Warszawski Uniwersytet Medyczny będzie liderem trzech dużych przedsięwzięć badawczych i partnerem w kolejnych trzech, które znalazły się na Polskiej Mapie Infrastruktury Badawczej. Wśród nich są projekty dotyczące terapii CAR-T i mRNA, terapii komórkowych, sztucznej inteligencji w medycynie, badań nad starzeniem, toksykologii i epidemiologii. Dla pacjentów nie oznacza to jeszcze nowych metod leczenia dostępnych od razu, ale powstanie zaplecza, bez którego rozwój takich terapii jest niemożliwy.
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego ogłosił wyniki naboru do Polskiej Mapy Infrastruktury Badawczej. Spośród 192 zgłoszonych projektów wybrano 104 strategiczne infrastruktury. Warszawski Uniwersytet Medyczny znalazł się w tym gronie wyjątkowo mocno: będzie liderem projektów CARTERNA, CePT-ICBS i POLTOX, a także partnerem w przedsięwzięciach SIMBa, PolCeTh i EPILINK.pl.
Sama nazwa „infrastruktura badawcza” brzmi technicznie. W praktyce chodzi o: laboratoria, aparaturę, zaplecze technologiczne, dostęp do danych i współpracę wielu ośrodków, dzięki którym można prowadzić badania na znacznie większą skalę. W części projektów ambicja sięga jeszcze dalej – od pracy w laboratorium aż do przygotowania nowych terapii do badań klinicznych.
CAR-T zmienia leczenie nowotworów krwi. Jak działa terapia wykorzystująca własne limfocyty pacjenta?
CAR-T coraz szerzej wykorzystywane w hematoonkologii. Terapia wchodzi do kolejnych wskazań
CAR-T i mRNA: projekt, który szczególnie interesuje onkologię
Najbardziej bezpośrednio z nowoczesnymi terapiami łączy się CARTERNA. WUM jest liderem tego przedsięwzięcia, a kieruje nim dr hab. Radosław Zagożdżon. W projekcie uczestniczą także Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie, Pomorski Uniwersytet Medyczny i Uniwersytet Warszawski. CARTERNA ma stworzyć wspólną infrastrukturę do badań nad technologiami mRNA i terapiami CAR-T. Badania nie mają kończyć się na etapie eksperymentów laboratoryjnych. Założenie jest takie, by prowadzić je również przedklinicznie, a następnie przygotowywać najbardziej obiecujące rozwiązania do badań klinicznych.
Jednym z kierunków ma być rozwijanie metod czasowej modyfikacji komórek odpornościowych. Może to zwiększać bezpieczeństwo i skuteczność terapii CAR-T. Jednocześnie badacze myślą o zastosowaniach szerszych niż onkologia – także w chorobach autoimmunizacyjnych i transplantologii.
WUM ma do tego wnieść przede wszystkim swoje doświadczenie w terapiach komórkowych i badaniach przedklinicznych, a także zaplecze Centrum Badań Przedklinicznych, Laboratorium Terapii Komórkowych i Genetycznych, Zakładu Immunologii i Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego.
Nie oznacza to oczywiście, że nowa terapia CAR-T jest już gotowa ani że za chwilę trafi do pacjentów. Na tym etapie mowa jest o stworzeniu warunków, w których takie rozwiązania będzie można rozwijać i sprawdzać. Bo droga od pomysłu badawczego do leczenia stosowanego w praktyce klinicznej jest długa.
Drugie zaplecze dla terapii komórkowych
Z podobnego obszaru wyrasta PolCeTh, czyli Polska Infrastruktura Badań Translacyjnych w dziedzinie Terapii Komórkowych. Tutaj WUM nie jest liderem, ale jednym z partnerów konsorcjum kierowanego przez Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN. Ten projekt ma objąć cały łańcuch rozwoju terapii komórkowych: od badań podstawowych, przez etap przedkliniczny, aż po badania kliniczne fazy I i II. Chodzi o terapie zaliczane do ATMP, czyli produktów leczniczych terapii zaawansowanej. W przypadku terapii komórkowych problemem nie jest wyłącznie samo odkrycie. Trzeba jeszcze opracować sposób wytwarzania produktu, kontrolę jakości, procedury bezpieczeństwa i spełnić wymagania regulacyjne. Dopiero wtedy można myśleć o podaniu terapii człowiekowi.
WUM wnosi do PolCeTh zaplecze Laboratorium Badawczego – Banku Komórek, w tym Wytwórnię Farmaceutyczną ATMP, Bank Tkanek i Komórek oraz Biobank. Uczelnia ma także doświadczenie w prowadzeniu badań klinicznych z wykorzystaniem własnych produktów terapii zaawansowanej.
W projekcie ma też powstać wspólny system jakości dla laboratoriów zajmujących się terapiami komórkowymi.
Nowoczesne terapie komórkowe w praktyce. Pierwsze w Polsce podanie limfocytów VST
Sztuczna inteligencja wspiera diagnostykę. Polscy naukowcy uczestniczą w rozwoju nowych narzędzi AI
Sztuczna inteligencja, dane medyczne i komputery kwantowe
Inny kierunek reprezentuje projekt SIMBa. Tu medycyna spotyka się z zaawansowanymi technologiami obliczeniowymi. Konsorcjum prowadzi Politechnika Gdańska, a WUM jest jednym z partnerów. Plan zakłada stworzenie trzech współpracujących laboratoriów: jednego do bezpiecznego gromadzenia i udostępniania danych medycznych, drugiego do rozwoju sztucznej inteligencji oraz trzeciego do obliczeń kwantowych.
