W ostatnich dniach w Polsce odnotowano dwa przypadki wykrycia materiału genetycznego przecinkowca cholery (Vibrio cholerae) w organizmach pacjentów, co wywołało uwagę służb zdrowia oraz opinii publicznej. Choć w obu przypadkach nie stwierdzono zakażenia cholerą, zdarzenia te skłoniły do omówienia szerszego problemu – wibrioz, wywoływanych przez inne gatunki przecinkowców, które również mogą stanowić zagrożenie zdrowotne.
Czym jest wibrioza?
Wibrioza to zakażenie wywołane przez bakterie z rodzaju Vibrio, które nie zawsze produkują toksynę choleryczną, ale mogą powodować poważne infekcje, głównie przewodu pokarmowego. Często zakażenia te są wywołane przez bakterie, które występują w wodzie oraz żywności, szczególnie w owocach morza, które nie zostały odpowiednio przygotowane.
W Polsce do tej pory występowały sporadyczne przypadki zakażeń wibriozami, głównie w okresie letnim, kiedy warunki pogodowe sprzyjają namnażaniu się bakterii w wodach morskich, rzekach i jeziorach.
Przecinkowce cholery i wibrioza: Patogeny o różnej sile działania
Chociaż najczęściej spotykanym przedstawicielem rodziny Vibrionaceae jest Vibrio cholerae, który może wywołać cholery, warto pamiętać, że inne szczepy tego rodzaju mogą również stanowić zagrożenie. W Polsce, przypadki zakażeń przez nie-toksynotwórcze Vibrio cholerae (właśnie w formie wibriozy) stwierdza się od lat, zwłaszcza w rejonach wodnych, w których bakterie te mogą namnażać się w odpowiednich warunkach termicznych.
Główne objawy wibriozy to bóle brzucha, wymioty, biegunka, gorączka i osłabienie organizmu. Zakażenia najczęściej mają łagodny przebieg, choć u osób z osłabionym układem odpornościowym mogą prowadzić do poważniejszych problemów, takich jak sepsa.
Wyjątkowy przypadek w Polsce – epidemia wykluczona
W przypadku zgłoszonych ostatnio przypadków w województwach zachodniopomorskim i lubelskim, po przeprowadzeniu dokładnych analiz mikrobiologicznych i sanitarno-epidemiologicznych, nie potwierdzono wystąpienia cholery. W jednym z przypadków (zachodniopomorskie), zidentyfikowano obecność Vibrio cholerae w formie nietoksynotwórczej, co oznacza, że zakażenie nie miało charakteru zagrożenia epidemiologicznego. W drugim przypadku (lubelskie), choć pacjent odnotował objawy wibriozy, ich łagodny charakter pozwolił na zastosowanie prewencyjnych działań, takich jak kwarantanna domowa, które zakończyły się sukcesem.
Te przypadki, mimo że nie stanowiły zagrożenia epidemiologicznego, pokazują, jak ważna jest gotowość służb zdrowia w monitorowaniu i zarządzaniu zakażeniami bakteriami z rodzaju Vibrio.
Epidemiologia wibrioz w Polsce
Woda, szczególnie w okresach letnich, jest jednym z głównych źródeł zakażenia. Przecinkowce Vibrio preferują wody o średnim i niskim zasoleniu, szczególnie w przybrzeżnych rejonach mórz oraz w wodach słodkowodnych. W Polsce, bakterie te są obecne w Morzu Bałtyckim, szczególnie w ciepłych miesiącach, kiedy temperatura wody wzrasta. Wysoka temperatura, połączona z obecnością materii organicznej, sprzyja namnażaniu się patogenów, które mogą zagrażać zdrowiu osób korzystających z wód morskich.
Również kontakt z wodą zanieczyszczoną bakteriami, zwłaszcza podczas kąpieli w ciepłych okresach, stwarza ryzyko zakażenia, szczególnie dla osób z osłabionym układem immunologicznym.
