15 października 2025 r. w Sejmie odbyło się posiedzenie Podkomisji stałej do spraw onkologii, poświęcone kierunkom rozwoju systemu wczesnej diagnostyki onkologicznej – zarówno w ramach krajowych programów badań przesiewowych, jak i w kontekście możliwego włączenia medycyny pracy w proces profilaktyki onkologicznej. Choć zaproszenie wystosowano do dwóch resortów – zdrowia oraz rodziny i pracy – ostatecznie tylko przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia (MZ) wziął udział w dyskusji. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie przedstawiło żadnego stanowiska ani materiału merytorycznego.
Jak podkreślił przewodniczący podkomisji, poseł Marek Hok, brak zaangażowania resortu pracy budzi wątpliwości, szczególnie w kontekście planów łączenia profilaktyki zawodowej z ogólną profilaktyką zdrowotną. – Wydawało się, że to właśnie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej powinno aktywnie uczestniczyć w dyskusji nad przyszłością medycyny pracy w kontekście zdrowia publicznego – zaznaczył poseł.
Narodowa Strategia Onkologiczna – założenia i postęp realizacji
W imieniu Ministra Zdrowia sprawozdanie przedstawił Maciej Karaszewski, dyrektor Departamentu Lecznictwa Ministerstwa Zdrowia. Jak wyjaśnił, Narodowa Strategia Onkologiczna (NSO) realizowana w latach 2020–2030 obejmuje pięć kluczowych obszarów: rozwój kadr medycznych, edukację i profilaktykę, wsparcie pacjentów, inwestycje w naukę i innowacje oraz modernizację infrastruktury onkologicznej.
Dyrektor Karaszewski podkreślił, że obecnie trwa ocena wniosków w ramach konkursu na dofinansowanie infrastruktury strategicznej w onkologii, finansowanego z subfunduszu Funduszu Medycznego. Pula środków – 4,5 miliarda złotych – ma zostać przeznaczona na modernizację i doposażenie ośrodków realizujących świadczenia onkologiczne.
Zgodnie z założeniami NSO, rozwój systemu wczesnej diagnostyki ma opierać się na zwiększeniu dostępności i zgłaszalności na badania przesiewowe oraz na poprawie ich jakości. W tym kontekście rola koordynacji między poziomami opieki zdrowotnej, w tym pomiędzy podstawową opieką zdrowotną (POZ), onkologią i medycyną pracy, jest jednym z kluczowych czynników sukcesu.
Medycyna pracy – potencjał niewykorzystany
Podczas sejmowej debaty wyraźnie zarysował się problem ograniczonej roli medycyny pracy w systemie wczesnej diagnostyki onkologicznej. Dr Beata Janas z Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB w Warszawie, specjalistka w zakresie medycyny pracy, wskazała na brak możliwości wglądu lekarzy tej specjalności w dane profilaktyczne pacjentów. – Lekarze medycyny pracy nie mają dostępu do systemu SIMP, w którym monitorowane są badania profilaktyczne finansowane przez NFZ. W praktyce nie wiemy, czy pacjent wykonywał wcześniej jakiekolwiek badania przesiewowe. Nie możemy też go skierować na takie badania, ponieważ nie mamy dostępu do systemowego rozwiązania ani ścieżki finansowania – wyjaśniała dr Janas.
Według ekspertki, to jedna z głównych przyczyn niewykorzystania potencjału, jaki daje kontakt z osobami w wieku produkcyjnym. Lekarz medycyny pracy widzi pacjenta regularnie – podczas badań wstępnych, okresowych i kontrolnych – a więc w momentach, które mogą być punktem wyjścia do wczesnego wykrycia zmian nowotworowych.
Obecnie jednak, aby pacjent mógł skorzystać z badań przesiewowych (np. cytologii, mammografii), musi przejść przez wieloetapowy proces – od lekarza medycyny pracy przez POZ aż po specjalistę. Dla wielu osób, szczególnie aktywnych zawodowo, taka procedura jest zbyt skomplikowana, co skutkuje niską zgłaszalnością.
System informatyczny i regulacje prawne – potrzebne zmiany
Jak wyjaśnił dyrektor Maciej Karaszewski z MZ, brak dostępu lekarzy medycyny pracy do SIMP wynika m.in. z faktu, że nie mają oni umów z NFZ, a więc nie są formalnie uczestnikami publicznego systemu profilaktyki. Mimo to resort zdrowia zapowiada wprowadzenie nowych rozwiązań technologicznych. Centralna e-rejestracja ma umożliwić pacjentom umawianie wizyt na badania profilaktyczne – w tym cytologię i mammografię – bezpośrednio przez aplikację mojeIKP, co ułatwi realizację badań finansowanych publicznie.
