Rozszerzenie Centralnej e-Rejestracji na wszystkie specjalizacje, dokładniejsze monitorowanie kolejek, raportowanie rzeczywistych godzin pracy personelu oraz większa przejrzystość kosztów zatrudnienia – to część pakietu zmian przedstawionego Radzie Ministrów przez minister zdrowia Jolantę Sobierańską-Grendę. Równolegle resort pracuje nad ograniczeniem nieprzejrzystych form zatrudniania medyków, jawnością konkursów i rozszerzeniem kompetencji kontrolnych Narodowego Funduszu Zdrowia.
Pakiet nie jest jednym aktem prawnym, który zacznie obowiązywać w całości w tym samym terminie. Składa się z ustaw i rozporządzeń znajdujących się na różnych etapach prac. Część rozwiązań została już uchwalona i ogłoszona, inne skierowano do konsultacji publicznych, a kolejne pozostają na etapie przygotowania rządowego.
– Konsekwentnie porządkujemy system ochrony zdrowia. Wprowadzamy rozwiązania, które zwiększają bezpieczeństwo pacjentów, wzmacniają transparentność i pozwolą jeszcze skuteczniej wykorzystywać publiczne środki przeznaczone na leczenie. To pakiet zmian oparty na danych, odpowiedzialności i jasnych zasadach funkcjonowania całego systemu – powiedziała minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.
Elektroniczne harmonogramy obejmą kolejne świadczenia szpitalne
Jedna z projektowanych zmian dotyczy rozszerzenia obowiązku prowadzenia harmonogramów przyjęć w aplikacji AP KOLCE Narodowego Funduszu Zdrowia. System ma objąć kolejne świadczenia realizowane w ramach leczenia szpitalnego. Dzięki temu NFZ ma otrzymywać bardziej aktualne informacje o liczbie osób oczekujących oraz faktycznym czasie oczekiwania na określone procedury. Dane pochodzące z placówek w całym kraju mają umożliwić porównywanie dostępności świadczeń i szybsze wykrywanie miejsc, w których harmonogramy nie są prawidłowo aktualizowane.
Elektroniczne prowadzenie kolejek ma również ograniczyć wielokrotne zapisywanie tej samej osoby na to samo świadczenie. Obecnie pacjent może figurować w harmonogramach kilku placówek, ponieważ poszukuje wcześniejszego terminu, ale po uzyskaniu świadczenia nie zawsze zostaje wykreślony z pozostałych list. Powoduje to, że oficjalna liczba oczekujących może być wyższa od rzeczywistej, a zwolniony termin nie zawsze zostaje szybko wykorzystany przez inną osobę.
Dokładniejsze dane mają również pomóc pacjentowi w znalezieniu placówki, która może wykonać potrzebną procedurę wcześniej. Samo prowadzenie centralnych harmonogramów nie zwiększy jednak liczby dostępnych zabiegów. Jeżeli problemem jest niedobór personelu, sprzętu lub finansowania, elektroniczny system przede wszystkim dokładniej pokaże skalę braków.
Drugi projekt przewiduje raportowanie do NFZ godzinowego zestawienia obecności personelu medycznego realizującego świadczenia wskazane w harmonogramach pracy. Szpitale mają przekazywać dane do 20. dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni. Nie chodzi zatem wyłącznie o planowany grafik, lecz o informację, kiedy konkretny pracownik rzeczywiście był obecny i udzielał świadczeń. Fundusz ma dzięki temu sprawdzać, czy personel wykazany w umowie i harmonogramie faktycznie pracował w placówce w zadeklarowanym czasie. Informacje mogą również ułatwić identyfikowanie sytuacji, w których grafiki tej samej osoby w kilku miejscach nakładają się na siebie.
Z perspektywy pacjenta ma to znaczenie dla ciągłości działania oddziałów i poradni. Formalne wykazanie lekarza lub innego specjalisty w harmonogramie nie zawsze oznacza, że pacjenci rzeczywiście mają do niego dostęp. Raportowanie obecności ma ograniczyć rozbieżności między dokumentacją a faktyczną obsadą. Zmiana będzie jednak oznaczała dodatkowe obowiązki sprawozdawcze dla szpitali. Jej skuteczność zależy od tego, czy przekazywane informacje będą porównywane z innymi danymi oraz czy NFZ będzie dysponował odpowiednim personelem i narzędziami analitycznymi do ich weryfikacji.