Objawy i leczenie wibriozy
Zakażenia wywołane przez przecinkowce Vibrio mają zwykle łagodny przebieg. Objawy pojawiają się najczęściej po 1-3 dniach od kontaktu z zanieczyszczoną wodą lub spożycia surowych owoców morza i obejmują:
- wodnistą biegunkę,
- bóle brzucha,
- nudności i wymioty,
- gorączkę oraz dreszcze.
W przypadkach łagodnych leczenie polega głównie na nawodnieniu organizmu i uzupełnianiu elektrolitów. W przypadku zakażenia ran, niezbędne jest oczyszczenie rany oraz jej dezynfekcja. W przypadku ciężkich zakażeń, zwłaszcza u osób z osłabionym układem odpornościowym, konieczna może być hospitalizacja oraz wdrożenie antybiotykoterapii.
Czy grożą nam epidemie cholery i czerwonki?
Profilaktyka: Jak unikać zakażenia?
Podstawową metodą zapobiegania zakażeniom Vibrio jest przestrzeganie zasad higieny, szczególnie po kontakcie z wodą, którą można uznać za potencjalnie zanieczyszczoną. Do najważniejszych zasad należy:
- unikanie picia wody, której pochodzenie nie jest pewne, szczególnie w krajach rozwijających się;
- unikanie spożywania surowych owoców morza, szczególnie w rejonach, gdzie może występować wysokie ryzyko zakażenia;
- stosowanie higieny rąk po kontakcie z wodą oraz po przygotowywaniu żywności;
- dbanie o higienę ran i unikanie kontaktu uszkodzonej skóry z wodą, szczególnie w ciepłych miesiącach;
- monitorowanie temperatury wody, ponieważ bakterie Vibrio najlepiej rozwijają się w cieplejszych wodach.
Choć w Polsce w tej chwili nie występuje zagrożenie epidemiologiczne związane z przecinkowcem cholery, przypadki wykrycia Vibrio cholerae w formie nietoksynotwórczej są przypomnieniem o konieczności przestrzegania zasad higieny oraz ostrożności w kontaktach z wodą, szczególnie w okresach letnich. Zwiększona świadomość i profilaktyka, zwłaszcza w kontekście wysokich temperatur i intensywnych kąpieli w wodach morskich, mogą w znacznym stopniu zmniejszyć ryzyko zakażenia.
Warto pamiętać, że zakażenia wibriozami, mimo że w większości przypadków mają łagodny przebieg, mogą prowadzić do poważniejszych komplikacji wśród osób z osłabionym układem odpornościowym. Dlatego tak ważne jest stosowanie profilaktyki i monitorowanie objawów zakażeń w przypadkach podejrzenia kontaktu z potencjalnie skażoną wodą.
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny
Wibriozy zwięzłe kompendium wiedzy dla społeczeństwa i pracowników ochrony zdrowia
Opracował: dr n. med. Tomasz Wołkowicz*
Zatwierdził: dr hab. n. med. Rafał Gierczyński*
*- Zakład Bakteriologii i Zwalczania Skażeń Biologicznych, NIZP-PZH
Konsultacja społeczna: lek. Anna Wołkowicz, spec. Pediatra, Centrum Leczenia Mukowiscydozy – Kliniczny Oddział Chorób Płuc
SZPZOZ im. Dzieci Warszawy w Dziekanowie Leśnym. Warszawa, 21.11.2019 r.
Piśmiennictwo
Holt J G, Krieg N R, Sneath P H A, Staley J T i inni. Bergey’s Manual of Determinative Bacteriology. Ninth Edition.
1994; 190, Baltimore: Williams & Wilkins.
https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2020/travel-related-infectious-diseases/cholera
Ali M, Nelson AR, Lopez AL, Sack DA. Updated global burden of cholera in endemic countries. PLoS Negl Trop Dis.