Dla medycyny znaczenie ma przede wszystkim możliwość wspólnej analizy dużych zbiorów danych. Chodzi o dane kliniczne, obrazowe, genomowe i epidemiologiczne. Takie zaplecze ma służyć m.in. rozwijaniu metod diagnostycznych i predykcyjnych, analizie obrazów medycznych, medycynie precyzyjnej i projektowaniu nowych leków.
Starzenie jako problem medyczny, nie tylko demograficzny
WUM będzie też liderem CePT-ICBS – Interdyscyplinarnego Centrum Badań nad Starzeniem na Rzecz Poprawy Jakości Życia. W projekcie uczestniczyć mają także m.in. Politechnika Warszawska, Uniwersytet Warszawski i kilka instytutów PAN. Badania mają obejmować m.in. biologię molekularną, genomikę, medycynę regeneracyjną, biofizykę, sztuczną inteligencję i medycynę spersonalizowaną. W planach są prace nad epigenetyką starzenia, funkcjonowaniem mitochondriów, chorobami neurodegeneracyjnymi, schorzeniami sercowo-naczyniowymi i nowymi lekami związanymi ze zdrowym starzeniem.
POLTOX: jak środowisko i nowe substancje wpływają na zdrowie
Trzecim projektem, którego liderem będzie WUM, jest POLTOX. Kieruje nim prof. Ireneusz Grudziński, a w konsorcjum znalazło się siedem ośrodków naukowych. Tutaj punktem wyjścia jest toksykologia. Badacze chcą rozwijać nowe metody oceny bezpieczeństwa substancji chemicznych, leków, nanomateriałów i technologii medycznych. Mają do tego wykorzystywać nie tylko zaawansowaną aparaturę laboratoryjną, ale także sztuczną inteligencję i uczenie maszynowe. Jednym z najważniejszych elementów ma być krajowy system biomonitoringu populacyjnego, który pozwoli lepiej badać wpływ czynników środowiskowych na zdrowie społeczeństwa.
EPILINK.pl ma połączyć dane epidemiologiczne z całej Polski
Ostatnim z sześciu przedsięwzięć jest EPILINK.pl. Liderem jest Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, a do konsorcjum należy jedenaście instytucji, w tym WUM, Narodowy Instytut Onkologii i Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB. Projekt ma stworzyć ogólnopolską sieć do prowadzenia dużych badań epidemiologicznych na reprezentatywnych grupach mieszkańców Polski. Ośrodki mają korzystać ze wspólnych procedur, centralnego repozytorium danych i jednolitych standardów.
To jeszcze nie nowe leczenie, ale bez takiego zaplecza trudno je tworzyć
Wszystkie sześć projektów łączy jedno: mają budować infrastrukturę, która pozwala prowadzić badania na większą skalę, łączyć kompetencje różnych ośrodków i wykorzystywać technologie, których pojedyncza jednostka często nie byłaby w stanie rozwijać samodzielnie. Dla WUM szczególnie mocno zaznacza się kierunek medycyny translacyjnej, czyli takiej, która próbuje skrócić dystans między laboratorium a praktyką kliniczną. Najlepiej widać to w projektach CARTERNA i PolCeTh. Dla pacjentów nie oznacza to jeszcze dostępu do nowych terapii. Wpis na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej nie jest równoznaczny z rozpoczęciem leczenia ani badania klinicznego. Oznacza natomiast, że powstaje zaplecze, dzięki któremu takie badania mogą być w Polsce prowadzone, rozwijane i w przyszłości przekładane na konkretne rozwiązania medyczne.
Polska rozwija własne terapie komórkowe. Pierwsza CAR-T wytworzona w kraju trafiła do pacjentów
Najczęściej zadawane pytania:
Jakie projekty będzie prowadził WUM?
WUM jest liderem CARTERNA, CePT-ICBS i POLTOX. Jako partner bierze udział w projektach SIMBa, PolCeTh i EPILINK.pl.
Czy dzięki CARTERNA powstanie nowa terapia CAR-T?
Projekt ma stworzyć zaplecze do rozwijania nowych terapii CAR-T i mRNA. Na obecnym etapie nie ma informacji o konkretnym leku ani terminie rozpoczęcia badań klinicznych.
Czy te projekty oznaczają nowe leczenie dostępne dla pacjentów?
Nie. Na razie chodzi o stworzenie infrastruktury i warunków do prowadzenia badań. Dopiero później konkretne rozwiązania mogą przechodzić kolejne etapy rozwoju i trafiać do badań klinicznych.
Gdzie w tych projektach pojawia się sztuczna inteligencja?
AI ma być wykorzystywana m.in. w projekcie SIMBa do analizy dużych zbiorów danych medycznych, w POLTOX do modelowania ryzyka toksykologicznego oraz w EPILINK.pl do analiz epidemiologicznych.
AI i cyfryzacja zmieniają ochronę zdrowia. Technologie stają się częścią nowoczesnej medycyny
CAR-T jako jedna z najbardziej zaawansowanych metod leczenia nowotworów
