Firmy Eisai oraz Biogen ogłosiły otrzymanie pozytywnej opinii od Komitetu Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (dalej jako „Komitet CHMP”) Europejskiej Agencji Leków (EMA), który zalecił dopuszczenie do obrotu lecanemabu, przeciwciała monoklonalnego przeciwko beta-amyloidowi (Aβ), w leczeniu dorosłych pacjentów z kliniczną diagnozą łagodnego upośledzenia funkcji poznawczych i łagodnego otępienia w przebiegu choroby Alzheimera (wczesna postać), którzy nie są nosicielami genu dla apolipoproteiny E ε4 (ApoE ε4)* lub są heterozygotami ApoE ε4 z potwierdzoną patologią amyloidu.¹

Pozytywna opinia Komitetu CHMP Unii Europejskiej w sprawie stosowania lecanemabu we wczesnej postaci choroby Alzheimera

Eisai zwrócił się o ponowne rozpatrzenie wcześniejszej, negatywnej opinii Komitetu CHMP z lipca 2024 r. Zgodnie z procedurą Europejskiej Agencji Leków można spodziewać się, że Komisja Europejska podejmie ostateczną decyzję w sprawie wniosku o dopuszczenie do obrotu lecanemabu w ciągu 67 dni na podstawie rekomendacji Komitetu CHMP².

Lecanemab selektywnie wiąże się z rozpuszczalnymi agregatami beta-amyloidu (protofibryle**), a także nierozpuszczalnymi agregatami beta-amyloidu (fibryle), które są głównym składnikiem blaszek beta-amyloidu w przebiegu choroby Alzheimera, zmniejszając w ten sposób zarówno ilość protofibryli beta-amyloidu jak i blaszek beta-amyloidu w mózgu. ^3,4,5

Szacuje się obecnie, że choroba Alzheimera dotyka ok. 6,9 miliona ludzi w Europie ⁶ i liczba ta ma się podwoić do 2050 roku wraz ze starzeniem się populacji. ⁷ Choroba Alzheimera postępuje w etapach, których nasilenie wzrasta w czasie, a każda postać choroby stanowi inne wyzwanie dla osób żyjących z tą chorobą, a także ich opiekunów. Istnieje znaczna, dotychczas niezaspokojona potrzeba nowych metod leczenia choroby Alzheimera, które spowolniłyby postęp wczesnej postaci tej choroby i zmniejszyły ogólne obciążenie osób dotkniętych chorobą Alzheimera oraz społeczeństwa.

Firma Eisai kieruje pracami nad rozwojem lecanemabu oraz procesem składania wniosków o jego dopuszczenie na całym świecie. Firmy Eisai i Biogen razem wprowadzają ten lek, przy czym ostateczna decyzyjność leży po stronie firmy Eisai.

* Apolipoproteina E jest białkiem uczestniczącym w metabolizmie tłuszczów u ludzi. Ma ona wpływ na przebieg choroby Alzheimera.

** Według obecnej wiedzy protofibryle przyczyniają się do uszkodzenia mózgu, do którego dochodzi w przebiegu choroby Alzheimera i są uważane za najbardziej toksyczną formę beta-amyloidu, odgrywając główną rolę w pogorszeniu funkcji poznawczych w tej postępującej i wyniszczającej chorobie.⁸ Protofibryle powodują uszkodzenie neuronów w mózgu, co z kolei może negatywnie wpływać na funkcje poznawcze na wiele sposobów⁸, nie tylko zwiększając rozwój nierozpuszczalnych blaszek beta-amyloidu, ale także zwiększając bezpośrednie uszkodzenie błon komórkowych neuronów i połączeń, które przekazują sygnały między poszczególnymi komórkami nerwowymi lub między komórkami nerwowymi a innymi komórkami. Uważa się, że zmniejszenie ilości protofibryli może spowolnić postęp choroby Alzheimera poprzez zmniejszenie uszkodzenia neuronów w mózgu i obniżenie dysfunkcji poznawczych.⁹

Informacje o lecanemabie

Lecanemab jest wynikiem strategicznej współpracy badawczej między firmami Eisai i BioArctic. Lecanemab jest to humanizowane przeciwciało monoklonalne (immunoglobulina gamma 1 -IgG1), skierowane przeciwko zagregowanym, rozpuszczalnym (protofibryle) i nierozpuszczalnym formom beta amyloidu (Aβ).

