Rada Ministrów zaakceptowała projekt nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który przewiduje podwyższenie stawek tzw. opłaty cukrowej. To pierwsza aktualizacja tego podatku od momentu jego wprowadzenia w 2021 roku. Według uzasadnienia rządowego, dotychczasowe stawki straciły skuteczność jako narzędzie ograniczające konsumpcję napojów wysokocukrowych, dlatego konieczne stało się ich dostosowanie do obecnych realiów gospodarczych i zdrowotnych.
Opłata cukrowa to instrument fiskalno-zdrowotny, który ma na celu zmniejszenie spożycia napojów zawierających duże ilości cukru, słodzików, kofeiny lub tauryny. Jak podkreślają eksperci zdrowia publicznego, cukier jest jednym z głównych czynników sprzyjających otyłości, cukrzycy typu 2 oraz chorobom układu sercowo-naczyniowego. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego, spożycie napojów słodzonych w Polsce utrzymuje się na wysokim poziomie, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży, mimo wprowadzenia opłaty w 2021 roku.
Jak zmienią się stawki opłaty cukrowej?
Zgodnie z projektem nowelizacji:
– opłata za litr napoju zawierającego do 5 g cukru lub słodzik wzrośnie z 0,50 zł do 0,70 zł,
– opłata za każdy dodatek kofeiny lub tauryny wzrośnie z 0,10 zł do 1,00 zł.
W praktyce oznacza to wzrost cen detalicznych większości popularnych napojów słodzonych. Szacuje się, że półlitrowa butelka napoju typu cola, która obecnie kosztuje około 4,75 zł, po wejściu zmian w życie może kosztować nawet 5,30 zł. W przypadku napojów energetycznych, podwyżka będzie jeszcze bardziej zauważalna.
Cele zdrowotne i fiskalne
Rząd argumentuje, że celem zmian nie jest zwiększenie wpływów budżetowych, lecz poprawa zdrowia Polaków poprzez redukcję spożycia cukru. Wskazuje przy tym na pozytywne doświadczenia innych państw, m.in. Wielkiej Brytanii czy Meksyku, gdzie podobne mechanizmy podatkowe przyczyniły się do spadku konsumpcji napojów słodzonych o kilkanaście procent. Jednocześnie zwiększone wpływy z opłaty cukrowej mają być przeznaczane na finansowanie programów profilaktycznych i edukacyjnych dotyczących zdrowego żywienia oraz aktywności fizycznej.
W Polsce część środków z opłaty cukrowej trafia do Narodowego Funduszu Zdrowia, który przeznacza je na działania prozdrowotne. Podwyższenie stawek ma wzmocnić ten efekt, a także pomóc w finansowaniu strategii zapobiegania otyłości i chorobom metabolicznym.
Reakcje rynku i konsumentów
Producenci napojów i przedstawiciele branży spożywczej wskazują, że wzrost opłaty może przełożyć się nie tylko na wyższe ceny dla konsumentów, ale także na spadek sprzedaży w segmencie napojów gazowanych. Część firm już wcześniej modyfikowała składy produktów, by obniżyć zawartość cukru i uniknąć części opłaty. W opinii ekspertów z sektora ekonomicznego, nowelizacja może przyspieszyć ten trend reformulacyjny, zachęcając producentów do wprowadzania zdrowszych alternatyw.
Konsumenci natomiast, zwłaszcza młodsze grupy wiekowe, mogą w większym stopniu odczuć skutki podwyżki. Rząd liczy jednak, że wyższe ceny będą działały zniechęcająco, podobnie jak w przypadku akcyzy na wyroby tytoniowe czy alkohol.
Wejście w życie nowych przepisów
Nowe stawki opłaty cukrowej mają zacząć obowiązywać 1 stycznia 2026 roku. W uzasadnieniu projektu wskazano, że wprowadzenie zmian z rocznym wyprzedzeniem daje producentom i sieciom handlowym czas na dostosowanie się do nowych realiów rynkowych.
Eksperci zwracają uwagę, że skuteczność tego typu instrumentów zależy od równoległych działań edukacyjnych i profilaktycznych. Sama podwyżka podatku nie wystarczy, jeśli społeczeństwo nie będzie miało dostępu do rzetelnej wiedzy o zdrowym odżywianiu i alternatywach dla napojów wysokocukrowych.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy wzrośnie opłata cukrowa?
Nowe stawki mają wejść w życie 1 stycznia 2026 roku, zgodnie z projektem nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym i ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
O ile wzrośnie podatek od napojów słodzonych?
Stawka opłaty cukrowej ma wzrosnąć z 0,50 zł do 0,70 zł za litr napoju zawierającego cukier lub słodzik oraz z 0,10 zł do 1,00 zł za dodatek kofeiny lub tauryny.
Dlaczego rząd podnosi opłatę cukrową?
Celem podwyżki jest ograniczenie spożycia napojów wysokocukrowych i energetycznych oraz zmniejszenie ryzyka otyłości i chorób metabolicznych w społeczeństwie.
Jakie napoje obejmie wyższa opłata cukrowa?
Podatek dotyczy napojów zawierających cukier, słodziki, kofeinę lub taurynę, w tym popularnych napojów gazowanych, izotonicznych i energetycznych.
Czy ceny napojów rzeczywiście wzrosną?
Tak, podwyżka opłaty przełoży się na wyższe ceny detaliczne. Przykładowo półlitrowa butelka napoju gazowanego może zdrożeć o około 0,50–0,60 zł.
Na co zostaną przeznaczone wpływy z opłaty cukrowej?
Środki trafiają do Narodowego Funduszu Zdrowia i są przeznaczane na działania profilaktyczne, edukację zdrowotną oraz programy przeciwdziałania otyłości.
Rok Profilaktyki Zdrowotnej 2026 – krok w stronę zdrowego społeczeństwa
