Przed Światowym Dniem Bez Tytoniu, obchodzonym co roku 31 maja z inicjatywy Światowej Organizacji Zdrowia, przedstawiciele najważniejszych polskich towarzystw naukowych i instytucji zdrowia publicznego zwrócili się do krajowych nadawców oraz wydawców mediów z apelem o włączenie się w działania edukacyjne dotyczące szkodliwości palenia. List otwarty został skierowany 25 maja 2026 roku. Podpisali go m.in. przedstawiciele środowiska onkologicznego, kardiologicznego, neurologicznego i zdrowia publicznego.
Autorzy apelu przypominają, że mimo wieloletnich działań ograniczających używanie tytoniu w Polsce nadal około 17 proc. dorosłych Polek i Polaków pali papierosy. Coraz większym wyzwaniem pozostaje również uzależnienie od e-papierosów oraz wyrobów tytoniowych podgrzewanych. To istotne nie tylko z perspektywy profilaktyki onkologicznej, ale także chorób sercowo-naczyniowych i neurologicznych.
Palenie tytoniu pozostaje jednym z ważnych czynników ryzyka nowotworów
W liście podkreślono, że narażenie na dym tytoniowy należy do głównych czynników ryzyka chorób nowotworowych. To jeden z tych obszarów profilaktyki, w których znaczenie ma zarówno wiedza medyczna, jak i konsekwentna komunikacja publiczna. Dym tytoniowy zawiera substancje toksyczne i rakotwórcze, a palenie papierosów od lat pozostaje jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka wielu chorób.
Z perspektywy onkologii szczególnie istotne jest to, że ograniczenie używania wyrobów tytoniowych może wpływać na zmniejszenie ryzyka zachorowania na część nowotworów. Profilaktyka pierwotna, czyli działania podejmowane zanim choroba się rozwinie, jest jednym z podstawowych elementów zdrowia publicznego. W przypadku tytoniu oznacza to zarówno zapobieganie inicjacji palenia, jak i wspieranie osób, które chcą zerwać z uzależnieniem.
Sygnatariusze apelu wskazują również na inne skutki narażenia na dym tytoniowy. W dokumencie zwrócono uwagę, że palenie ma istotny, negatywny wpływ na układ sercowo-naczyniowy oraz funkcjonowanie układu nerwowego. Palenie tytoniu pozostaje także jedną z wiodących przyczyn przedwczesnej śmiertelności.
E-papierosy i wyroby podgrzewane jako narastające wyzwanie
W ostatnich latach rozmowa o nikotynie nie dotyczy już wyłącznie tradycyjnych papierosów. Autorzy listu zwracają uwagę na rosnące znaczenie e-papierosów i wyrobów tytoniowych podgrzewanych. W praktyce oznacza to, że działania informacyjne powinny obejmować nie tylko klasyczne palenie, ale również nowe formy dostarczania nikotyny.
Ten wątek jest szczególnie ważny w komunikacji kierowanej do młodszych odbiorców. Produkty nikotynowe dostępne są dziś w wielu formach, często różniących się sposobem użycia, wyglądem i językiem marketingowym. Z punktu widzenia zdrowia publicznego wspólnym mianownikiem pozostaje ryzyko uzależnienia oraz ekspozycja na substancje, które mogą negatywnie wpływać na organizm.
Apel towarzystw naukowych nie koncentruje się na zakazach ani ocenach indywidualnych decyzji. Jego celem jest przypomnienie, że informacje przekazywane społeczeństwu powinny być oparte na dowodach naukowych i przedstawiane w sposób rzetelny. Takie podejście ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy odbiorcy spotykają się z wieloma sprzecznymi komunikatami dotyczącymi produktów nikotynowych.
Media jako partner w edukacji zdrowotnej
Głównym adresatem listu są krajowi nadawcy oraz wydawcy mediów. Autorzy apelu zwracają uwagę na szczególną rolę mediów w kształtowaniu postaw społecznych i upowszechnianiu rzetelnej wiedzy. Proszą o podejmowanie w programach i publikacjach tematyki szkodliwości palenia oraz znaczenia profilaktyki opartej na dowodach naukowych.
