Tegoroczne zalecenia PTD wprowadzają jako parametr rozpoznania stanu przedcukrzycowego hemoglobinę glikowaną. Badania przeciwciał w celu stwierdzenia cukrzycy typu 1 powinny być wykonywane w laboratoriach referencyjnych. Podkreślono wyjątkowe znaczenie systemów CGM w kontroli cukrzycy i zalecono rozszerzenie ich stosowania. Pomoc psychologiczna i edukacja chorych nabierają coraz większego znaczenia. U osób w wieku powyżej 65 r.ż. zaleca się badania uwzględniające zespoły geriatryczne, które mogą wpływać na leczenie cukrzycy.
Jako środowisko pacjentów bardzo cieszymy się, że Polskie Towarzystwo Diabetologiczne regularnie aktualizuje wytyczne kliniczne. PTD jest jednym z nielicznych towarzystw naukowych, które robi to co roku, dbając o to, by zalecenia były zawsze zgodne z aktualną wiedzą medyczną i postępem nauki. Dla nas, pacjentów, to niezwykle ważne, bo chcemy być leczeni w oparciu o najnowsze, sprawdzone standardy – mówi Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.
Zasady rozpoznawania zaburzeń tolerancji glukozy
Od tego roku PTD rekomenduje oznaczenie odsetka hemoglobiny glikowanej (HbA1c) do rozpoznania stanu przedcukrzycowego. HbA1c między 5,7 a 6,4 proc. pozwala rozpoznać stan przedcukrzycowy. W poprzednich zaleceniach tej rekomendacji nie było. Opisane zostały stadia kliniczne cukrzycy typu 1. Pierwsze to stan, kiedy obecne są przynajmniej dwa przeciwciała przeciwko komórkom beta trzustki, przy czym chory jest bezobjawowy i ma prawidłową tolerancję glukozy. W stadium drugim występuje dysglikemia, czyli nieprawidłowe stężenia glukozy we krwi (zarówno zbyt niskie – hipoglikemia, jak i zbyt wysokie – hiperglikemia). Stadium trzecie to jawna cukrzyca, w której oprócz obecności autoimmunizacji spełnione są kryteria jej rozpoznania.
Bardzo ważna uwaga – oznaczanie przeciwciał musi się odbywać w laboratorium referencyjnym – wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, prezes PTD.
CGM-y dla coraz liczniejszej grupy chorych
Regularna kontrola poziomu glukozy jest podstawą skutecznego leczenia cukrzycy. Ostatnie lata to intensywny rozwój systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGM). Systemy CGM, które mierzą poziom glukozy w tkance podskórnej co kilka minut i wyświetlają wynik na smartfonie lub odbiorniku, są szczególnie zalecane osobom leczonym insuliną – zwiększają bezpieczeństwo terapii, pomagają unikać hipoglikemii i poprawiają komfort życia.
Są one refundowane w Polsce dla osób korzystających z co najmniej trzech wstrzyknięć insuliny na dobę. Dodano zapis, że stosowanie CGM powinno być rozważone także u osób stosujących insulinoterapię w schemacie rzadszych wstrzyknięć, a nawet u pacjentów nieleczonych insuliną.
Dodatkowo w tegorocznych wytycznych wprowadzono szczegółowe wymagania dotyczące jakości i skuteczności klinicznej systemów CGM. Powinny one stanowić podstawowy element samokontroli glukozy w cukrzycy typu 1 od momentu rozpoznania.
Kiedy do diabetologa
W rozdziale piątym wytycznych precyzyjnie opisano zalecenia dotyczące postępowania z osobą z cukrzycą w podstawowej opiece zdrowotnej, ambulatoryjnej opiece specjalistycznej oraz w opiece szpitalnej. Lekarz POZ powinien kierować do poradni diabetologicznej m.in.:
- każdą osobę z cukrzycą typu 1,
- osoby z rzadkimi typami cukrzycy,
- pacjentów z trudnościami w ustaleniu typu cukrzycy,
- dzieci i młodzież z każdym typem cukrzycy,
- osoby w stanie przedklinicznym cukrzycy typu 1,
- kobiety planujące ciążę i będące w ciąży.
Już 6 tys. kroków przynosi korzyści
Rozdział siódmy poświęcony jest aktywności fizycznej. Zalecany czas wysiłku fizycznego dla osób z cukrzycą typu 2 to 150 minut tygodniowo. Większa aktywność może przynosić dodatkowe korzyści zdrowotne.