Pozytywna opinia dla lecanemabu wydana przez Komitet Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) Unii Europejskiej opierała się przede wszystkim na danych z fazy III globalnego badania klinicznego Clarity AD przeprowadzonego przez firmę Eisai, w którym osiągnięto pierwszorzędowy punkt końcowy i wszystkie kluczowe drugorzędowe punkty ze statystycznie istotnymi wynikami.^1,3 Clarity AD było globalnym badaniem fazy III, randomizowanym, kontrolowanym placebo, z podwójnie ślepą próbą, prowadzonym w grupach równoległych, w którym uczestniczyło 1795 pacjentów z wczesną postacią choroby Alzheimera (łagodne upośledzenie funkcji poznawczych lub łagodne otępienie spowodowane chorobą Alzheimera, z potwierdzoną obecnością patologii amyloidu), z których 1521 pochodziło z rekomendowanej populacji pacjentów (osoby niebędące nosicielami genu ApoE ε4 lub heterozygoty).

Grupie leczonej podawano lecanemab w dawce 10 mg/kg, co dwa tygodnie, przy czym uczestnicy zostali przydzieleni do grupy otrzymującej placebo lub substancję czynną w stosunku 1:1 na okres 18 miesięcy.¹

Pierwszorzędowym punktem końcowym była zmiana zaobserwowana w globalnej skali poznawczej i funkcjonalnej znanej jako CDR-SB.¹ W badaniu klinicznym Clarity AD leczenie lecanemabem, w rekomendowanej populacji (osoby niebędące nosicielami genu ApoE ε4 lub heterozygoty), spowodowało redukcję objawów klinicznych w skali CDR-SB o 31% po 18 miesiącach w porównaniu z placebo przy użyciu konserwatywnego modelu oceny różnic między badanymi grupami (conservative control-based imputation).¹ Średni wynik wyjściowy na skali CDR-SB wynosił ok. 3,2 w obu grupach.¹ Skorygowana średnia zmiana najmniejszych kwadratów w stosunku do wartości wyjściowej po 18 miesiącach wyniosła 1,217 w przypadku lecanemabu i 1,752 w przypadku placebo (różnica: −0,535; 95% przedział ufności [CI]: −0,778 do −0,293; p=0,00001).¹ CDR-SB to globalna skala poznawczo-funkcjonalna, która mierzy sześć obszarów funkcjonowania pacjenta, w tym pamięć, orientację, osąd i rozwiązywanie problemów, funkcjonowanie społeczne, aspekty domowe i hobby oraz zdolność dbania o siebie.¹⁰

Ponadto drugorzędowy punkt końcowy w skali ADCS-MCI-ADL, która ocenia informacje dostarczane przez opiekunów osób z chorobą Alzheimera, wskazał na redukcję o 33% pogorszenia wyników w porównaniu z placebo po 18 miesiącach.¹ Skorygowana średnia zmiana wyniku w skali ADCS-MCI-ADL od poziomu początkowego do 18 miesiąca wyniosła −3,873 w grupie z lecanemabem i −5,809 w grupie z placebo (różnica 1,936; 95% CI, 1,029 do 2,844; p=0,00002).¹ Skala ADCS-MCI-ADL ocenia zdolność pacjentów do samodzielnego funkcjonowania, w tym umiejętność ubierania się, samodzielnego przyjmowania pokarmów i uczestniczenia w życiu społecznym.

