Projekt zmian w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wszedł w kolejny etap legislacyjny. Po akceptacji przez Komitet Stały Rady Ministrów dokument trafi teraz pod obrady rządu. To inicjatywa, która ma uporządkować obszar działań pseudomedycznych i ograniczyć skalę zjawisk określanych przez ekspertów jako jedno z poważniejszych wyzwań współczesnego systemu ochrony zdrowia.
Propozycja została przygotowana z inicjatywy Rzecznika Praw Pacjenta we współpracy z Ministerstwem Zdrowia. W uzasadnieniu wskazano, że rosnąca liczba przypadków wprowadzania pacjentów w błąd oraz oferowania niesprawdzonych metod leczenia wymaga reakcji ustawowej.
Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda zwraca uwagę na skalę problemu: „Państwo ma obowiązek chronić pacjentów wszędzie tam, gdzie zagrożone jest ich zdrowie lub życie. Celowe wprowadzanie w błąd pacjenta, szerzenie dezinformacji, czy wykorzystywanie trudnych życiowo sytuacji do bezwzględnego zarabiania pieniędzy nigdy nie powinno mieć miejsca. Przygotowana ustawa ma postawić tamę procederom polegającym na przypisywaniu działania leczniczego preparatom oraz reklamowaniu usług i metod jako świadczeń zdrowotnych, mimo że w rzeczywistości nie są one skuteczne w leczeniu chorób, a wręcz szkodliwe dla pacjenta”.
Szerokie konsultacje i dopracowany projekt
Prace nad projektem poprzedziły rozbudowane konsultacje społeczne. Dokument trafił do ponad 120 podmiotów – od instytucji publicznych po organizacje branżowe i pacjenckie. Zebrano kilka tysięcy uwag, które zostały uwzględnione w ostatecznej wersji projektu.
Jak podkreśla Bartłomiej Chmielowiec: „Ze względu na wagę regulacji, projekt nowelizacji poddany był szerokim konsultacjom społecznym – został wysłany do ponad 120 instytucji i organizacji, a każdy zainteresowany mógł zająć stanowisko w sprawie proponowanych zmian. Zgłoszono ponad cztery tysiące uwag, które zostały bardzo dokładnie przeanalizowane. W efekcie został wypracowany projekt przepisów, które zapewnią pacjentom odpowiednią ochronę przed niebezpiecznymi działaniami osób, które cynicznie wykorzystują pacjentów w celach biznesowych oraz wprowadzają pacjentów świadomie w błąd, siejąc dezinformację medyczną. Naszym obowiązkiem jest skutecznie chronić pacjentów przed niebezpiecznymi praktykami”.
Projektowane zmiany koncentrują się na eliminowaniu konkretnych praktyk. Chodzi m.in. o sytuacje, w których osoby bez uprawnień medycznych podejmują się diagnozowania lub leczenia, a także o oferowanie terapii niezgodnych z aktualną wiedzą naukową, przedstawianych jako skuteczne. Istotnym elementem regulacji jest również przeciwdziałanie dezinformacji medycznej. W praktyce oznacza to działania skierowane przeciwko rozpowszechnianiu treści, które mogą wpływać na decyzje zdrowotne pacjentów, mimo że nie mają oparcia w dowodach naukowych.
Jednym z powodów przyspieszenia prac legislacyjnych jest zmiana sposobu funkcjonowania rynku usług pseudomedycznych. W ostatnich latach znaczącą rolę zaczęły odgrywać media społecznościowe oraz narzędzia cyfrowe, w tym rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji. To właśnie dzięki nim treści mogą być szybko powielane i trafiać do szerokiego grona odbiorców. W efekcie granica między informacją a manipulacją bywa trudna do uchwycenia, a pacjenci coraz częściej stają przed koniecznością samodzielnej weryfikacji źródeł.
Nowelizacja nie zakłada ograniczenia działalności gospodarczej jako takiej. Wprowadza natomiast jasne zasady dotyczące komunikowania usług. Kluczowe jest, aby nie przedstawiać metod niemających potwierdzenia naukowego jako świadczeń zdrowotnych. To podejście ma przeciwdziałać sytuacjom, w których pacjent – często w trudnej sytuacji zdrowotnej – podejmuje decyzje na podstawie niepełnych lub wprowadzających w błąd informacji.
Istotnym elementem projektu jest rozszerzenie kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta. Organ ten będzie prowadził postępowania w sprawach dotyczących praktyk pseudomedycznych i otrzyma narzędzia umożliwiające szybką reakcję. Wśród nich znalazły się m.in. wysokie kary finansowe, możliwość wydawania decyzji zabezpieczających oraz publikowania ostrzeżeń dla opinii publicznej. Te ostatnie mogą mieć szczególne znaczenie w kontekście informowania pacjentów o potencjalnie niebezpiecznych działaniach.
Lex szarlatan, czyli nowe przepisy mające zwalczać pseudomedyczne praktyki w Polsce
Najczęściej zadawane pytania
Na czym polega nowelizacja ustawy o prawach pacjenta?
Zakłada wprowadzenie narzędzi umożliwiających walkę z pseudomedycznymi praktykami oraz dezinformacją zdrowotną.
Czy nowe przepisy obejmą działalność w internecie?
Tak, regulacje uwzględniają także działania prowadzone w przestrzeni cyfrowej, w tym w mediach społecznościowych.
Jakie uprawnienia zyska Rzecznik Praw Pacjenta?
Będzie mógł prowadzić postępowania, nakładać kary finansowe, wydawać decyzje zabezpieczające i publikować ostrzeżenia.
Czy przepisy zakazują alternatywnych metod leczenia?
Nie, ale zabraniają przedstawiania ich jako skutecznych terapii medycznych bez potwierdzenia naukowego.
Kiedy nowe przepisy mogą wejść w życie?
Projekt jest na etapie prac rządowych, a dalszy harmonogram zależy od przebiegu procesu legislacyjnego.
Hematologia przyspiesza zmiany systemowe. Początek Krajowej Sieci Hematologicznej
Minister zdrowia wobec wyroku ws. szczepionek COVID-19: skutki finansowe dla systemu ochrony zdrowia