Kolejny projekt rozporządzenia wprowadza trzy dodatkowe wskaźniki dotyczące kosztów zatrudnienia. Mają one pokazywać udział kosztów personelu w przychodach uzyskiwanych z umów z NFZ, udział kosztów umów o pracę w całkowitych kosztach kadrowych oraz udział kosztów personelu medycznego we wszystkich kosztach zatrudnienia. Dane mają pomóc oceniać, jaka część publicznego finansowania jest przeznaczana na wynagrodzenia oraz jak struktura zatrudnienia różni się pomiędzy placówkami. Istotne będzie między innymi porównanie kosztów umów o pracę z wydatkami na kontrakty i inne umowy cywilnoprawne.
Wysoki udział wynagrodzeń w kosztach szpitala nie musi sam w sobie oznaczać nieprawidłowości. Ochrona zdrowia jest sektorem opartym na pracy specjalistów, a świadczenia wymagają udziału lekarzy, pielęgniarek, położnych, diagnostów, fizjoterapeutów i innych pracowników. Znaczenie ma jednak to, czy struktura kosztów pozwala placówce finansować również leki, materiały, diagnostykę, utrzymanie infrastruktury i pozostałe elementy leczenia. Nowe wskaźniki mają umożliwić porównywanie podmiotów oraz identyfikowanie sytuacji wymagających dokładniejszej analizy. Nie przesądzają jeszcze o wprowadzeniu konkretnych limitów wydatków na zatrudnienie.
Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało przyspieszenie pełnego wdrożenia Centralnej e-Rejestracji. Zamiast do końca 2029 roku system ma objąć wszystkie 39 specjalizacji dla dorosłych i dzieci do końca 2027 roku. Pacjent ma móc w jednym miejscu sprawdzić terminy dostępne w różnych placówkach, zapisać się na wizytę, zmienić jej datę albo ją odwołać. Ma to ograniczyć konieczność telefonowania do kolejnych poradni oraz ułatwić znalezienie wcześniejszego terminu poza najbliższym miejscem zamieszkania. – Przyspieszamy cyfryzację ochrony zdrowia, bo oznacza ona łatwiejszy dostęp do świadczeń i bardziej przejrzyste zarządzanie kolejkami. Chcemy, aby pacjent mógł w jednym miejscu sprawdzić dostępne terminy i zapisać się do specjalisty, niezależnie od miejsca udzielania świadczeń – podkreśliła minister zdrowia. Centralna e-Rejestracja jest wdrażana etapami. Kolejne zakresy świadczeń mają być włączane do niej stopniowo, wraz z przygotowaniem placówek i ich systemów informatycznych. Dokumentacja legislacyjna przewiduje sukcesywne rozszerzanie systemu na podstawie analizy liczby oczekujących, czasu oczekiwania oraz warunków potrzebnych do skorzystania z danego świadczenia. Wspólny system może zmniejszyć liczbę niewykorzystanych wizyt, szczególnie jeśli odwołany termin będzie automatycznie proponowany kolejnej osobie. Nie rozwiąże jednak samodzielnie problemu niedoboru specjalistów. Łatwiejszy dostęp do informacji o kolejkach nie jest równoznaczny ze zwiększeniem liczby świadczeń finansowanych przez NFZ.
Równolegle procedowany jest projekt nowelizacji ustawy o działalności leczniczej. Ma on zwiększyć jawność konkursów organizowanych przez podmioty lecznicze w celu udzielania zamówień na świadczenia zdrowotne. Projekt przewiduje dostęp do informacji o złożonych ofertach oraz zaproponowanych warunkach finansowych. Pozwoliłoby to sprawdzać, jakie stawki przedstawiali uczestnicy postępowania i na jakiej podstawie placówka wybrała konkretną ofertę.
Zmiany mają ograniczyć sytuacje, w których konkursy prowadzone przez publiczne podmioty są nieprzejrzyste, a sposób wyboru wykonawcy lub wysokość przyjętej stawki budzą wątpliwości. Resort zakłada, że większa jawność poprawi kontrolę nad wydawaniem środków publicznych oraz zwiększy zaufanie do procesów zatrudniania personelu. Projekt został wpisany 14 lipca 2026 roku do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Wpis do wykazu oznacza rozpoczęcie formalnych prac rządowych, ale nie jest równoznaczny z uchwaleniem przepisów.