W populacji osób niebędących nosicielami genu ApoE ε4 lub heterozygot najczęstszymi działaniami niepożądanymi były reakcje związane z infuzją (26%), ARIA-H (13%), ból głowy (11%) i ARIA-E (9%).¹

Lecanemab został dopuszczony do obrotu w USA, Japonii, Chinach, Korei Pd., Hongkongu, Izraelu, Emiratach Arabskich i Wielkiej Brytanii, a w kolejnych 17 krajach aktualnie trwają procesy oceny wniosku o dopuszczenie leku do obrotu. W marcu 2024 r. do amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA) wpłynął uzupełniający wniosek o tzw. licencję biologiczną (sBLA) na dożylne dawkowanie podtrzymujące, który w czerwcu 2024 r. otrzymał akceptację. W maju 2024 r., w ramach procedury przyspieszonej (Fast Track) rozpoczęto etapowe składanie wniosku o licencję biologiczną (BLA) na dopuszczenie iniekcji podskórnych do leczenia podtrzymującego, które mają na celu zwiększenie wygody pacjentów. Proces składania wniosku o licencję biologiczną został ostatecznie zakończony
w październiku 2024 r.

Od lipca 2020 r. trwa badanie kliniczne fazy III (AHEAD 3-45) dla osób z przedkliniczną postacią choroby Alzheimera, czyli osób bez symptomów klinicznych, ale posiadających średni lub podwyższony poziom amyloidu w mózgu. Badanie AHEAD 3-45 jest prowadzone na zasadzie partnerstwa publiczno-prywatnego między organizacją Alzheimer’s Clinical Trial Consortium, która zapewnia infrastrukturę dla akademickich badań klinicznych nad chorobą Alzheimera i innymi powiązanymi demencjami na terytorium USA, finansowanymi przez rządową instytucję badawczą National Institute on Aging (członek National Institutes of Health), a z drugiej strony firmami Eisai i Biogen. Od stycznia 2022 r. trwa badanie kliniczne Tau NexGen dotyczące dziedziczonej dominująco choroby Alzheimera (DIAD), prowadzone przez zespół DIAN-TU i uczelnię medyczną Washington University School of Medicine z St. Louis (USA), w którym to badaniu lecanemab stosowany jest jako podstawowa terapia antyamyloidowa.

Choroba otępienna. W takich miejscach mózg aktywizuje się

O współpracy między firmami Eisai i Biogen przy chorobie Alzheimera

Firmy Eisai i Biogen współpracują nad rozwojem i wprowadzeniem do obrotu terapii w chorobie Alzheimera już od 2014 roku. Firma Eisai kierujepracami nad rozwojem lecanemabu oraz procesem składania wniosków o jego dopuszczenie na całym świecie. Firmy Eisai i Biogen razem wprowadzają ten lek, przy czym ostateczna decyzyjność leży po stronie firmy Eisai.

O współpracy między firmami Eisai i BioArctic przy chorobie Alzheimera

Od 2005 roku firmy Eisai i BioArctic prowadzą długoterminową współpracę w zakresie opracowywania i wprowadzania nowych metod leczenia choroby Alzheimera. Eisai uzyskała globalne prawa do badania, opracowywania, wytwarzania i wprowadzania do obrotu lecanemabu w terapii choroby Alzheimera zgodnie z umową zawartą z BioArctic w grudniu 2007 roku. W 2015 roku została podpisana umowa dotycząca wspierania rozwoju i wprowadzania na rynek lecanemabu.

O firmie Eisai Co., Ltd.

Zgodnie z korporacyjną koncepcją organizacji Eisai „najważniejsi są dla niej pacjenci i ludzie w ich codziennym życiu, a także rozszerzanie zakresu świadczeń, jakie może zapewnić im służba zdrowia”. W ramach takiej koncepcji, znanej również jako ludzka opieka zdrowotna lub koncepcja HHC (human health care), organizacja dąży do skutecznego zapewnienia dobrostanu społecznego poprzez łagodzenie lęku o zdrowie i zmniejszanie dysproporcji w zdrowiu ludzi. Poprzez globalną sieć ośrodków R&D, zakładów produkcyjnych oraz filii zajmujących się wprowadzaniem produktów do obrotu, organizacja Eisai tworzy i dostarcza innowacyjne produkty, które stanowią odpowiedź na niezaspokojone potrzeby medyczne, ze szczególnym ukierunkowaniem na strategiczne obszary, takie jak neurologia i onkologia. Poprzez współpracę z partnerami globalnymi organizacja jest zaangażowana w eliminację tzw. zaniedbywanych chorób tropikalnych (NTD), co stanowi Cel 3.3 Zrównoważonego Rozwoju (SDG) według ONZ.