W liście zapisano: „Mając na uwadze szczególną rolę mediów w kształtowaniu postaw społecznych oraz w upowszechnianiu rzetelnej wiedzy, zwracamy się z apelem i prośbą o włączenie się w obchody tego dnia poprzez podejmowanie w programach i publikacjach tematyki szkodliwości palenia oraz istotności działań profilaktycznych opartych o dowody naukowe”.
To sformułowanie dobrze oddaje charakter całej inicjatywy. Nie jest to kampania oparta na jednorazowym haśle, ale prośba o zwiększenie obecności tematu w przestrzeni publicznej w czasie, gdy zainteresowanie Światowym Dniem Bez Tytoniu może pomóc dotrzeć z informacją do większej grupy odbiorców.
Bezpłatna pomoc dla osób palących
Ważną częścią apelu jest prośba o informowanie o bezpłatnej Ogólnopolskiej Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym. Numer poradni to 801 108 108. Zgodnie z treścią listu poradnia działa od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–21:00 oraz w soboty w godzinach 9:00–15:00.
To praktyczna informacja dla osób, które rozważają rzucenie palenia albo mają za sobą wcześniejsze nieudane próby. Uzależnienie od nikotyny jest problemem zdrowotnym, a wsparcie specjalistyczne może być elementem procesu wychodzenia z nałogu. Autorzy listu wskazują, że umieszczanie numeru poradni w materiałach medialnych mogłoby zwiększyć dostęp do pomocy dla osób palących.
W komunikacji zdrowotnej tego typu informacja ma znaczenie szczególne. Sam przekaz o szkodliwości palenia może zwiększać świadomość, ale dopiero wskazanie konkretnego miejsca pomocy daje odbiorcy możliwość wykonania kolejnego kroku. W przypadku osób uzależnionych od nikotyny ten krok często wymaga wsparcia, planu i kontaktu ze specjalistą.
Wspólny głos onkologów, kardiologów, neurologów i ekspertów zdrowia publicznego
Apel został podpisany przez prof. dr. hab. n. med. Piotra Rutkowskiego, przewodniczącego Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, prof. dr. hab. n. med. Marka Gierlotkę, prezesa Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, oraz prof. dr hab. n. med. Alinę Kułakowską, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego.
Wśród sygnatariuszy znaleźli się także przedstawiciele najważniejszych instytucji publicznych i eksperckich. List podpisali m.in. dr hab. n. med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego, prof. dr hab. n. med. Janina Stępińska, dyrektor Narodowego Instytutu Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowego Instytutu Badawczego, oraz dr n. med. Bernard Waśko, dyrektor Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PZH – Państwowego Instytutu Badawczego.
Pod apelem podpisali się również dr Nino Berdzuli, dyrektor Biura WHO Polska, dr hab. n. med. Paweł Koczkodaj, prof. NIO-PIB, dr n. med. Magdalena Cedzyńska, kierownik Poradni Pomocy Palącym w Narodowym Instytucie Onkologii, prof. dr hab. n. med. Aleksander Prejbisz, prof. dr hab. n. med. Piotr Dobrowolski, prof. dr hab. n. med. Bartosz Karaszewski oraz dr hab. n. med. Łukasz Balwicki, prof. GUMed.
Szeroki skład sygnatariuszy pokazuje, że temat używania tytoniu i nikotyny wykracza poza jedną dziedzinę medycyny. Dotyczy profilaktyki nowotworów, chorób układu krążenia, neurologii, zdrowia publicznego, edukacji zdrowotnej i organizacji pomocy osobom uzależnionym.
Światowy Dzień Bez Tytoniu jako moment na rozmowę o profilaktyce
Światowy Dzień Bez Tytoniu obchodzony 31 maja jest co roku okazją do przypomnienia, że palenie pozostaje jednym z najważniejszych czynników ryzyka, na które można wpływać poprzez profilaktykę, edukację i dostęp do pomocy. W apelu towarzystw naukowych szczególnie wyraźnie wybrzmiewa potrzeba komunikacji opartej na faktach, wolnej od uproszczeń i skoncentrowanej na zdrowiu publicznym.
Dla środowiska onkologicznego temat ma szczególne znaczenie. W wielu nowotworach ograniczenie ekspozycji na dym tytoniowy pozostaje jednym z najważniejszych elementów prewencji. Jednocześnie rośnie potrzeba mówienia o nowych produktach nikotynowych, które dla części użytkowników mogą wydawać się mniej obciążające, ale nadal wiążą się z ryzykiem uzależnienia i konsekwencjami zdrowotnymi.