Najszerszy zakres zmian zawiera projekt nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw. Projekt ma uporządkować zatrudnianie personelu medycznego i ograniczyć sytuacje, w których ta sama osoba formalnie pracuje jednocześnie w wielu placówkach. Personel ma być silniej związany z głównym miejscem udzielania świadczeń, a jego łączny czas pracy ma podlegać dokładniejszej kontroli.
W przedstawianych później założeniach pojawiła się zasada maksymalnie dwóch etatów oraz obowiązek zatrudnienia w określonym minimalnym wymiarze w podstawowym miejscu pracy. Przewidywane są wyjątki dla sytuacji, w których restrykcyjne stosowanie ograniczeń mogłoby zagrozić dostępności świadczeń, na przykład z powodu niedoboru specjalistów. Resort uzasadnia zmiany bezpieczeństwem pacjentów i personelu. Nadmierny czas pracy może zwiększać ryzyko zmęczenia, błędów oraz problemów z zapewnieniem rzeczywistej obecności medyka w miejscu wskazanym w harmonogramie.
Projekt przewiduje także wyeliminowanie pośrednictwa spółek przy realizacji części świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Chodzi o modele, w których umowę z placówką zawiera spółka, a dopiero za jej pośrednictwem pracę wykonują konkretni lekarze lub inni specjaliści. Zdaniem resortu takie rozwiązania mogą utrudniać ustalenie, kto rzeczywiście udziela świadczeń, w jakim czasie pracuje oraz jaka część pieniędzy trafia do wykonawcy. Samo prowadzenie przez lekarza działalności gospodarczej nie jest zakazane. Projektowane ograniczenia mają dotyczyć określonych konstrukcji pośrednictwa przy świadczeniach opłacanych ze środków publicznych. Ostateczny zakres regulacji będzie zależał od treści przyjętej ustawy.
Ministerstwo chce również odejść od ustalania wynagrodzenia personelu jako procentu wartości wykonanej procedury lub kontraktu z NFZ. Taki model może powodować, że wzrost wyceny świadczenia automatycznie podnosi wynagrodzenie wykonawcy, nawet jeżeli placówka musi jednocześnie pokryć wyższe koszty leków, materiałów medycznych, diagnostyki i pracy całego zespołu. Projekt zakłada ustalanie wynagrodzeń na bardziej przejrzystych zasadach oraz wprowadzenie maksymalnych stawek finansowanych ze środków publicznych. Nie oznacza to jednak, że limity już obowiązują. Są częścią projektu podlegającego dalszym pracom i konsultacjom.
Planowane zmiany rozszerzają również możliwości kontrolne Narodowego Funduszu Zdrowia. Fundusz ma skuteczniej weryfikować realizację umów, rzeczywiste grafiki, dostępność personelu oraz sposób wykorzystania środków publicznych. Nowe zadania ma otrzymać także Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. AOTMiT ma analizować dane o kosztach zatrudnienia i sprawdzać, czy świadczeniodawcy prawidłowo stosują standard rachunku kosztów. Informacje te są istotne podczas ustalania taryf, czyli wycen świadczeń finansowanych później przez NFZ. Lepsze dane mają ograniczyć sytuacje, w których decyzje o finansowaniu opierają się na niepełnych zestawieniach albo szacunkach. Jednocześnie gromadzenie coraz większej liczby informacji będzie wymagało zapewnienia właściwych zasad bezpieczeństwa i dostępu do danych.
Jednym z przyjętych już elementów pakietu jest ustawa pozwalająca analizować dane dotyczące wynagrodzeń, czasu pracy i wieloetatowości personelu medycznego z wykorzystaniem numeru PESEL lub numeru prawa wykonywania zawodu. Według komunikatu Ministerstwa Zdrowia ustawa została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 21 lipca 2026 roku. Pozwala ona powiązać informacje pochodzące od różnych świadczeniodawców z konkretnym pracownikiem. Nie oznacza to utworzenia publicznej bazy indywidualnych zarobków personelu. Dane mają być wykorzystywane przez uprawnione instytucje do analizowania kosztów, czasu pracy i struktury zatrudnienia. Wprowadzenie wspólnego identyfikatora ma umożliwić ustalenie, czy jedna osoba jest zatrudniona w kilku podmiotach, jakie łączne wynagrodzenie otrzymuje oraz czy deklarowane harmonogramy można ze sobą pogodzić.