Więcej informacji na temat Eisai można znaleźć na stronie www.eisai.com (globalna siedziba: Eisai Co., Ltd.), a także na portalach X, LinkedIn i Facebook. Strona internetowa i kanały społecznościowe są przeznaczone dla odbiorców spoza Wielkiej Brytanii i Europy. Dla odbiorców z Wielkiej Brytanii i Europy dostępna jest strona www.eisai.eu, a dla odbiorców z regionu EMEA profil na portalu LinkedIn.

Informacje o firmie Biogen

Założona w 1978 roku firma Biogen jest wiodącą firmą biotechnologiczną, która jest pionierem innowacji w nauce jako dostawca nowych leków, które zmieniają życie pacjentów i tworzą wartość zarówno dla inwestorów, jak i społeczności. Organizacja Biogen wykorzystuje pogłębione zrozumienie biologii człowieka i różne metody, aby rozwijać przełomowe terapie i metody leczenia przyczyniające się do niesamowitych rezultatów u pacjentów. Podejście Biogen polega na odważnym podejmowaniu ryzyka, równoważonego odpowiednim zwrotem z inwestycji tak, aby zapewnić długoterminowy wzrost organizacji.

Na stronie internetowej www.biogen.com umieszczane są regularnie informacje, które mogą być istotne dla inwestorów. Biogen można znaleźć również w mediach społecznościowych: Facebook, LinkedIn, X, YouTube.

Deklaracja Safe Harbor firmy Biogen

W niniejszym komunikacie informacyjnym znajdują się stwierdzenia dotyczące przyszłości, w tym o potencjalnych efektach klinicznych lecanemabu, możliwych korzyściach, bezpieczeństwie i skuteczności lecanemabu; potencjalnych ustaleń, wniosków składanych do organów regulacyjnych, zatwierdzeń takich wniosków, a także ram czasowych tych czynności; leczenia choroby Alzheimera; spodziewanych korzyści oraz potencjału współpracy firmy Biogen z firmą Eisai; potencjału działań biznesowych i rozwijanych przez Biogen programów i projektów, w tym dotyczących lecanemabu; oraz rodzajów ryzyka i niepewności powiązanych z rozwijaniem i wprowadzaniem na rynek leków. Tym stwierdzeniom mogą towarzyszyć takie słowa, jak „mieć na celu”, „przewidywać”, „uważać”, „móc”, „szacować”, „oczekiwać”, „prognozować”, „zamierzać”, „może”, „planować”, „potencjalny”, „będzie”, „byłby” i inne słowa i określenia o podobnym znaczeniu. Proces rozwoju i komercjalizacji leków wiąże się z wysokim ryzykiem – jedynie niewielka liczba badań i programów rozwoju leków daje efekt w postaci komercyjnego wprowadzenia produktu na rynek. Wyniki z wczesnych etapów badania klinicznego mogą nie pokrywać się całkowicie z pełnymi wynikami lub wynikami z późniejszych etapów bądź innych badań o szerszym zakresie – takie wyniki są niewystarczające do uzyskania pozwolenia na dopuszczenie leku do obrotu. Nie należy przypisywać nadmiernego znaczenia takim oświadczeniom.

