Długotrwałe oddychanie powietrzem zanieczyszczonym drobnym pyłem zawieszonym może zwiększać ryzyko rozwoju choroby Alzheimera – wynika z najnowszej analizy obejmującej niemal 28 milionów seniorów w Stanach Zjednoczonych. Autorzy badania podkreślają, że wpływ zanieczyszczeń jest w dużej mierze bezpośredni i nie sprowadza się wyłącznie do nasilenia innych chorób przewlekłych.
Choroba Alzheimera to najpowszechniejsza forma otępienia na świecie. Szacuje się, że zmaga się z nią blisko 60 mln osób. Schorzenie prowadzi do postępującej utraty pamięci, zaburzeń funkcji poznawczych i samodzielności. Do znanych czynników ryzyka należą m.in. wiek, predyspozycje genetyczne, nadciśnienie tętnicze, udar mózgu czy depresja.
Coraz częściej w tym kontekście wymienia się również zanieczyszczenie powietrza – zwłaszcza drobny pył zawieszony PM2.5, który może przenikać z płuc do krwiobiegu, a następnie oddziaływać na układ nerwowy.
Analiza danych 27,8 mln seniorów
Wyniki opublikowane na łamach PLOS Medicine oparto na danych 27,8 mln beneficjentów amerykańskiego programu Medicare w wieku 65 lat i więcej, z lat 2000–2018. Zespół badaczy z Emory University przeanalizował zależność między poziomem długotrwałej ekspozycji na pył zawieszony a częstością rozpoznawania choroby Alzheimera. Naukowcy sprawdzili również, czy wpływ zanieczyszczeń można wytłumaczyć pośrednio – poprzez zwiększenie ryzyka chorób przewlekłych, takich jak udar, nadciśnienie czy depresja, które same w sobie sprzyjają otępieniu.
Analiza wykazała, że wyższa ekspozycja na drobny pył zawieszony wiązała się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera. Co istotne, zależność ta utrzymywała się nawet po uwzględnieniu współistniejących schorzeń. Najsilniejszy efekt obserwowano u osób, które wcześniej przeszły udar mózgu. W tej grupie wpływ zanieczyszczonego powietrza na ryzyko demencji był wyraźniej zaznaczony. Nadciśnienie i depresja miały natomiast jedynie niewielki dodatkowy wpływ na analizowaną zależność.
Zdaniem autorów oznacza to, że zanieczyszczenia oddziałują na mózg w sposób bezpośredni – potencjalnie poprzez przewlekły stan zapalny, stres oksydacyjny oraz uszkodzenia naczyń krwionośnych w ośrodkowym układzie nerwowym.
Badacze zwracają uwagę na istotny „punkt styku” między środowiskowymi a naczyniowymi czynnikami ryzyka. Osoby po przebytym udarze mogą być bardziej podatne na negatywne skutki ekspozycji na pył zawieszony, ponieważ ich mózg jest już osłabiony wcześniejszym uszkodzeniem naczyniowym. To odkrycie może mieć znaczenie kliniczne – zwłaszcza w planowaniu działań profilaktycznych u pacjentów z grupy wysokiego ryzyka.
Wnioski dla zdrowia publicznego
Autorzy podkreślają, że poprawa jakości powietrza może stać się jednym z elementów strategii zapobiegania demencji. Ograniczenie emisji zanieczyszczeń nie tylko zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych czy oddechowych, ale – jak pokazują nowe dane – może również chronić zdrowie mózgu w starzejącym się społeczeństwie.
W obliczu rosnącej liczby osób starszych i przewidywanego wzrostu zachorowań na chorobę Alzheimera działania na rzecz czystszego powietrza nabierają dodatkowego znaczenia – nie tylko ekologicznego, ale i neurologicznego.
Sztuczna inteligencja pomoże w kontaktach z pacjentami z demencją
Demencja (otępienie) – co to za choroba, jakie daje objawy i jak wygląda diagnostyka krok po kroku
Źródło: PLOS Medicine, The role of comorbidities in the associations between air pollution and Alzheimer’s disease: A national cohort study in the American Medicare population, Yanling Deng, Yang Liu, Hua Hao, Ke Xu, Qiao Zhu, Haomin Li, Tszshan Ma, Kyle Steenland, 17 lutego 2026. Dostęp: https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1004912