W pakiecie znalazła się również koncepcja Powiatowych Centrów Zdrowia. Placówki mają powstawać przede wszystkim w powiatach, w których najbliższy podmiot udzielający pomocy w stanach nagłych znajduje się ponad 30 kilometrów od miejsca zamieszkania pacjentów. PCZ mają zapewniać podstawową pomoc w pilnych przypadkach, które wymagają szybkiej oceny i leczenia, ale nie zawsze pełnego zaplecza szpitalnego oddziału ratunkowego. Zakres ma obejmować między innymi drobne zabiegi chirurgiczne, konsultacje internistyczne, porady pielęgniarskie, diagnostykę i krótkotrwałą obserwację. Jeżeli stan pacjenta będzie wymagał leczenia szpitalnego, centrum ma zorganizować transport do odpowiedniej placówki. Powiatowe Centra Zdrowia mają więc pełnić rolę pośrednią pomiędzy podstawową opieką zdrowotną a szpitalem. Model PCZ otrzymał pozytywną rekomendację prezesa AOTMiT, choć w analizach zwracano również uwagę na konieczność doprecyzowania zasad organizacyjnych, kadrowych i finansowych. Projekt rozporządzenia dotyczący świadczeń udzielanych w centrach był w lipcu przedmiotem konsultacji i opiniowania przez środowiska medyczne.
Pakiet przedstawiony Radzie Ministrów obejmuje rozwiązania o różnym statusie. Ustawa umożliwiająca analizowanie danych według numeru PESEL lub PWZ została już ogłoszona. Projekty rozporządzeń dotyczące harmonogramów, grafików, kosztów personelu i Centralnej e-Rejestracji skierowano do konsultacji publicznych. Projekty ustaw o jawności konkursów oraz zmianach w zatrudnianiu i wynagradzaniu personelu wymagają dalszych prac rządowych i parlamentarnych. Nie ma zatem jednej daty wejścia w życie całego pakietu. Część zmian może zostać przyjęta w drodze rozporządzeń, natomiast rozwiązania ustawowe muszą przejść przez Sejm i Senat, uzyskać podpis prezydenta oraz zostać ogłoszone w Dzienniku Ustaw. Podczas konsultacji projekty mogą zostać zmienione. Dotyczy to szczególnie rozwiązań wpływających na organizację pracy szpitali, wynagrodzenia oraz możliwość zatrudniania personelu w kilku placówkach.
Co to oznacza dla pacjenta?
Najbardziej widoczną zmianą ma być rozszerzenie Centralnej e-Rejestracji. Pacjent powinien zyskać dostęp do terminów wizyt w coraz większej liczbie specjalizacji i placówek, bez konieczności osobnego kontaktowania się z każdą poradnią. Rozszerzenie elektronicznych harmonogramów ma zwiększyć wiarygodność informacji o kolejkach i ograniczyć wielokrotne zapisy tej samej osoby. Może to pozwolić lepiej wykorzystywać zwalniane terminy, choć samo w sobie nie zwiększy liczby dostępnych specjalistów i zabiegów. Raportowanie rzeczywistych godzin pracy ma ograniczyć sytuacje, w których personel wskazany w dokumentach nie jest faktycznie dostępny dla pacjentów. Zmiany dotyczące wieloetatowości mają natomiast poprawić bezpieczeństwo pracy i zmniejszyć ryzyko nadmiernego zmęczenia personelu. Powiatowe Centra Zdrowia mogą ułatwić uzyskanie pilnej pomocy mieszkańcom terenów oddalonych od szpitali. Ich rzeczywiste znaczenie będzie jednak zależało od liczby utworzonych placówek, zakresu dostępnej diagnostyki, obsady kadrowej oraz sposobu finansowania. Większość zmian nie działa jeszcze w praktyce. Pacjent powinien więc sprawdzać aktualne zasady zapisów i dostępności świadczeń, a nie opierać się wyłącznie na zapowiedziach dotyczących docelowego modelu.
