Zdrowie mózgu po raz pierwszy w historii ma szansę stać się jednym z kluczowych obszarów polityki zdrowotnej państwa. Taka deklaracja padła podczas konferencji „Zdrowie mózgu – nowy priorytet publiczny i cywilizacyjny”, gdzie przedstawiciele rządu, środowiska naukowego oraz organizacji pacjentów wspólnie wskazali na skalę wyzwań neurologicznych i psychiatrycznych, przed którymi stoi Polska.
Minister zdrowia Jolanta Sobierańska–Grenda zapowiedziała, że zdrowie mózgu zostaje wpisane w katalog priorytetów resortu, co ma otworzyć drogę do systemowych działań porównywalnych z tymi, które w ostatnich latach zrealizowano w onkologii i kardiologii.
Choroby mózgu rosnącym wyzwaniem cywilizacyjnym
Eksperci nie mają wątpliwości, że współczesny styl życia istotnie zwiększa ryzyko zaburzeń neurologicznych i psychicznych. Jak podkreśla Alina Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, w ostatnich dekadach mózg człowieka funkcjonuje w warunkach, których wcześniej nie znał.
„Dodatkowo rozwój medycyny, czyli diagnostyki, terapii, sprawia, że coraz trafniej diagnozujemy pacjentów na coraz wcześniejszym etapie. To też sprawia, że mamy coraz więcej pacjentów. Więc wyzwania neurologii, wyzwania psychiatrii – to jest rosnąca liczba pacjentów, a niestety cierpimy na niedobór kadr medycznych w obu specjalizacjach”.
Starzenie się społeczeństwa, czynniki środowiskowe oraz lepsza wykrywalność chorób sprawiają, że obciążenie systemu będzie rosło, jeśli nie zostaną wdrożone skoordynowane działania profilaktyczne i organizacyjne.
Koalicja na Rzecz Zdrowia Mózgu i idea „brain planu”
Odpowiedzią środowiska eksperckiego na te wyzwania było powołanie wiosną 2025 r. Koalicji na Rzecz Zdrowia Mózgu. Wśród członków założycieli znalazły się m.in. Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Polskie Towarzystwo Neurologiczne oraz Instytut Ochrony Zdrowia Uczelni Łazarskiego, a także liczne organizacje pacjentów.
Koalicja postuluje powrót do idei narodowego „brain planu”, który miałby kompleksowo porządkować działania państwa w obszarze zdrowia mózgu.
„Staramy się odnowić ideę utworzenia brain planu (planu dla mózgu) dla Polski. Widzę światełko w tunelu – bardzo się cieszę, że jest wśród nas pani minister. Wśród priorytetów Ministerstwa Zdrowia ogłoszonych we wrześniu tego roku wymieniane jest również zdrowie mózgu. To historyczny moment, bo do tej pory nigdy wśród priorytetów MZ nie było zdrowia mózgu, nigdy nie padały takie sformułowania jak właśnie wdrożenie standardów postępowania w opiece nad pacjentem neurologicznym. Bardzo się z tego cieszymy. Liczymy na to, że uda nam się wspólnie osiągnąć pewien postęp w optymalizacji opieki neurologicznej. Oczywiście całe środowisko neurologów jest gotowe do współpracy”.
Rządowy program „Zdrowie serca, zdrowy mózg”
Minister zdrowia przypomniała, że we wrześniu rząd przyjął program „Zdrowie serca, zdrowy mózg”, który ma stać się jednym z filarów polityki zdrowotnej państwa. Kluczowym elementem jego realizacji ma być współpraca międzyresortowa oraz edukacja zdrowotna społeczeństwa.
„Polacy powinni wiedzieć, że o mózg można zadbać i poznać sposoby na profilaktykę, która powinna być naszym wspólnym celem. Chcemy mocnym głosem mówić o mózgu i stąd ten priorytet. To jest kolejne nasze wyzwanie. Już sporo zrobiliśmy w onkologii i kardiologii – czas na neurologię oraz psychiatrię”.
Edukacja zdrowotna od najmłodszych lat
Znaczenie profilaktyki podkreślali również przedstawiciele resortu edukacji. Paulina Piechna-Więckiewicz zwróciła uwagę, że zdrowe nawyki najlepiej kształtować już u dzieci, co wymaga odpowiedniego dostosowania podstaw programowych.
Z kolei Maria Mazurkiewicz-Bełdzińska, przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Neurologów Dziecięcych, wskazała na kluczowe czynniki ochronne dla rozwijającego się mózgu.
„Dobry sen, szczepienia ochronne, ograniczenie korzystania z ekranów, kontakt z językiem, muzyką i ruchem są kluczowe, stanowią fundament zdrowia mózgu”.
Eksperci alarmują, że nadmierne korzystanie z urządzeń ekranowych już u najmłodszych dzieci może prowadzić do długofalowych konsekwencji poznawczych i emocjonalnych.
Choroby mózgu to także ogromne koszty społeczne
Dane Europejskiej Rady Mózgu pokazują, że koszty zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych przewyższają łączne wydatki ponoszone na leczenie nowotworów, cukrzycy i chorób reumatycznych. Jak podkreśla Małgorzata Gałązka-Sobotka, skala problemu wykracza daleko poza system ochrony zdrowia.
„To jest wyzwanie mierzone nie tylko ludzkim zdrowiem i życiem, ale również kosztami – bezpośrednimi systemów opieki zdrowotnej, również pośrednimi, które wynikają z ogromnego wpływu chorób mózgu na absenteizm oraz prezenteizm, czyli utratę wydajności pracy pomimo jej podejmowania, a także kosztami ponoszonymi przez opiekunów”.
Siedem filarów Narodowej Strategii Zdrowia Mózgu
Koalicja na Rzecz Zdrowia Mózgu zaproponowała siedem filarów przyszłej Narodowej Strategii Zdrowia Mózgu, które miałyby wyznaczyć kierunek działań do 2030 roku. Obejmują one m.in. uznanie zdrowia mózgu za priorytet państwa, inwestycje w profilaktykę przez całe życie, rozwój nowoczesnej diagnostyki i leczenia, wzmocnienie badań naukowych, rozwój kompetencji kadr medycznych, systemowe wsparcie opiekunów oraz budowę nowoczesnych rejestrów i narzędzi monitorujących.
Monitor Zdrowia Mózgu jako narzędzie polityki opartej na danych
Jednym z kluczowych postulatów ekspertów jest utworzenie corocznego Monitora Zdrowia Mózgu, który pozwalałby oceniać skuteczność wdrażanych rozwiązań i planować kolejne działania w oparciu o rzetelne dane.
„Marzy nam się, aby raz w roku powstawał taki monitor, który pokazywałby nam skuteczność podejmowanych działań, pozwalał rzeczywiście w oparciu o zasadę uprawiania polityki opartej na danych podejmować dalsze działania na rzecz usprawniania systemów zarówno zdrowotnych, jak i edukacyjnych, społecznych, które będą sprzyjały zdrowiu mózgu Polaków”.
Prof. Monika Adamczyk-Sowa: neurologia jest dziś jednym z głównych biegunów rzadkości