Apel skierowany do mediów wskazuje, że skuteczna profilaktyka nie zależy wyłącznie od systemu ochrony zdrowia. Wymaga także obecności rzetelnych informacji w przestrzeni publicznej. To właśnie media mogą przypominać o skali problemu, tłumaczyć mechanizmy uzależnienia, informować o skutkach palenia i kierować do miejsc, w których można uzyskać pomoc.
Zobacz: E-papierosy i woreczki nikotynowe z zakazem sprzedaży dla nieletnich. Co zmienią nowe przepisy?
Informacja, która może prowadzić do decyzji o zmianie
Autorzy listu nie ograniczają się do ogólnego przypomnienia o szkodliwości palenia. Wskazują konkretny cel: zwiększenie świadomości społecznej oraz ograniczenie używania wyrobów tytoniowych i nikotynowych. W końcowej części apelu wyrażają nadzieję, że wspólne działania informacyjno-edukacyjne przyczynią się do tych zmian.
W praktyce oznacza to, że materiały publikowane przy okazji Światowego Dnia Bez Tytoniu mogą pełnić kilka funkcji. Mogą informować o ryzyku zdrowotnym, porządkować wiedzę na temat papierosów, e-papierosów i wyrobów podgrzewanych, przypominać o związku palenia z chorobami nowotworowymi oraz wskazywać dostępne formy wsparcia. Dla części odbiorców taka informacja może być impulsem do rozmowy z lekarzem, skorzystania z poradni albo podjęcia kolejnej próby rzucenia palenia.
W tym sensie apel towarzystw naukowych jest także przypomnieniem, że profilaktyka zaczyna się od dobrze przekazanej informacji. Szczególnie wtedy, gdy dotyczy problemu powszechnego, przewlekłego i silnie związanego z uzależnieniem.
Pytania i odpowiedzi dotyczące Światowego Dnia Bez Tytoniu i apelu towarzystw naukowych
Kiedy obchodzony jest Światowy Dzień Bez Tytoniu?
Światowy Dzień Bez Tytoniu obchodzony jest co roku 31 maja. Został ustanowiony przez Światową Organizację Zdrowia.
Do kogo skierowano apel towarzystw naukowych?
Apel został skierowany do krajowych nadawców oraz wydawców mediów. Sygnatariusze proszą media o podejmowanie tematyki szkodliwości palenia i znaczenia profilaktyki opartej na dowodach naukowych.
Ile osób dorosłych w Polsce pali papierosy?
Według informacji zawartych w apelu około 17 proc. dorosłych Polek i Polaków pali papierosy.
Dlaczego palenie tytoniu jest ważnym tematem dla onkologii?
Narażenie na dym tytoniowy jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób nowotworowych. Ograniczanie używania tytoniu jest jednym z elementów profilaktyki pierwotnej nowotworów.
Czy apel dotyczy tylko tradycyjnych papierosów?
Nie. W apelu wskazano również na rosnące wyzwanie związane z uzależnieniem od e-papierosów oraz wyrobów tytoniowych podgrzewanych.
Gdzie mogą szukać pomocy osoby, które chcą rzucić palenie?
W apelu wskazano bezpłatną Ogólnopolską Telefoniczną Poradnię Pomocy Palącym pod numerem 801 108 108. Poradnia działa od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–21:00 oraz w soboty w godzinach 9:00–15:00.
Kto podpisał apel?
Apel podpisali m.in. prof. Piotr Rutkowski z Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, prof. Marek Gierlotka z Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, prof. Alina Kułakowska z Polskiego Towarzystwa Neurologicznego oraz przedstawiciele Narodowego Instytutu Onkologii, Narodowego Instytutu Kardiologii, NIZP PZH – PIB, WHO Polska i eksperci zdrowia publicznego.
Źródło: Źródło: list otwarty „Apel towarzystw naukowych do krajowych nadawców i wydawców mediów”, Warszawa, 25 maja 2026 r.
Zobacz: Zakaz sprzedaży e-papierosów nieletnim. Rząd zaostrza przepisy antynikotynowe
Nowe przepisy antytytoniowe – krok w stronę ochrony zdrowia dzieci i młodzieży przed uzależnieniem
