Starzenie można spowalniać. Wskazuje na to badanie superstulatki

Badanie najstarszej osoby świata, która dożyła 117 lat, dostarcza przełomowych wniosków na temat mechanizmów starzenia i długości życia. Jak podkreśla dr hab. Tomasz Wojdacz, epigenetyk z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, wyniki publikacji w „Cell Reports Medicine” pokazują, że kluczową rolę odgrywa epigenetyka – sposób, w jaki geny reagują na środowisko, styl życia i mikrobiom, a nie same geny.

Holistyczne badanie superstulatki – M116

Zespół kierowany przez prof. Manela Estellera z Josep Carreras Leukaemia Research Institute w Barcelonie przeprowadził wyjątkowo kompleksową analizę najstarszej zweryfikowanej osoby na świecie, określanej jako M116. Badanie obejmowało:
– Genom – zestaw genów.
– Epigenom – regulację aktywności genów.
– Transkryptom – RNA produkowane przez komórki.
– Proteom – zestaw białek.
– Metabolom – produkty przemiany materii.
– Mikrobiom – bakterie zasiedlające organizm.

Dzięki tak szerokiemu podejściu naukowcy uzyskali unikalny obraz stanu organizmu M116 na poziomie komórkowym.

Cechy biologiczne młodsze niż wiek kalendarzowy

Pomimo 117 lat, M116 wykazywała cechy typowe dla znacznie młodszych osób. Analiza komórek wykazała:
– Niski poziom stanu zapalnego – co może chronić przed chorobami przewlekłymi.
– Korzystny profil metaboliczny – niski poziom LDL i trójglicerydów, optymalny HDL.
– Różnorodny mikrobiom jelitowy – dominacja Bifidobacterium, niski udział Proteobacteria i Verrucomicrobiota oraz ograniczona liczba prozapalnych bakterii Clostridium.
– Sprawny układ odpornościowy – zachowanie równowagi i efektywności immunologicznej, co chroni przed chorobami wieku starczego.

Jednocześnie badania nie wykazały żadnego pojedynczego „genu długowieczności”.

Epigenetyka a długowieczność

Dr hab. Tomasz Wojdacz podkreśla, że kluczową rolę odgrywa epigenetyka – zmiany w sposobie działania genów, wynikające z wpływu środowiska, diety, stresu i stylu życia. „To, z jakim zestawem genów się rodzimy, jest niezmienne. Ale to, jak te geny pracują, zależy już od naszego życia” – tłumaczy prof. Wojdacz. W badaniu M116 niemal wszystkie zegary epigenetyczne wskazywały, że jej wiek biologiczny był znacznie niższy niż metrykalny, czyli jej komórki były młodsze niż wynikałoby z wieku kalendarzowego.

Znaczenie stylu życia i mikrobiomu

Ekspert zwraca uwagę, że badanie M116 pokazuje potencjał regulacji tempa starzenia przez styl życia. Czynniki takie jak dieta, aktywność fizyczna, poziom stresu czy sen mogą wpływać na epigenom, spowalniając akumulację zmian epigenetycznych. Równie istotny jest mikrobiom. U superstulatki obserwowano cechy typowe dla młodszych osób, co sugeruje, że zdrowy i różnorodny mikrobiom może wspierać efektywność epigenetyczną i chronić organizm przed chorobami przewlekłymi.

Jak wydłużyć życie w zdrowiu – naukowo potwierdzone sposoby na długowieczność

Nowy kierunek badań nad starzeniem

Zdaniem prof. Wojdacza, takie analizy wyznaczają kierunek dla przyszłych badań nad zdrowym starzeniem. Pokazują, że długowieczność nie musi oznaczać osłabienia organizmu i chorób przewlekłych. „Ja wolę mówić o zdrowym starzeniu się niż o ‘longevity medicine’. Chodzi przecież o jak najdłuższe życie w dobrej kondycji” – podsumowuje ekspert. Badanie M116 dostarcza dowodów, że możliwe jest spowalnianie zegarów epigenetycznych i utrzymanie wysokiej jakości życia nawet w bardzo zaawansowanym wieku.

Wnioski dla społeczeństwa i nauki

Długowieczność zależy w większym stopniu od epigenetyki niż od genów.
Styl życia, dieta, aktywność fizyczna i zdrowy mikrobiom odgrywają kluczową rolę w spowalnianiu procesów starzenia.
Holistyczne badania „omik” pozwalają zrozumieć, jak różne mechanizmy molekularne współdziałają w zachowaniu zdrowia.
Przyszłe badania powinny obejmować większe grupy osób długowiecznych, aby identyfikować konkretne czynniki środowiskowe wpływające na epigenetykę.

M116, urodzona 4 marca 1907 r. w San Francisco, przez większość życia mieszkała w Hiszpanii. Zmarła w wieku 117 lat i 168 dni, nie chorując na nowotwory ani choroby neurodegeneracyjne, pozostawiając cenne dane do dalszych badań nad zdrowym starzeniem.

Starzenie się społeczeństwa – przyczyny, konsekwencje i wyzwania

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest epigenetyka i jak wpływa na długość życia?
Epigenetyka to dziedzina nauki badająca zmiany w funkcjonowaniu genów, które nie wynikają z mutacji DNA, lecz z czynników środowiskowych, stylu życia, diety, stresu i mikrobiomu. Badania pokazują, że epigenetyka odgrywa kluczową rolę w spowalnianiu procesów starzenia i może wpływać na długość życia.

Kto była M116 i co wykazały badania jej organizmu?
M116 to najstarsza zweryfikowana osoba na świecie, która żyła 117 lat. Analiza jej genomu, epigenomu, transkryptomu, proteomu, metabolomu i mikrobiomu wykazała, że mimo zaawansowanego wieku jej komórki były biologicznie młodsze, miała niski poziom stanu zapalnego, korzystny profil metaboliczny i zróżnicowany mikrobiom, co wspierało zdrowe starzenie się.

Czy geny decydują o długowieczności?
Nie, badania M116 pokazują, że długość życia nie zależy od pojedynczych genów, lecz od ich regulacji epigenetycznej. Styl życia, dieta, aktywność fizyczna i zdrowy mikrobiom mają kluczowe znaczenie dla spowolnienia procesów starzenia.

Co to jest zegar epigenetyczny?
Zegar epigenetyczny to narzędzie pozwalające określić wiek biologiczny komórek na podstawie zmian epigenetycznych w DNA. W badaniu M116 zegary epigenetyczne wykazały, że jej komórki były młodsze niż wynikałoby z wieku metrykalnego, co oznacza spowolnione starzenie się.

Jakie czynniki stylu życia mogą wpływać na spowolnienie starzenia?
Dieta, regularna aktywność fizyczna, unikanie przewlekłego stresu, odpowiedni sen oraz utrzymanie zdrowego i zróżnicowanego mikrobiomu jelitowego mogą spowalniać zegary epigenetyczne, wspierając zdrowe starzenie się.