Czy cały pakiet zmian został już przyjęty?
Nie. Pakiet składa się z kilku ustaw i rozporządzeń znajdujących się na różnych etapach prac. Część projektów jest w konsultacjach, a inne wymagają dalszego procedowania.
Co to jest aplikacja AP KOLCE?
To system NFZ służący do prowadzenia i monitorowania harmonogramów przyjęć oraz informacji o pacjentach oczekujących na wybrane świadczenia.
Co zmieni rozszerzenie elektronicznych harmonogramów?
NFZ ma otrzymywać bardziej aktualne dane o kolejkach do kolejnych świadczeń szpitalnych. System ma również pomagać wykrywać wielokrotne zapisy tej samej osoby.
Czy pacjent będzie musiał sam usuwać się z pozostałych kolejek?
Docelowo system powinien ograniczać wielokrotne zapisy i aktualizować informacje o oczekiwaniu. Szczegółowe zasady będą zależały od przyjętych przepisów i funkcjonalności systemu.
Na czym będzie polegało raportowanie rzeczywistych grafików?
Szpitale mają przekazywać NFZ godzinowe zestawienia faktycznej obecności personelu medycznego za poprzedni miesiąc.
Kiedy dane mają trafiać do NFZ?
Według projektu do 20. dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni.
Czy Centralna e-Rejestracja obejmuje już wszystkie poradnie?
Nie. System jest rozwijany etapami. Wszystkie 39 specjalizacji mają zostać nim objęte do końca 2027 roku.
Czy e-Rejestracja skróci kolejki?
Może ułatwić znalezienie wcześniejszego terminu i ograniczyć niewykorzystane wizyty. Nie zwiększy jednak automatycznie liczby lekarzy ani świadczeń finansowanych przez NFZ.
Czy wynagrodzenia lekarzy będą publicznie dostępne?
Nie wynika to z przedstawionych zmian. Dane identyfikowane numerem PESEL lub PWZ mają być wykorzystywane przez uprawnione instytucje do analiz, a nie publikowane w ogólnodostępnym rejestrze.
Czy obowiązuje już limit wynagrodzeń medyków?
Nie. Maksymalne stawki wynagrodzeń są częścią projektu ustawy i nie są jeszcze obowiązującym prawem.
Czy lekarz będzie mógł pracować w kilku placówkach?
Projektowane rozwiązania nie zakładają całkowitego zakazu pracy w kilku miejscach, lecz jej ograniczenie i dokładniejsze ewidencjonowanie.
Czym będą Powiatowe Centra Zdrowia?
Mają to być placówki udzielające podstawowej pomocy w stanach nagłych na terenach oddalonych od szpitali. Będą mogły zapewnić m.in. drobne zabiegi, konsultacje, diagnostykę i krótką obserwację.
Czy Powiatowe Centrum Zdrowia zastąpi SOR?
Nie. PCZ ma udzielać podstawowej pomocy w pilnych przypadkach, a pacjent wymagający pełnego leczenia szpitalnego zostanie przetransportowany do odpowiedniej placówki.
Kiedy wszystkie zmiany wejdą w życie?
Nie ma jednej daty. Każdy projekt przechodzi odrębny proces legislacyjny i może zacząć obowiązywać w innym terminie.
Źródło: Ministerstwo Zdrowia, „Pakiet zmian w ochronie zdrowia głównym tematem posiedzenia Rady Ministrów”, 21 lipca 2026 roku. Ministerstwo Zdrowia, „Planowane reformy ochrony zdrowia przechodzą do kolejnych etapów procesu legislacyjnego”, 17 lipca 2026 roku. Dokumentacja projektów rozporządzeń dotyczących Centralnej e-Rejestracji, harmonogramów przyjęć, rzeczywistych grafików personelu oraz wskaźników kosztów zatrudnienia, Rządowe Centrum Legislacji. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, raport dotyczący świadczeń udzielanych w Powiatowych Centrach Zdrowia. Stanowisko Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej dotyczące projektu rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych udzielanych w Powiatowym Centrum Zdrowia.
