W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny wzrost stosowania leków z grupy agonistów receptora GLP-1, takich jak semaglutyd czy liraglutyd, zarówno w leczeniu cukrzycy typu 2, jak i w terapii otyłości. Ich rosnąca popularność rodzi jednak istotne pytania dotyczące bezpieczeństwa stosowania w okresie okołokoncepcyjnym. Najnowsze dane epidemiologiczne wskazują, że zwiększone ryzyko porodów przedwczesnych może być związane z ich użyciem na wczesnym etapie ciąży, jednak zależność ta dotyczy wyłącznie kobiet leczonych z powodu cukrzycy.
Agoniści GLP-1 – mechanizm działania i zastosowanie kliniczne
Agoniści receptora GLP-1 zostali pierwotnie opracowani jako leki przeciwcukrzycowe. Ich działanie polega przede wszystkim na zwiększeniu wydzielania insuliny, hamowaniu glukagonu oraz redukcji łaknienia, co przekłada się na poprawę kontroli glikemii oraz redukcję masy ciała. W związku z tym szybko znalazły zastosowanie również w leczeniu otyłości. Mimo szerokiego wykorzystania, bezpieczeństwo ich stosowania w ciąży pozostaje nie do końca poznane, a aktualne zalecenia rekomendują odstawienie terapii co najmniej osiem tygodni przed planowaną ciążą.
Duńskie badanie populacyjne – metodologia i zakres analizy
Przełomowe znaczenie mają wyniki szeroko zakrojonego badania kohortowego przeprowadzonego na podstawie duńskich rejestrów zdrowotnych. Analizie poddano 756 636 ciąż pojedynczych u ponad 480 tysięcy kobiet, zakończonych porodem w latach 2009–2023. Ekspozycję na agonistów GLP-1 definiowano jako realizację recepty na semaglutyd lub liraglutyd w okresie ośmiu tygodni przed lub po ostatniej miesiączce.
Badanie uwzględniało szereg zmiennych zakłócających, w tym wiek matki, wskaźnik masy ciała, palenie tytoniu, poziom wykształcenia, region zamieszkania oraz współistniejącą cukrzycę. Tak szeroki zakres danych pozwolił na precyzyjną ocenę zależności między ekspozycją na leki a wynikami położniczymi.
Porody przedwczesne – rola cukrzycy jako czynnika ryzyka
Analiza wykazała, że stosowanie agonistów GLP-1 wiązało się ze zwiększonym ryzykiem porodów przedwczesnych, jednak wyłącznie w grupie kobiet leczonych z powodu cukrzycy. W tej populacji ryzyko wzrastało o 70 procent w przypadku liraglutydu oraz o 84 procent w przypadku semaglutydu. Przekłada się to na bezwzględne zwiększenie ryzyka odpowiednio do około 9 procent i 11 procent.
Co istotne, nie stwierdzono zwiększonego ryzyka porodów przedwczesnych ani innych powikłań położniczych u kobiet stosujących te same leki wyłącznie w celu redukcji masy ciała. Wyniki te sugerują, że kluczowym czynnikiem determinującym ryzyko jest sama cukrzyca, a nie farmakoterapia.
Pierwsza autorka badania podkreśliła: „Stwierdziliśmy, że leki te były związane ze zwiększonym ryzykiem porodu przedwczesnego, jednak ryzyko to występowało wyłącznie wtedy, gdy były stosowane w leczeniu cukrzycy, a nie w celu redukcji masy ciała. Sugeruje to, że to choroba podstawowa, czyli cukrzyca, a nie sam lek, może odpowiadać za tę zależność.”
Wyniki badania mają istotne znaczenie dla praktyki klinicznej, zwłaszcza w kontekście poradnictwa przedkoncepcyjnego i wczesnej ciąży. Wskazują one na konieczność indywidualizacji podejścia do pacjentek, uwzględniającego przyczynę stosowania agonistów GLP-1.
Autorzy komentarza towarzyszącego publikacji zauważają: „Obserwacja, że podwyższone ryzyko porodu przedwczesnego dotyczyło wyłącznie kobiet leczonych z powodu cukrzycy, a nie tych stosujących agonistów receptora GLP-1 w celu redukcji masy ciała, przemawia za bardziej wyważonym, zindywidualizowanym podejściem do rozmów z pacjentkami, które mogły być nieświadomie narażone na te leki w okresie okołokoncepcyjnym.”
Podkreślono również znaczenie optymalnej kontroli metabolicznej u kobiet z cukrzycą planujących ciążę, co może mieć kluczowy wpływ na ograniczenie ryzyka powikłań położniczych.
Ograniczenia badania i kierunki dalszych analiz
Pomimo dużej liczebności próby, badanie ma pewne ograniczenia. Nie pozwala ono na ustalenie związku przyczynowo-skutkowego, a jedynie wskazuje na korelację. Ponadto brak danych dotyczących rzeczywistego przyjmowania leków po realizacji recepty może wpływać na interpretację wyników, choć wysoki koszt terapii sugeruje wysoką adherencję pacjentek.
Konieczne są dalsze badania, w tym randomizowane próby kliniczne, które pozwolą jednoznacznie określić bezpieczeństwo stosowania agonistów GLP-1 w ciąży oraz wyjaśnić mechanizmy obserwowanych zależności.
Dostępne dane wskazują, że zwiększone ryzyko porodów przedwczesnych u kobiet stosujących agonistów GLP-1 we wczesnej ciąży dotyczy wyłącznie pacjentek z cukrzycą. Wyniki te podkreślają znaczenie choroby podstawowej jako kluczowego czynnika ryzyka oraz wskazują na potrzebę indywidualnego podejścia w poradnictwie klinicznym. W obliczu rosnącej popularności tych leków konieczne jest dalsze gromadzenie danych, które pozwolą na optymalizację zaleceń dotyczących ich stosowania w okresie reprodukcyjnym.
Źródło: Increased risk of premature births is linked to use of weight loss drugs during early pregnancy, but only when they are used to treat diabetes, 18 marca 2026, dostęp: https://www.focusonreproduction.eu/press-releases/increased-risk-of-premature-births-is-linked-to-use-of-weight-loss-drugs-during-early-pregnancy-but-only-when-they-are-used-to-treat-diabetes/
Chiny zatwierdziły lek Pfizer na odchudzanie z grupy GLP-1
