Sejm przyjął 22 października 2026 roku ustawę wprowadzającą ustawowe zasady nadawania statusu Ośrodka Eksperckiego Chorób Rzadkich (OECR). Za przyjęciem przepisów zagłosowało 439 posłów, jeden był przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu. Ustawa trafi teraz do Senatu. Nowe regulacje mają uporządkować organizację specjalistycznej opieki nad pacjentami z chorobami rzadkimi, zapewnić podstawy prawne funkcjonowania ośrodków eksperckich i poprawić dostęp do zaawansowanej diagnostyki oraz leczenia.
Przyjęte przepisy są częścią szerszej nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw, przygotowanej przez Ministerstwo Zdrowia. Projekt, oznaczony drukiem sejmowym nr 3141, został przyjęty przez Radę Ministrów 22 września 2026 roku.
Spis treści:
Ośrodki eksperckie z ustawowymi zasadami funkcjonowania
Prace nad uregulowaniem statusu Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich były jednym z istotnych elementów realizacji kolejnych edycji Planu dla Chorób Rzadkich. Dotychczas część polskich placówek uzyskała uznanie kompetencji w związku z uczestnictwem w europejskich sieciach referencyjnych, jednak brakowało kompleksowej podstawy prawnej umożliwiającej nadawanie tego statusu kolejnym krajowym ośrodkom.
Podczas posiedzenia sejmowej Komisji Zdrowia 8 października przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia wskazywali, że w Polsce funkcjonują również placówki posiadające wieloletnie doświadczenie w diagnostyce i leczeniu chorób rzadkich, prowadzące działalność naukową oraz współpracę międzynarodową, które dotychczas nie mogły uzyskać statusu OECR na podstawie jednolitej krajowej procedury. Przygotowana nowelizacja ma stworzyć taką możliwość.
Choroby rzadkie stanowią szczególne wyzwanie organizacyjne dla systemu ochrony zdrowia. Poszczególne jednostki chorobowe występują u niewielkiej liczby pacjentów, a ich diagnostyka często wymaga współpracy lekarzy wielu specjalności, dostępu do badań genetycznych i doświadczenia klinicznego, które koncentruje się w nielicznych placówkach. Z tego powodu rozwój opieki eksperckiej od lat pozostaje jednym z głównych postulatów środowisk pacjenckich. W debacie sejmowej 20 października prof. Alicja Chybicka zwróciła uwagę na skalę potrzeb, podkreślając: – Na taką zmianę czekało ok. 3 mln chorych na choroby rzadkie w wieku od zera do ponad 100 lat.
Dlaczego Polska tak długo czekała na ośrodki eksperckie chorób rzadkich?
Jak będą powoływane ośrodki eksperckie? Zgodnie z rozwiązaniami przedstawionymi przez rząd status Ośrodka Eksperckiego Chorób Rzadkich będzie nadawany na pięć lat, z możliwością przedłużenia. Procedura ma pozwolić na formalne wyodrębnienie placówek posiadających odpowiednie kompetencje do prowadzenia diagnostyki, leczenia i skoordynowanej opieki nad osobami z rozpoznaną chorobą rzadką lub jej podejrzeniem. Status OECR będzie nadawał minister zdrowia. Nowelizacja przewiduje również możliwość jego cofnięcia w przypadku zaprzestania spełniania wymaganych warunków. Przewidziano współpracę ośrodków z zagranicznymi jednostkami eksperckimi, istotną zwłaszcza w przypadku chorób, w których liczba pacjentów jest tak mała, że doświadczenie diagnostyczne i terapeutyczne wymaga międzynarodowej wymiany wiedzy.
W praktyce tworzenie krajowej sieci OECR ma umożliwić kierowanie pacjentów do placówek dysponujących doświadczeniem w określonych grupach chorób. Dla pacjentów istotna będzie jednak nie tylko liczba ośrodków, lecz również zakres realizowanych w nich świadczeń, dostępność badań specjalistycznych, zasady kierowania i finansowanie opieki. Kwestie te były poruszane podczas prac parlamentarnych. Posłowie pytali między innymi o środki przeznaczone na finansowanie diagnostyki i leczenia w ośrodkach eksperckich. Samo uregulowanie statusu placówek nie rozstrzyga jeszcze wszystkich zagadnień związanych z organizacją świadczeń finansowanych przez NFZ.
Plan dla Chorób Rzadkich 2026. Najważniejsze zadania i zmiany w opiece
Diagnostyka genetyczna i droga pacjenta do rozpoznania
Jednym z najważniejszych tematów poruszonych podczas prac Komisji Zdrowia była rola ośrodków genetycznych. Prof. Alicja Chybicka, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Rzadkich, w trakcie posiedzenia 8 października zgłosiła potrzebę uwzględnienia ich w przygotowywanych przepisach. Posłanka wskazywała, że zdecydowana większość chorób rzadkich ma podłoże genetyczne, dlatego dostęp do odpowiedniej diagnostyki ma podstawowe znaczenie dla dalszego postępowania medycznego. Argumentowała również, że lekarze powinni wiedzieć, do których ośrodków mogą skierować pacjenta wymagającego pogłębionych badań.
Jest absolutna konieczność tego, żeby każdy lekarz w Polsce wiedział, że tu i tu jest ośrodek genetyczny, do którego może posłać dziecko i w nim zostaną zrobione wszystkie badania. — prof. Alicja Chybicka, posiedzenie Komisji Zdrowia, 8 października 2026 r.