U osób starszych lub z ograniczeniami ruchowymi część ćwiczeń, w tym oporowych, może być wykonywana w pozycji siedzącej. Zalecana liczba kroków to około 10 tys. dziennie, natomiast u osób powyżej 60. roku życia już 6–8 tys. kroków wiąże się z korzyściami zdrowotnymi, w tym zmniejszeniem ryzyka sercowo-naczyniowego i śmiertelności ogólnej.
PTD rekomenduje stosowanie zegarków i opasek monitorujących aktywność fizyczną ze względu na ich działanie motywujące.
Czym jest stres cukrzycowy?
Rozdział ósmy dotyczy postępowania psychologicznego u chorych na cukrzycę. Zaleca się, aby w zespołach terapeutycznych uczestniczył psycholog. Stan psychiczny pacjenta powinien być oceniany przy rozpoczynaniu leczenia oraz podczas każdej wizyty. Problemy emocjonalne u chorych na cukrzycę są istotne klinicznie. Coraz częściej używa się pojęcia stresu cukrzycowego, czyli przewlekłych negatywnych emocji związanych z chorobą i jej codziennym leczeniem.
Edukacja chorych i ich opiekunów
Edukacja terapeutyczna jest kluczowym elementem leczenia cukrzycy. Pacjenci oraz ich opiekunowie powinni mieć zapewniony dostęp do wiedzy umożliwiającej samodzielne zarządzanie chorobą. Edukacja powinna być prowadzona przez cały zespół terapeutyczny: lekarzy, pielęgniarki, edukatorów, psychologów i dietetyków.
Czas edukacji zależy od sposobu leczenia:
- 1–2 godziny przy leczeniu lekami doustnymi lub prostą insulinoterapią,
- co najmniej 9 godzin w przypadku terapii pompą insulinową.
Porady edukacyjne mogą być realizowane także w formie teleporad.
Leczenie pompami insulinowymi
Systemy automatycznego podawania insuliny (pompy zintegrowane z CGM) powinny być proponowane każdej osobie z cukrzycą typu 1. Decyzja o ich zastosowaniu powinna być podejmowana wspólnie przez lekarza i pacjenta, z uwzględnieniem możliwości refundacyjnych. W Polsce refundacja pomp insulinowych dotyczy osób do 26. roku życia. Leczenie to powinno być prowadzone w ośrodkach posiadających odpowiednie doświadczenie i przeszkolenie.
Leczenie farmakologiczne cukrzycy typu 2
Zalecenia wskazują jako leki pierwszego rzutu inhibitory SGLT-2, agonistów receptora GLP-1 lub GIP/GLP-1 oraz metforminę. W związku z nowymi badaniami tirzepatyd (agonista GIP/GLP-1) został uwzględniony wysoko w rekomendacjach ze względu na korzystny wpływ sercowo-naczyniowy.
W leczeniu nadciśnienia tętniczego u osób z cukrzycą zaleca się jednoczesne rozpoczęcie terapii niefarmakologicznej i farmakologicznej, najczęściej w postaci terapii skojarzonej. Wprowadzono także kategorię ekstremalnie wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego, dotyczącą pacjentów z nawrotowymi incydentami sercowo-naczyniowymi lub wielołożyskową miażdżycą.
Opieka nad pacjentem starszym
Pacjenci powyżej 65. roku życia powinni być co najmniej raz w roku oceniani pod kątem zespołów geriatrycznych, takich jak: depresja, zaburzenia poznawcze, upadki, nietrzymanie moczu, zespół kruchości czy przewlekły ból. Czynniki te mogą istotnie wpływać na dobór terapii i przebieg leczenia.
Ważne do zapamiętania
• HbA1c 5,7–6,4% pozwala rozpoznać stan przedcukrzycowy
• Agoniści GLP-1 mają działanie kardioprotekcyjne niezależnie od HbA1c
• CGM zalecane są nie tylko przy intensywnej insulinoterapii
• Leczenie nadciśnienia rozpoczyna się przy ≥130/80 mm Hg
• W ekstremalnym ryzyku sercowo-naczyniowym celem jest LDL-C <40 mg/dl
• Stres cukrzycowy powinien być oceniany podczas każdej wizyty
• Osoby >65 r.ż. wymagają oceny geriatrycznej i przeglądu leków
Sprawdź także:
Dekalog zmian w opiece diabetologicznej. Eksperci wskazują kierunki systemowych reform
Cukrzyca i jej powikłania – dlaczego badanie dna oka jest tak ważne?
