Zakażenia miejsca operowanego nadal należą do najpoważniejszych problemów współczesnej chirurgii. Jak podkreśla prof. Tomasz Banasiewicz, kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Endokrynologicznej i Onkologii Gastroenterologicznej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu oraz prezes elekt Towarzystwa Chirurgów Polskich, skala tego zjawiska może w kolejnych latach wzrastać.
– „Zakażenia w chirurgii wciąż stanowią duży problem, który – ze względu na starzenie się społeczeństwa, coraz częstsze występowanie chorób cywilizacyjnych oraz rozwój antybiotykooporności – będzie narastał” – powiedział ekspert. Specjalista zwrócił uwagę, że w Polsce nadal brakuje wiarygodnych i aktualnych danych dotyczących liczby zakażeń pooperacyjnych. Najnowsze dostępne statystyki pochodzą sprzed kilku lat, a rzeczywista liczba przypadków może być wyższa niż wynika z oficjalnych raportów.
– „Szacuje się, że częstość zakażenia miejsca operowanego może w rzeczywistości być kilkukrotnie większa niż raportowana przez szpitale, bo nie ma systemu nadzoru” – zaznaczył prof. Banasiewicz.
Zobacz: Jak przygotowanie pacjenta wpływa na leczenie onkologiczne?
Przygotowanie pacjenta zaczyna się przed operacją
Zdaniem specjalisty profilaktyka zakażeń nie rozpoczyna się na sali operacyjnej, ale znacznie wcześniej – już na etapie przygotowania chorego do zabiegu. Coraz większą rolę odgrywa tu tzw. prehabilitacja, czyli kompleksowe przygotowanie pacjenta przed operacją. Ekspert wskazuje, że ważnym elementem tego procesu mogą być systemy telemedyczne oraz wsparcie personelu pomocniczego, który odciąża lekarzy od części obowiązków administracyjnych i organizacyjnych.
– „Pacjent oczekujący na zabieg planowy powinien wcześniej wypełnić kompleksową ankietę – samodzielnie w systemie telemedycznym, albo z pomocą pracownika medycznego. Powinny się tam znaleźć informacje o przebytych i aktualnych chorobach, zażywanych lekach, paleniu papierosów, wykonanych badaniach” – wyjaśniał prof. Banasiewicz.
Według niego lekarz powinien przede wszystkim analizować zgromadzone dane i podejmować decyzje terapeutyczne, zamiast wykonywać zadania, które mogłyby zostać przekazane innym pracownikom medycznym. – „W polskim systemie ochrony zdrowia obciążamy lekarzy pracą całkowicie nieadekwatną do ich umiejętności, a potem narzekamy na brak specjalistów i na kolejki” – podkreślił.
Telemedycyna w opiece nad raną pooperacyjną
Jednym z przykładów wykorzystania nowych technologii w chirurgii jest aplikacja iWound, opracowana w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Poznaniu. System służy do monitorowania procesu gojenia ran po wypisie pacjenta ze szpitala i wspiera także proces przygotowania do operacji. Jak wskazuje prof. Banasiewicz, dzięki wykorzystaniu aplikacji i wsparciu asystenta medycznego liczba wizyt pacjentów przygotowujących się do zabiegu zmniejszyła się o 40–50 proc. – „Takie rozwiązania sugerujemy decydentom od wielu lat. Na razie bez skutku” – powiedział ekspert.
W ośrodku przygotowano również poradnik dla pacjentów przed planową operacją przewodu pokarmowego. Zawiera on zalecenia dotyczące żywienia, aktywności fizycznej oraz stosowania pre- i probiotyków. – „Link do bezpłatnego poradnika jest wklejany do standardowej treści korespondencji z pacjentami. Dzięki temu lekarz nie musi każdemu z nich powtarzać tego samego” – tłumaczył specjalista.