Z kolei Maria Tyszko-Załuska z Departamentu Zdrowia Publicznego i Medycyny Pracy Ministerstwa Zdrowia zapowiedziała trwające prace nad zmianą rozporządzenia dotyczącego orzeczeń lekarskich w medycynie pracy (art. 229 § 8 Kodeksu pracy). Nowelizacja ma umożliwić lekarzom tej specjalności wydawanie zaleceń dotyczących nie tylko zdolności do pracy, lecz także ogólnej profilaktyki zdrowotnej, w tym zaleceń niezwiązanych z wykonywanym zawodem.
Jednocześnie trwają prace nad wprowadzeniem elektronicznej formy orzeczeń, co może stanowić pierwszy krok do włączenia medycyny pracy w zintegrowany system informatyczny ochrony zdrowia.
Granice finansowania i odpowiedzialności
Dyskusja w Sejmie unaoczniła także dylemat finansowy: badania wykonywane w ramach medycyny pracy są finansowane przez pracodawcę, natomiast badania przesiewowe onkologiczne – przez NFZ. Połączenie obu systemów wymaga zatem nowego modelu współfinansowania, który nie przenosiłby kosztów badań przesiewowych na pracodawców, ale jednocześnie pozwalałby lekarzom medycyny pracy wystawiać skierowania finansowane publicznie.
Eksperci podkreślają, że to właśnie ta grupa lekarzy ma unikalny kontakt z populacją aktywną zawodowo, czyli z osobami najrzadziej zgłaszającymi się dobrowolnie na badania przesiewowe. Dlatego integracja medycyny pracy z systemem profilaktyki onkologicznej powinna stać się jednym z priorytetów kolejnego etapu realizacji NSO.
Potrzebna koordynacja międzyresortowa
Brak przedstawiciela Ministerstwa Rodziny i Pracy podczas posiedzenia podkomisji został odczytany przez uczestników jako symboliczny – wskazujący, że temat zdrowia w miejscu pracy nadal nie jest traktowany jako część polityki zdrowotnej państwa. Tymczasem eksperci są zgodni, że skuteczna profilaktyka nowotworów wymaga współpracy międzyresortowej: zdrowia, pracy, edukacji i finansów.
Jak zauważył przewodniczący Marek Hok – trudno mówić o spójnym systemie profilaktyki, jeśli resort odpowiedzialny za medycynę pracy nie uczestniczy w tworzeniu rozwiązań systemowych dotyczących zdrowia populacji pracującej.
Debata w Sejmie pokazała, że mimo znaczących inwestycji infrastrukturalnych i organizacyjnych w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej, system wczesnej diagnostyki wciąż wymaga głębokiej integracji pomiędzy poszczególnymi segmentami opieki zdrowotnej. Szczególnie istotne staje się włączenie medycyny pracy w ogólnonarodowy model profilaktyki onkologicznej – z zapewnieniem interoperacyjności systemów informatycznych, dostępu do danych profilaktycznych oraz jasno określonego modelu finansowania.
Bez udziału lekarzy medycyny pracy – którzy mogą objąć prewencją miliony osób w wieku produkcyjnym – nie uda się skutecznie zbudować systemu wczesnej diagnostyki, zdolnego realnie zmniejszyć liczbę późno wykrywanych nowotworów.
Posiedzenie podkomisji stałej do spraw onkologii:
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego medycyna pracy jest ważna dla systemu onkologicznego?
Ponieważ obejmuje osoby w wieku produkcyjnym, które mają regularny kontakt z lekarzem. To idealna okazja, by kierować je na badania profilaktyczne w kierunku nowotworów.
Czy lekarze medycyny pracy mogą obecnie kierować na badania przesiewowe onkologiczne?
Nie bezpośrednio – nie mają dostępu do systemów NFZ, dlatego pacjent musi uzyskać skierowanie od lekarza POZ lub specjalisty.
Jakie zmiany planuje Ministerstwo Zdrowia?
Resort zapowiada włączenie centralnej e-rejestracji badań profilaktycznych do aplikacji mojeIKP oraz możliwość wydawania zaleceń zdrowotnych przez lekarzy medycyny pracy w formie elektronicznej.
Czy medycyna pracy może zostać włączona do Narodowej Strategii Onkologicznej?
To jeden z postulatów ekspertów – integracja medycyny pracy z systemem profilaktyki onkologicznej byłaby logicznym krokiem w realizacji celów NSO i poprawie wczesnego wykrywania nowotworów.
Jakie są kluczowe bariery we wczesnej diagnostyce onkologicznej w Polsce?
Złożona ścieżka diagnostyczna, brak dostępu do danych profilaktycznych dla lekarzy medycyny pracy, ograniczona zgłaszalność na badania przesiewowe oraz nierówności regionalne w dostępności świadczeń.
Pracodawcy mogą odegrać kluczową rolę we wspieraniu niezaspokojonych potrzeb systemu zdrowia
Mammografia w medycynie pracy z poparciem środowiska onkologów
