Sylwia Gregorczyk-Abram została wybrana na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich. Jej kandydaturę najpierw poparł Sejm, a następnie zaakceptował Senat. Do objęcia urzędu konieczne jest jeszcze złożenie ślubowania przed Sejmem. Nowa Rzeczniczka zastąpi prof. Marcina Wiącka, którego pięcioletnia kadencja zakończyła się 23 lipca 2026 roku.
Sejm podjął uchwałę o powołaniu Sylwii Gregorczyk-Abram 17 lipca. W głosowaniu uczestniczyło 433 posłów, a wymagana większość bezwzględna wynosiła 217 głosów. Kandydatkę poparło 233 parlamentarzystów. Zgłoszony przez Prawo i Sprawiedliwość Adam Borowski otrzymał 177 głosów, natomiast 23 posłów opowiedziało się przeciwko obu kandydaturom.
Procedura nie zakończyła się jednak na głosowaniu w Sejmie. Zgodnie z Konstytucją i ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich osoba wskazana przez posłów może objąć stanowisko dopiero po uzyskaniu zgody Senatu. Izba wyższa zaakceptowała powołanie Sylwii Gregorczyk-Abram podczas posiedzenia zakończonego 22 lipca.
Senat zaakceptował wybór dokonany przez Sejm
Pierwotna informacja, zgodnie z którą kandydatura Sylwii Gregorczyk-Abram oczekiwała jeszcze na zgodę Senatu, jest już nieaktualna. Senatorowie wyrazili zgodę na jej powołanie na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich. Ostatnim formalnym etapem pozostaje złożenie przez nią ślubowania przed Sejmem. Kadencja dotychczasowego RPO prof. Marcina Wiącka upłynęła 23 lipca 2026 roku. Biuro Rzecznika poinformowało, że do czasu objęcia obowiązków przez nową Rzeczniczkę po złożeniu ślubowania kieruje nim zastępca RPO Stanisław Trociuk. Oznacza to, że wybór Sylwii Gregorczyk-Abram został zatwierdzony przez obie izby parlamentu, ale samo poparcie Sejmu i Senatu nie jest jeszcze równoznaczne z rozpoczęciem wykonywania obowiązków. Zgodnie z ustawową procedurą kadencja Rzecznika rozpoczyna się po złożeniu ślubowania.
Kim jest Sylwia Gregorczyk-Abram?
Sylwia Gregorczyk-Abram jest adwokatką i działaczką społeczną od lat zaangażowaną w ochronę praw człowieka, praworządności oraz niezależności wymiaru sprawiedliwości. Współtworzyła inicjatywę Wolne Sądy i Komitet Obrony Sprawiedliwości, a także uczestniczyła w działalności organizacji społecznych udzielających pomocy prawnej osobom, których prawa lub wolności mogły zostać naruszone.
Reprezentowała obywateli przed polskimi sądami oraz Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. W swojej działalności zawodowej i społecznej zajmowała się postępowaniami dotyczącymi ochrony praw podstawowych, niezależności sądów oraz praw osób występujących przeciwko działaniom instytucji publicznych.
Jest członkinią Komisji Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej. W 2016 roku otrzymała tytuł Prawnika Pro Bono, a w 2019 roku została uhonorowana „Złotym Paragrafem” w kategorii najlepszego adwokata. W 2024 roku zdobyła tytuł Warszawianki Roku. Była także uczestniczką programu Maurice R. Greenberg World Fellows na Yale University.
Jej kandydatura została zgłoszona przez posłów Koalicji Obywatelskiej i Lewicy. Sejmowa Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka 15 lipca pozytywnie zaopiniowała wniosek o jej powołanie. Kandydatura Adama Borowskiego otrzymała negatywną opinię komisji.
Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży praw zapisanych w Konstytucji
Rzecznik Praw Obywatelskich jest niezależnym organem konstytucyjnym stojącym na straży wolności i praw człowieka i obywatela. Jego zadaniem jest sprawdzanie, czy w wyniku działania albo zaniechania organów publicznych, urzędów, szpitali i innych instytucji nie doszło do naruszenia prawa, zasad współżycia społecznego lub sprawiedliwości społecznej. RPO nie zarządza ministerstwami, Narodowym Funduszem Zdrowia ani placówkami medycznymi. Nie może również samodzielnie zmienić przepisów ani nakazać parlamentowi przyjęcia określonej ustawy. Dysponuje jednak szeregiem instrumentów, które pozwalają mu interweniować zarówno w indywidualnych sprawach obywateli, jak i w problemach dotyczących całych grup społecznych. Rzecznik może występować do organów państwa o wyjaśnienia, zwracać uwagę na nieprawidłowości, kierować wystąpienia generalne i proponować zmianę przepisów lub sposobu ich stosowania. Może także uczestniczyć w postępowaniach sądowych i administracyjnych, wnosić określone środki zaskarżenia oraz przedstawiać stanowiska przed sądami i trybunałami.
