Szwedzki rząd przedstawił projekt ustawy wprowadzającej ogólnokrajowy zakaz korzystania z telefonów komórkowych w szkołach podstawowych i gimnazjalnych, obejmujących uczniów w wieku od 6 do 16 lat. Regulacja ma wejść w życie 1 sierpnia 2026 roku i obowiązywać od początku roku szkolnego 2026/2027. Nowe przepisy mają na celu ograniczenie rozpraszania uwagi w szkołach, poprawę zdrowia psychicznego uczniów oraz wsparcie rodziców w kontroli czasu spędzanego przez dzieci przed ekranami. Szwecja dołącza tym samym do rosnącej grupy krajów europejskich i pozaeuropejskich wprowadzających systemowe ograniczenia dotyczące używania smartfonów przez dzieci i młodzież.
Projekt ustawy został ogłoszony przez szwedzką minister edukacji i integracji Simona Mohamsson, reprezentującą Partię Liberalną, i skierowany do szwedzkiej Rady Legislacyjnej. Zgodnie z propozycją, zakaz korzystania z telefonów komórkowych będzie obowiązywał przez cały dzień szkolny, obejmując nie tylko lekcje, lecz także przerwy, zajęcia pozalekcyjne oraz czas spędzany w świetlicach szkolnych.
Uczniowie będą zobowiązani do oddania telefonów komórkowych na początku dnia szkolnego. Urządzenia będą zwracane dopiero po zakończeniu zajęć. Projekt przewiduje możliwość wprowadzania wyjątków, które pozostaną w gestii nauczycieli i dyrekcji szkół, między innymi w sytuacjach związanych z procesem dydaktycznym lub szczególnymi potrzebami uczniów, takimi jak względy zdrowotne.
Dlaczego szwedzki rząd zdecydował się na regulację ogólnokrajową
Jak podkreślają przedstawiciele rządu, decyzja o wprowadzeniu ogólnokrajowego zakazu wynika z doświadczeń ostatnich lat. Około 80 procent szwedzkich szkół podstawowych wprowadziło już wcześniej lokalne ograniczenia dotyczące używania telefonów komórkowych. Były one jednak ustanawiane na poziomie poszczególnych placówek, co prowadziło do różnic w egzekwowaniu zasad.
Według resortu edukacji uczniowie często omijali szkolne zakazy, przynosząc do szkoły zapasowe telefony, deklarując brak urządzenia lub korzystając z nich w mniej kontrolowanych przestrzeniach. Rząd argumentuje, że jednolite przepisy obowiązujące w całym kraju pozwolą stworzyć spójne środowisko edukacyjne i jasno określą zasady funkcjonowania szkół jako stref wolnych od telefonów komórkowych.
Decyzja rządu została oparta również na danych dotyczących zachowań cyfrowych uczniów. Badania wskazują, że szwedzcy uczniowie są bardziej rozpraszani przez urządzenia cyfrowe w trakcie zajęć szkolnych niż średnia w krajach OECD. Szczególną uwagę zwrócono na uczniów szkół gimnazjalnych, którzy spędzają średnio niemal siedem godzin dziennie przed ekranami, nie wliczając czasu poświęcanego na naukę w szkole.
Eksperci zajmujący się edukacją i zdrowiem dzieci wskazują, że tak wysoki poziom ekspozycji na ekrany może mieć wpływ nie tylko na koncentrację i wyniki w nauce, lecz także na sen, relacje społeczne i dobrostan psychiczny młodych ludzi.
Rząd szwedzki wskazuje, że wprowadzenie zakazu korzystania z telefonów komórkowych w szkołach ma służyć kilku równoległym celom. Jednym z nich jest ograniczenie rozpraszania uwagi podczas zajęć i stworzenie warunków sprzyjających skupieniu się na nauce. Drugim celem jest poprawa zdrowia psychicznego uczniów poprzez zmniejszenie presji związanej z mediami społecznościowymi i stałą dostępnością online. Trzecim aspektem jest wsparcie rodziców, którzy często wskazują na trudności w egzekwowaniu domowych zasad dotyczących czasu ekranowego.
Według przedstawicieli rządu szkoła, jako środowisko regulowane i wspólne dla wszystkich dzieci, może odegrać istotną rolę w kształtowaniu zdrowszych nawyków cyfrowych.
Na wdrożenie nowych przepisów rząd przeznaczył 95 milionów koron szwedzkich w 2026 roku oraz 100 milionów koron w 2027 roku. Środki te mają zostać wykorzystane między innymi na organizację przechowywania urządzeń, wsparcie administracyjne szkół oraz działania informacyjne. Minister edukacji określiła reformę jako element szerokiej transformacji systemu oświaty, obejmującej również zmiany w programach nauczania, systemie oceniania oraz szkoleniach nauczycieli. Władze nie ukrywają, że jednym z priorytetów jest ograniczenie roli ekranów w edukacji, co dotyczy nie tylko telefonów, lecz także tabletów szkolnych, które – mimo zabezpieczeń – bywają wykorzystywane przez uczniów do celów niezwiązanych z nauką.
Szwecja na tle innych krajów
Szwecja nie jest odosobniona w swoich działaniach. Podobne regulacje zostały wprowadzone lub zapowiedziane w innych krajach. Dania ogłosiła w 2026 roku zakaz używania telefonów komórkowych w szkołach, a rządowa komisja zarekomendowała, aby dzieci poniżej 13. roku życia nie posiadały smartfonów ani tabletów. Norwegia w 2025 roku wprowadziła minimalny wiek 15 lat dla korzystania z mediów społecznościowych. Zakazy telefonów w szkołach obowiązują również w Australii, Belgii, Holandii oraz Nowej Zelandii.
Eksperci zwracają uwagę, że rosnąca liczba takich regulacji wskazuje na międzynarodowy trend ponownego definiowania roli technologii cyfrowych w edukacji.
Zgodnie z projektem ustawy, nowe przepisy mają wejść w życie 1 sierpnia 2026 roku, wraz z rozpoczęciem roku szkolnego 2026/2027. Do tego czasu szkoły mają przygotować się organizacyjnie i proceduralnie do wdrożenia zakazu, a szczegółowe wytyczne mają zostać doprecyzowane na poziomie wykonawczym.
Od kiedy zacznie obowiązywać zakaz telefonów w szwedzkich szkołach?
Zakaz ma wejść w życie 1 sierpnia 2026 roku, od początku roku szkolnego 2026/2027.
Jakie szkoły obejmie nowe prawo?
Przepisy będą dotyczyć szkół podstawowych i gimnazjalnych do 9 klasy, obejmując uczniów w wieku od 6 do 16 lat.
Czy uczniowie będą mogli korzystać z telefonów w wyjątkowych sytuacjach?
Tak. Projekt przewiduje możliwość wyjątków w przypadkach edukacyjnych lub związanych ze szczególnymi potrzebami uczniów, na przykład zdrowotnymi.
Dlaczego rząd zdecydował się na ogólnokrajowy zakaz?
Rząd uznał, że jednolite przepisy są skuteczniejsze niż lokalne regulacje i pozwolą stworzyć spójne środowisko nauki wolne od telefonów komórkowych.
Czy inne kraje wprowadzają podobne rozwiązania?
Tak. Podobne regulacje funkcjonują lub są planowane m.in. w Danii, Norwegii, Australii, Belgii i Holandii.
Psycholog: postęp technologiczny jest szybki, a biologia i psychika zmienia się powoli