Stwierdzenia te wiążą się z ryzykiem i niepewnością, które mogą spowodować, że rzeczywiste wyniki będą istotnie różnić się od tych odzwierciedlonych w takich stwierdzeniach, w tym, między innymi, z nieoczekiwanymi obawami, które mogą wyniknąć z dodatkowych danych, analiz lub wyników uzyskanych podczas badań klinicznych; wystąpieniem niepożądanych zdarzeń związanych z bezpieczeństwem; ryzykiem nieoczekiwanych kosztów lub opóźnień; ryzykiem innych nieoczekiwanych przeszkód; dłuższym rozpatrywaniem wniosków regulacyjnych lub trudniejszym ich ukończeniem niż oczekiwano; wymaganiem przez organy regulacyjne dostarczenia dodatkowych informacji lub dalszych badań lub niezatwierdzeniem, lub odmową zatwierdzenia, lub opóźnieniem w zatwierdzeniu leków firmy Biogen w fazie badań klinicznych, w tym lecanemabu; rzeczywistymi terminami i treścią zgłoszeń i decyzji podejmowanych przez organy regulacyjne w odniesieniu do lecanemabu; niepewnością osiągnięcia sukcesu w rozwoju i potencjalnej komercjalizacji lecanemabu; brakiem ochrony i egzekwowania danych, własności intelektualnej i innych praw własności Biogen oraz niepewnością związaną z roszczeniami i wyzwaniami dotyczącymi własności intelektualnej; roszczeniami z tytułu odpowiedzialności za produkt; oraz ryzykiem współpracy z osobami trzecimi, wynikami operacyjnymi i sytuacją finansową Biogen. Powyżej wymieniono wiele, lecz nie wszystkie czynniki, które mogą sprawić, że rzeczywiste wyniki będą różniły się od oczekiwań Biogen zawartych w stwierdzeniach dotyczących przyszłości. Inwestorzy powinni uwzględniać te ostrzeżenia oraz czynniki ryzyka wymienione w najnowszych raportach rocznych i kwartalnych przesłanych przez firmę Biogen do Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) w USA. Niniejsze stwierdzenia dotyczą wyłącznie stanu na dzień publikacji niniejszej informacji prasowej. Biogen nie podejmuje żadnych zobowiązań do publicznej aktualizacji jakichkolwiek stwierdzeń dotyczących przyszłości.

Referencje

Committee for Medicinal Products for Human Use. 2024. Leqembi (Lecanemab). Overview. Ostatni dostęp: listopad 2024
European Medicines Agency. The Centralised Procedure at the EMA. Dostępne pod adresem: https://www.ema.europa.eu/en/about-us/whatwe-do/authorisation-medicines. Ostatni dostęp: listopad 2024 r.
van Dyck, H., et al. Lecanemab in Early Alzheimer’s Disease. New England Journal of Medicine. 2023;388:9-21: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2212948
AlzForum. 2021. Lecanemab Sweeps Up Toxic Aβ Protofibrils, Catches Eyes of Trialists. Dostępne pod adresem: https://www.alzforum.org/news/conferencecoverage/lecanemab-sweeps-toxic-av-protofibrils-catches-eyes-trialists. Ostatni dostęp: luty 2024 r.
Sehlin D, Englund H, Simu B, Karlsson M, Ingelsson M, Nikolajeff F, Lannfelt L, Pettersson FE. Large aggregates are the major soluble Aβ species inAD brain fractionated with density gradient ultracentrifugation. PLoS One. 2012;7(2):e32014. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0032014 Epub 2012 Feb 15. PMID: 22355408; PMCID: PMC3280222.
Gustavsson, A., et al. Global estimates on the number of persons across the Alzheimer’s disease continuum. Alzheimer’s & Dementia. 2023;19:658-670. https://alz-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/alz.12694.
Alzheimer Europe. Prevalence of dementia in Europe. Dostępne pod adresem: https://www.alzheimer-europe.org/dementia/prevalence-dementia-europe.
Amin L, Harris DA. Aβ receptors specifically recognize molecular features displayed by fibril ends and neurotoxic oligomers. Nat Commun. 2021;12:3451. doi:10.1038/s41467-021-23507-z
Ono K, Tsuji M. Protofibrils of Amyloid-β are Important Targets of a Disease-Modifying Approach for Alzheimer’s Disease. Int J Mol Sci.2020;21(3):952. doi: 10.3390/ijms21030952. PMID: 32023927; PMCID: PMC7037706.
Morris, J.C. The Clinical Dementia Rating (CDR): current version and scoring rules. Neurology. 1993;43:2412-2414.

*Niniejsza wersja została zaktualizowana 14 listopada 2024 r. w celu wskazania, że poprawną liczbą osób w grupie populacyjnej w badaniu Clarity AD jest 1521.