Dyskusja o diagnostyce genetycznej trwa również poza pracami nad ustawą. W interpelacji skierowanej do Ministerstwa Zdrowia w lipcu 2026 roku parlamentarzyści zwracali uwagę na opóźnienia we wdrażaniu finansowania badań genetycznych i konsekwencje przedłużającego się procesu diagnostycznego. Pytali o harmonogram wprowadzenia nowych świadczeń finansowanych przez NFZ oraz dostępność badań dla dzieci z podejrzeniem choroby rzadkiej. Kwestia organizacji ośrodków genetycznych oraz finansowania nowoczesnej diagnostyki pozostaje zatem jednym z ważnych zagadnień związanych z dalszym wdrażaniem przepisów. Ostateczny zakres rozwiązań należy oceniać na podstawie tekstu ustawy przekazanego Senatowi i późniejszych aktów wykonawczych.
Ośrodki eksperckie chorób rzadkich – przyczyny opóźnień i plany Ministerstwa Zdrowia
Leczenie za granicą i pozostałe zmiany
Nowelizacja obejmuje także przepisy dotyczące transgranicznej opieki zdrowotnej. Wprowadza rozwiązania mające ułatwić uzyskanie zgody na leczenie w innym państwie Unii Europejskiej, Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) lub w Wielkiej Brytanii. Jednym z przewidzianych rozwiązań jest możliwość ubiegania się o zwrot kosztów opieki zdrowotnej udzielonej za granicą bez wcześniejszego wniosku do NFZ, jeżeli stan zdrowia wymagał bezzwłocznego podjęcia leczenia. Projekt doprecyzowuje również zasady refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych. Zakres tych uprawnień oraz warunki uzyskania zwrotu kosztów będą wynikać z ostatecznego brzmienia przepisów.
Ustawa reguluje ponadto kwestie ubezpieczenia zdrowotnego osób pobierających polskie emerytury lub renty i jednocześnie pracujących za granicą. Wśród zmian znalazły się przepisy dotyczące objęcia ubezpieczeniem absolwentów kierunku lekarskiego podczas szkolenia praktycznego oraz potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej.
Co dalej z ustawą?
Po zakończeniu prac w Sejmie ustawa zostanie rozpatrzona przez Senat. Senatorowie mogą przyjąć ją bez poprawek, zaproponować zmiany albo podjąć uchwałę o jej odrzuceniu. Ewentualne poprawki lub uchwała o odrzuceniu wrócą następnie do Sejmu. Po zakończeniu procedury parlamentarnej ustawa trafi do Prezydenta RP. Zgodnie z rządowym projektem zasadnicza część przepisów ma wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, przy czym przewidziano również odrębne terminy dla części rozwiązań.
Dla organizacji opieki nad pacjentami z chorobami rzadkimi kolejnym istotnym etapem będzie przygotowanie i wdrożenie szczegółowych zasad kwalifikacji placówek do krajowej sieci OECR. Od nich zależeć będzie, jakie ośrodki uzyskają status ekspercki, w jakich dziedzinach będą prowadzić działalność oraz w jaki sposób pacjenci będą mogli korzystać z ich świadczeń.
Przyjęcie ustawy przez Sejm otwiera drogę do formalnego tworzenia i rozwijania krajowej sieci Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich. Docelowo pacjenci mają uzyskać lepszy dostęp do wyspecjalizowanych placówek prowadzących diagnostykę, leczenie oraz koordynowaną opiekę medyczną. Na obecnym etapie uchwalenie ustawy przez Sejm nie oznacza jeszcze uruchomienia nowych ośrodków ani automatycznego rozszerzenia refundacji badań genetycznych. Konieczne jest zakończenie procesu legislacyjnego i wdrożenie szczegółowych przepisów.
Leczenie chorób rzadkich w Polsce. Terapie genowe, refundacja i dostęp do specjalistów
Czy Sejm przyjął ustawę o ośrodkach eksperckich chorób rzadkich? Tak. 22 października 2026 roku za przyjęciem ustawy zagłosowało 439 posłów, jeden był przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu.
Czym jest Ośrodek Ekspercki Chorób Rzadkich? To wyspecjalizowany ośrodek medyczny posiadający kompetencje w diagnostyce, leczeniu i opiece nad pacjentami z określonymi chorobami rzadkimi lub ich grupami.
Na jak długo będzie nadawany status OECR? Zgodnie z projektem status będzie przyznawany na pięć lat, z możliwością przedłużenia.
Czy pacjenci mogą już korzystać z nowych przepisów? Nie. Ustawa musi zakończyć proces legislacyjny, zostać podpisana i ogłoszona. Poszczególne rozwiązania zaczną obowiązywać w terminach określonych w ustawie.
Czy ustawa zapewnia refundację badań genetycznych? Przepisy dotyczące powoływania OECR nie stanowią same w sobie gwarancji refundacji wszystkich badań genetycznych. Finansowanie diagnostyki wymaga odpowiednich regulacji dotyczących świadczeń gwarantowanych i ich rozliczania.
Źródło:
Sejm RP – przebieg prac nad drukiem nr 3141.
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – założenia ustawy, 22 września 2026 r..
Komisja Zdrowia – zapis posiedzenia z 8 października 2026 r..
Wynik głosowania nad ustawą, 22 października 2026 r.























