Ekspert zwraca uwagę, że jednym z największych problemów współczesnej chirurgii pozostaje narastająca antybiotykooporność. W przypadku ciężkich zakażeń jamy brzusznej konieczne jest często wdrożenie antybiotykoterapii empirycznej jeszcze przed uzyskaniem wyników badań mikrobiologicznych. – „Antybiotykoterapia to jest olbrzymi problem. W ciężkich zakażeniach jamy brzusznej stosujemy antybiotykoterapię empiryczną, która powinna być dobierana według wspólnego stanowiska zespołu mikrobiologicznego, zespołu do spraw zakażeń, który analizuje najczęstsze patogeny w szpitalu oraz chirurgów” – wyjaśnił prof. Banasiewicz.
Jak zaznaczył, bardzo ważne jest pobranie materiału do badań mikrobiologicznych jeszcze przed podaniem pierwszego antybiotyku. Pozwala to szybciej zmodyfikować terapię, jeśli zastosowany lek okaże się nieskuteczny. – „Ciężkie zakażenia śródbrzuszne muszą być leczone szybko i skutecznie, inaczej mogą prowadzić do zgonu. Śmiertelność w tej grupie pacjentów jest bardzo wysoka” – powiedział ekspert.
Problem refundacji i kosztów leczenia
Prof. Banasiewicz zwrócił również uwagę na kwestie związane z finansowaniem leczenia ran pooperacyjnych. Dotyczy to zarówno stosowania nowoczesnych antybiotyków, jak i specjalistycznych opatrunków. W jego ocenie obecny system refundacji nie zawsze pozwala wdrożyć leczenie na odpowiednio wczesnym etapie. Dotyczy to szczególnie nowoczesnych opatrunków, które mogą pozostawać na ranie przez wiele dni i ograniczać ryzyko zakażenia.
– „W Polsce kryterium refundacyjnym dla stosowania tych opatrunków jest czas trwania rany od sześciu do ośmiu tygodni. Żeby refundacja była możliwa, rana musi być więc ‘przewlekła’” – wyjaśnił specjalista. Jak podkreślił, wcześniejsze zastosowanie specjalistycznych opatrunków mogłoby skrócić czas leczenia i ograniczyć liczbę powikłań, mimo wyższych kosztów jednostkowych samego produktu.
Zdaniem prof. Banasiewicza polski system ochrony zdrowia nadal nie wypracował modelu kompleksowej opieki nad pacjentami z ranami pooperacyjnymi. Dużą rolę mogłyby odgrywać tu narzędzia telemedyczne umożliwiające stały kontakt z pacjentem po wypisie ze szpitala. – „Stosowanie tych metod pomaga zredukować ryzyko powikłań, w tym zakażeń rany. Niestety, chirurgia jest dziedziną, w której jest bardzo małe użycie tego typu systemów” – podsumował ekspert.
Zobacz: Co dziś wpływa na skuteczność leczenia onkologicznego?
Pytania i odpowiedzi dotyczące zakażeń pooperacyjnych
Czym są zakażenia miejsca operowanego?
To zakażenia pojawiające się w obrębie rany pooperacyjnej lub operowanych tkanek i narządów po przeprowadzonym zabiegu chirurgicznym.
Dlaczego problem zakażeń pooperacyjnych rośnie?
Wpływ mają m.in. starzenie się społeczeństwa, większa liczba pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz rozwój bakterii opornych na antybiotyki.
Na czym polega prehabilitacja?
To przygotowanie pacjenta do operacji obejmujące m.in. ocenę stanu zdrowia, wsparcie żywieniowe, aktywność fizyczną oraz edukację dotyczącą przebiegu leczenia.
Jaką rolę odgrywa telemedycyna w chirurgii?
Systemy telemedyczne pozwalają monitorować stan pacjenta po operacji, szybciej reagować na problemy z gojeniem ran oraz ograniczać liczbę wizyt ambulatoryjnych.
Dlaczego antybiotykooporność jest problemem w chirurgii?
Bakterie oporne na leczenie utrudniają skuteczne zwalczanie zakażeń i zwiększają ryzyko ciężkich powikłań pooperacyjnych.
Czy nowoczesne opatrunki zmniejszają ryzyko zakażeń?
Specjalistyczne opatrunki mogą ograniczać kontakt rany z otoczeniem i wspierać proces gojenia, co pomaga zmniejszyć ryzyko zakażeń.
Źródło: Nauka w Polsce