Co Rzecznik Praw Obywatelskich ma wspólnego ze zdrowiem?
Ochrona zdrowia jest jednym z obszarów, którymi regularnie zajmuje się Biuro RPO. Wynika to między innymi z konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia, obowiązku zapewnienia obywatelom równego dostępu do świadczeń finansowanych ze środków publicznych oraz praw osób szczególnie narażonych na wykluczenie.
Rzecznik może podejmować sprawy dotyczące ograniczonego dostępu do diagnostyki, leczenia, rehabilitacji czy refundowanych leków. Interwencje mogą obejmować również funkcjonowanie szpitali psychiatrycznych, domów pomocy społecznej, zakładów opiekuńczo-leczniczych, placówek opieki długoterminowej oraz innych miejsc, w których pacjenci pozostają zależni od instytucji i personelu.
Do RPO trafiają także problemy osób z niepełnosprawnościami, pacjentów starszych, osób z chorobami psychicznymi, mieszkańców placówek całodobowej opieki oraz osób pozbawionych wolności. Rzecznik sprawdza, czy ich sytuacja pozostaje zgodna z prawem i standardami ochrony praw człowieka. Biuro RPO wskazuje wprost, że działalność urzędu obejmuje dostęp do opieki zdrowotnej, prawa mieszkańców domów pomocy i sytuację osób przebywających w szpitalach psychiatrycznych.
Znaczenie tej działalności pokazują dane z zakończonej kadencji Marcina Wiącka. W latach 2021–2026 RPO skierował do Ministerstwa Zdrowia 94 wystąpienia generalne. Problemy systemowe w ochronie zdrowia zostały również wymienione przez Biuro RPO wśród najważniejszych wyzwań dla ochrony praw człowieka w czasie jego kadencji.
RPO i Rzecznik Praw Pacjenta to dwa różne urzędy
Rzecznika Praw Obywatelskich nie należy utożsamiać z Rzecznikiem Praw Pacjenta. Oba urzędy mogą zajmować się problemami dotyczącymi leczenia i funkcjonowania placówek medycznych, ale mają inną podstawę prawną i odmienny zakres kompetencji. Rzecznik Praw Pacjenta koncentruje się bezpośrednio na prawach pacjentów określonych w ustawie, w tym na prawie do świadczeń odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej, informacji, dokumentacji medycznej, poszanowania intymności i godności czy zachowania tajemnicy informacji związanych z leczeniem. Rzecznik Praw Obywatelskich działa szerzej. Ocenia sytuację pacjentów również z perspektywy Konstytucji, praw człowieka, równego traktowania, ochrony przed dyskryminacją i prawidłowości działania organów państwa. Może więc zająć się problemem zdrowotnym, jeżeli wskazuje on na naruszenie praw obywatelskich albo systemową nieprawidłowość dotyczącą większej grupy osób.
Indywidualna skarga może ujawnić problem systemowy
Do Rzecznika Praw Obywatelskich może zwrócić się osoba, która uważa, że jej prawa zostały naruszone przez instytucję publiczną. Wniosek może złożyć obywatel Polski, cudzoziemiec pozostający pod władzą polskich organów, grupa osób lub organizacja społeczna. Postępowanie przed RPO jest bezpłatne. Rzecznik nie zastępuje lekarza, nie dokonuje oceny medycznej i nie może nakazać zastosowania konkretnej terapii. Nie pełni także funkcji pełnomocnika każdej osoby zgłaszającej sprawę. Może jednak sprawdzić, czy pacjent miał zapewniony dostęp do procedur przewidzianych prawem, czy decyzja organu została właściwie uzasadniona oraz czy obowiązujące przepisy nie prowadzą do nierównego traktowania. Pojedyncza skarga może stać się podstawą szerszego działania. Jeżeli podobne problemy dotyczą większej liczby osób, RPO może skierować wystąpienie generalne do ministra zdrowia, prezesa NFZ lub innego organu. W takim piśmie opisuje problem i zwraca się o jego rozwiązanie, zmianę praktyki albo podjęcie prac legislacyjnych.
Zdrowie psychiczne, opieka długoterminowa i prawa osób zależnych
Szczególną rolę Rzecznik Praw Obywatelskich pełni w odniesieniu do osób przebywających w placówkach zamkniętych lub całodobowych. Dotyczy to między innymi szpitali psychiatrycznych, domów pomocy społecznej, zakładów opiekuńczych oraz innych miejsc, w których swoboda podejmowania decyzji przez pacjenta może być ograniczona. W ramach Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur przedstawiciele RPO wizytują miejsca pozbawienia wolności i inne placówki, w których ludzie pozostają pod nadzorem instytucji. Sprawdzają między innymi warunki pobytu, sposób stosowania środków przymusu, dostęp do opieki medycznej, możliwość składania skarg oraz poszanowanie godności i prywatności. Działania te mają szczególne znaczenie dla pacjentów, którzy ze względu na chorobę, wiek, niepełnosprawność lub sytuację życiową mogą mieć ograniczoną możliwość samodzielnego dochodzenia swoich praw.
