Ministerstwo Zdrowia rozpoczyna realizację programu WOBASZ DZIECI – największego w Polsce badania epidemiologicznego dotyczącego zdrowia dzieci i młodzieży. Projekt obejmie 3,5 tys. uczniów w wieku od 7 do 18 lat z 107 gmin we wszystkich województwach. Badania mają pomóc w ocenie skali czynników ryzyka chorób układu krążenia już na etapie dzieciństwa i adolescencji.
Program jest częścią Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032 i będzie realizowany przez Ministerstwo Zdrowia oraz Narodowy Instytut Kardiologii – Państwowy Instytut Badawczy we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Ministerstwem Sportu i Turystyki.
Pierwsze tak szerokie badanie dzieci i młodzieży
Dotychczas w Polsce nie prowadzono kompleksowego, ogólnokrajowego projektu, który pozwalałby ocenić skalę występowania czynników ryzyka chorób układu krążenia wśród dzieci i nastolatków. WOBASZ DZIECI ma wypełnić tę lukę. Badania rozpoczną się we wrześniu 2026 roku. Za ich realizację odpowiadać będzie ponad 300 zespołów badawczych. Uczniowie zostaną wyłonieni losowo w szkołach, a udział w projekcie będzie możliwy wyłącznie po uzyskaniu zgody rodziców lub opiekunów. Zakres badań obejmie ankiety dotyczące stylu życia i zdrowia, pomiary masy ciała, wzrostu, obwodów i ciśnienia tętniczego, a także badania laboratoryjne krwi i moczu.
Jak podkreślają autorzy projektu, celem jest nie tylko ocena aktualnego stanu zdrowia młodego pokolenia, ale także stworzenie podstaw do długofalowej strategii profilaktycznej. Zebrane dane mają posłużyć do planowania programów zdrowia publicznego i wczesnych interwencji zdrowotnych.
W czasie inauguracji programu wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka zwracała uwagę, że współczesna medycyna coraz wyraźniej wskazuje na początek procesów prowadzących do chorób sercowo-naczyniowych już w wieku szkolnym. – „Działania, o których mówimy dziś wspólnie, jednym głosem mają pokazać, jak ważne jest zdrowie naszych dzieci. Ogólnopolskie badanie pozwoli po raz pierwszy w historii przyjrzeć się ryzykom związanym z chorobami układu krążenia już u dzieci i młodzieży. A wszystkie analizy wskazują na to, że choroby kardiologiczne zaczynają się już w wieku szkolnym. To niezwykle ważne, bo dzięki tej wiedzy będziemy mogli odpowiednio reagować i ratować zdrowie naszych dzieci i młodych dorosłych. Nie zrobimy tego jednak bez wsparcia rodziców. Ich zgoda jest tu kluczowa” – podkreśla Katarzyna Kęcka.
W materiałach projektu przypomniano również współczesny paradygmat profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych: „Miażdżyca, to choroba pediatryczna, która swoje konsekwencje kliniczne ujawnia u dorosłych”.
Twórcy programu odwołują się do wcześniejszych analiz dotyczących zdrowia dzieci i młodzieży. Wyniki badań przeprowadzonych wśród dzieci w wieku 7–9 lat wskazywały m.in. na częste występowanie nadwagi i otyłości, niewystarczającą aktywność fizyczną oraz długi czas spędzany przed ekranami urządzeń elektronicznych. Z kolei badania uczniów ostatnich klas szkół średnich pokazały obecność takich czynników ryzyka jak palenie papierosów, spożywanie alkoholu, niedobór snu czy ograniczona aktywność ruchowa. Autorzy projektu podkreślają, że właśnie te elementy w przyszłości mogą wpływać na rozwój chorób układu krążenia.
Prof. Piotr Dobrowolski, pełnomocnik ministra zdrowia ds. Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia, zaznacza, że projekt ma umożliwić dokładniejsze poznanie skali problemu. – „Musimy skupić się na dzieciach i poznać częstość występowania modyfikowalnych czynników ryzyka odpowiedzialnych za rozwój chorób w populacji dziecięcej. Celem WOBASZ DZIECI jest poznanie ich skali i ryzyka oraz zaplanowanie sposobów ich eliminacji. To ważny element działań profilaktycznych, które w przyszłości przełożą się na zmniejszenie liczby chorób układu krążenia” – mówi prof. Piotr Dobrowolski.
Szkoła jako miejsce działań profilaktycznych
Jednym z głównych założeń programu jest wykorzystanie szkoły jako naturalnego miejsca prowadzenia działań profilaktycznych i edukacyjnych. W związku z realizacją projektu podpisano porozumienie pomiędzy Ministerstwem Zdrowia a Ministerstwem Edukacji Narodowej.
Wiceminister edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz podkreślała podczas inauguracji, że szkoła może odgrywać istotną rolę w kształtowaniu postaw zdrowotnych młodych ludzi. – „Budowanie zdrowych nawyków wymaga spójnych działań interdyscyplinarnych. Badanie WOBASZ powinno być impulsem do jeszcze ściślejszej współpracy międzyresortowej, aby przeciwdziałać chorobom cywilizacyjnym i przynieść trwałe efekty w poprawie zdrowia dzieci i młodzieży. Taka współpraca powinna być poza wszelkimi podziałami – to wspólne dobro. System edukacji ma wpływ na postawy młodych ludzi wkraczających w dorosły świat, może lepiej wspierać i skuteczniej przygotowywać dzieci, uczennice i uczniów do właściwych wyborów zdrowotnych” – tłumaczy wiceminister edukacji narodowej.