2015;9(6):e0003832. Published 2015 Jun 4. doi:10.1371/journal.pntd.0003832
World Health Organization. Cholera Annual Report 2017. Weekly Epidemiological Record 21 September 2018, Vol
93, 38 (pp 489-500). http://www.who.int/wer/2018/wer9338/en/
Naruszewicz-Lesiuk D., Stypułkowska-Misiurewicz H. Epidemie cholery wczoraj i dziś. 100-lecie działalności
Państwowego Zakładu Higieny w zwalczaniu i ochronie przed zawleczeniem cholery do kraju. PRZEGL EPIDEMIOL
2017;71: 661-670 http://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/pobierz-artykul?id=2192
Morris JG Jr. Cholera and other types of vibriosis: a story of human pandemics and oysters on the half shell. Clin
Infect Dis. 2003; 15;37(2):272-80
Altekruse SF, Bishop RD, Baldy LM, Thompson SG, Wilson SA, Ray BJ, et al. Vibrio gastroenteritis in the US Gulf
of Mexico region: the role of raw oysters. Epidemiol Infect. 2000;124:489–95.
http://dx.doi.org/10.1017/S0950268899003714
Dechet AM, Yu PA, Koram N, Painter J. Nonfoodborne Vibrio infections: an important cause of morbidity and
mortality in the United States, 1997-2006. Clin Infect Dis. 2008;46:970–6. http://dx.doi.org/10.1086/529148
Baker-Austin C, Trinanes JA, Salmenlinna S, et al. Heat Wave-Associated Vibriosis, Sweden and Finland, 2014.
Emerg Infect Dis. 2016;22(7):1216-20.
Frank C, Littmann M, Alpers K, Hallauer J. Vibrio vulnificus wound infections after contact with Baltic Sea, Germany.
Eurosurveill 2006; 11: 3024-5
Collin B, Rehnstam-Holm AS. Occurrence and potential pathogenesis of Vibrio cholerae, Vibrio parahaemolyticus
and Vibrio vulnificus on the South Coast of Sweden. FEMS Microbiol Ecol 2011; 78: 306-13
Bier N, Jäckel C, Dieckmann R, Brennholt N, Böer SI, Strauch E. Virulence Profiles of Vibrio vulnificus in German
Coastal Waters, a Comparison of North Sea and Baltic Sea Isolates. Int J Environ Res Public Health.
2015;12(12):15943–15959. Published 2015 Dec 15. doi:10.3390/ijerph121215031
Newton A, Kendall M, Vugia DJ, Henao OL, Mahon BE. Increasing rates of vibriosis in the United States, 1996-
2010: review of surveillance data from 2 systems. Clin Infect Dis. 2012;54 Suppl 5(0 5):S391–S395.
doi:10.1093/cid/cis243
https://www.cdc.gov/vibrio/healthcare.html
Stypułkowska-Misiurewicz H, Stasiak J, Janczyk M, Tomaszewska E, Pancer K. Przecinkowce cholery (Vibrio
cholerae non-O1) izolowane w Polsce z wody rzeku Bug. Przeg. Epid. 1995; 49: 3.
Semenza JC, Trinanes J, Lohr W, et al. Environmental Suitability of Vibrio Infections in a Warming Climate: An
Early Warning System. Environ Health Perspect. 2017;125(10):107004.
Baker-Austin C, Trinanes JA, Taylor NGH, Hartnell R, Siitonen A, Martinez-Urtaza M. Emerging Vibrio risk at high
latitudes in response to ocean warming. Nature Climate Change 2013; 3: 73-7
https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2020/preparing-international-travelers/food-and-water-precautions
Wong KC, Brown AM, Luscombe GM, Wong SJ, Mendis K. Antibiotic use for Vibrio infections: important insights
from surveillance data. BMC Infect Dis. 2015;15:226. Published 2015 Jun 11. doi:10.1186/s12879-015-0959-z
Podejrzenie zachorowania na cholerę w Polsce: Sytuacja, działania prewencyjne i zalecenia
Źródło: GIS
wibrioza, zakażenie przecinkowcem, Vibrio cholerae, choroby zakaźne, bakterie Vibrio, objawy wibriozy, leczenie wibriozy, wibrioza w Polsce, epidemiologia wibriozy, zakażenie pokarmowe, zakażenie ran, zakażenie wodne, Morze Bałtyckie, profilaktyka wibriozy, bakterie wodne, infekcje pokarmowe, infekcje skórne, ryzyko zakażenia, choroby przewodu pokarmowego, okres letni, higiena w wodzie, kąpiele morskie