Jakie wyzwania zdrowotne czekają nową Rzeczniczkę?
Zakres spraw, którymi będzie mogła zajmować się Sylwia Gregorczyk-Abram, zależy od skarg napływających do Biura RPO oraz od problemów rozpoznawanych przez zespoły eksperckie urzędu. W obszarze ochrony zdrowia pozostają jednak nierozwiązane zagadnienia dotyczące dostępności świadczeń, kolejek, psychiatrii, opieki długoterminowej, praw osób z niepełnosprawnościami oraz nierówności pomiędzy poszczególnymi grupami pacjentów. RPO może również analizować skutki nowych regulacji i interweniować, gdy przepisy lub praktyka instytucji publicznych prowadzą do ograniczenia konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia. Nie będzie przy tym podmiotem odpowiedzialnym za organizowanie leczenia, lecz organem kontrolującym, czy państwo wywiązuje się z obowiązków wobec obywateli. Skuteczność takich działań zależy nie tylko od aktywności samego Rzecznika, ale również od reakcji ministerstw, NFZ, samorządów i innych instytucji, do których kierowane są wystąpienia. RPO nie może samodzielnie wprowadzić postulowanych rozwiązań, ale może nagłaśniać problemy, wykazywać ich systemowy charakter i wykorzystywać przewidziane prawem środki procesowe.
Co to oznacza dla pacjenta?
Wybór nowej Rzeczniczki Praw Obywatelskich nie zmienia bezpośrednio zasad korzystania ze świadczeń zdrowotnych ani zakresu refundacji. Pacjent nadal powinien w pierwszej kolejności korzystać ze środków przewidzianych w systemie ochrony zdrowia, składając skargę do placówki, NFZ, Rzecznika Praw Pacjenta lub właściwego organu.
Do RPO warto zwrócić się wtedy, gdy problem może dotyczyć naruszenia praw konstytucyjnych, nierównego traktowania, nieprawidłowego działania urzędu albo szerszej luki w przepisach. Szczególne znaczenie mogą mieć sprawy, w których dostępne procedury nie przynoszą rezultatu, a podobna sytuacja dotyka większej grupy pacjentów.
Rzecznik nie zagwarantuje konkretnego leczenia ani nie zastąpi postępowania odwoławczego, może jednak podjąć interwencję, zażądać wyjaśnień, przystąpić do postępowania lub zwrócić uwagę władz na problem wymagający zmiany systemowej.
Agnieszka Molenda-Wiśniewska odchodzi z Departamentu Opieki Koordynowanej Ministerstwa Zdrowia
Czy Sylwia Gregorczyk-Abram została już wybrana na RPO?
Tak. Jej kandydaturę poparł Sejm, a następnie zaakceptował Senat. Przed rozpoczęciem wykonywania obowiązków musi jeszcze złożyć ślubowanie przed Sejmem.
Ile głosów otrzymała w Sejmie?
Za jej powołaniem zagłosowało 233 posłów. Adam Borowski otrzymał 177 głosów, a przeciwko obu kandydaturom opowiedziało się 23 parlamentarzystów.
Kogo zastąpi Sylwia Gregorczyk-Abram?
Zastąpi prof. Marcina Wiącka, którego pięcioletnia kadencja zakończyła się 23 lipca 2026 roku. Do czasu ślubowania nowej Rzeczniczki Biurem RPO kieruje zastępca RPO Stanisław Trociuk.
Czy RPO może pomóc pacjentowi?
Może podjąć sprawę, jeżeli istnieje podejrzenie naruszenia praw obywatelskich przez organ publiczny, szpital lub inną instytucję. Może zwrócić się o wyjaśnienia, wystąpić do właściwych organów lub uczestniczyć w wybranych postępowaniach.
Czy RPO może nakazać wykonanie operacji albo podanie leku?
Nie. RPO nie podejmuje decyzji medycznych i nie zarządza placówkami. Może natomiast zbadać, czy odmowa świadczenia albo sposób działania instytucji były zgodne z prawem.
Czym RPO różni się od Rzecznika Praw Pacjenta?
Rzecznik Praw Pacjenta zajmuje się bezpośrednio prawami pacjentów wynikającymi z ustawy. RPO chroni szerszy zakres praw konstytucyjnych i obywatelskich, w tym prawo do ochrony zdrowia, równego traktowania i ochrony przed dyskryminacją.
Czy złożenie wniosku do RPO jest płatne?
Nie. Wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich jest bezpłatny.
Linda Franičević nową prezeską Fresenius Kabi Polska od października 2026 roku
Valeria Kyska nową dyrektor generalną Merck Healthcare w Polsce