Gotowość do udziału w projekcie deklarują również przedstawiciele kuratoriów oświaty i dyrektorzy szkół.
Do projektu włączyło się także Ministerstwo Sportu i Turystyki. Wiceminister Piotr Borys zwraca uwagę, że regularna aktywność fizyczna pozostaje jednym z podstawowych elementów profilaktyki chorób układu krążenia. – „Regularny ruch to najprostsza i najskuteczniejsza forma profilaktyki chorób układu krążenia. WOBASZ DZIECI łączy naukę, edukację i sport” – mówi Piotr Borys.
Ambasadorką projektu została kajakarka górska Klaudia Zwolińska, wicemistrzyni olimpijska i trzykrotna medalistka mistrzostw świata. – „Jak połączymy sport, edukację i zdrowie, to na pewno w kontekście profilaktyki osiągniemy istotne efekty. Wszystkie te dzieci, które borykają się dziś z problemami mają swoje marzenia, mają swoją przyszłość. Obowiązkiem każdego rodzica jest pomóc im spełniać te marzenia. Kiedy więc przyjedzie moment podjęcia decyzji, czy brać udział w badaniu WOBASZ DZIECI, w profilaktyce, to odpowiedź jest banalnie prosta” – podkreśla wicemistrzyni olimpijska.
Kontynuacja wcześniejszych badań WOBASZ
Program WOBASZ DZIECI jest rozwinięciem wcześniejszych edycji badań WOBASZ prowadzonych wśród dorosłych Polaków. Pierwsze dwa etapy projektu realizowano w latach 2003–2005 oraz 2013–2014. Objęły one ponad 20 tys. osób i pozwoliły określić częstość występowania czynników ryzyka chorób układu krążenia w populacji dorosłych. Obecnie trwa trzecia edycja badania wśród dorosłych, prowadzona w tych samych gminach i miejscowościach. Dzięki temu możliwe będzie porównanie danych między pokoleniami oraz ocena wpływu środowiska i stylu życia na zdrowie mieszkańców różnych regionów kraju.
Projekt realizowany jest pod hasłem „Wczesna wiedza, dłuższe życie”, które – jak zaznaczają organizatorzy – ma zwracać uwagę na znaczenie profilaktyki rozpoczynanej już od najmłodszych lat.
Projekt pod hasłem „Wczesna wiedza, dłuższe życie” jest częścią Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032, finansowanego przez Ministra Zdrowia.
WOBASZ DZIECI to rozwinięcie dotychczasowych edycji badań WOBASZ (2003–2005 oraz 2013–2014), które objęły ponad 20 tys. dorosłych Polaków i wykazały wysoką częstotliwość występowania czynników ryzyka chorób układu krążenia. W latach 2025 – 2026 realizowana była trzecia edycja WOBASZ w populacji dorosłych (ok. 9 000 respondentów) prowadzona w tych samych gminach i miejscowościach co wcześniejsze edycje, w celu porównania czynników ryzyka między pokoleniami oraz dokładniejszą ocenę ich uwarunkowań środowiskowych i społecznych.
Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi dotyczące programu WOBASZ DZIECI
Czym jest program WOBASZ DZIECI?
To ogólnopolskie badanie epidemiologiczne dotyczące zdrowia dzieci i młodzieży w wieku od 7 do 18 lat. Projekt ma ocenić skalę czynników ryzyka chorób układu krążenia.
Ilu uczniów weźmie udział w badaniu?
Program obejmie około 3,5 tys. uczniów z 107 gmin we wszystkich województwach.
Kiedy rozpoczną się badania?
Badania terenowe mają rozpocząć się we wrześniu 2026 roku.
Jakie badania będą wykonywane?
Projekt obejmuje ankiety zdrowotne, pomiary masy ciała, wzrostu i ciśnienia tętniczego oraz badania laboratoryjne krwi i moczu.
Czy udział dziecka w projekcie jest obowiązkowy?
Nie. Udział w badaniu będzie możliwy wyłącznie po uzyskaniu zgody rodziców lub opiekunów.
Kto realizuje projekt?
Program realizowany jest przez Ministerstwo Zdrowia oraz Narodowy Instytut Kardiologii – Państwowy Instytut Badawczy we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Ministerstwem Sportu i Turystyki.
Dlaczego projekt jest ważny?
Autorzy programu podkreślają, że wczesne wykrywanie czynników ryzyka może pomóc w skuteczniejszej profilaktyce chorób układu krążenia w dorosłym życiu.
Źródło: Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Instytut Kardiologii – Państwowy Instytut Badawczy, materiały prasowe programu WOBASZ DZIECI oraz prezentacja „Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032”.
Jak nadmiar masy ciała wpływa na ryzyko chorób – analiza prof. Dobrowolskiego i prof. Prejbisza
