Zdrowe niemowlę, które jeszcze kilka dni wcześniej nie miało żadnych problemów, trafia do szpitala z niewydolnością oddechową. Zajęte łóżka intensywnej terapii, konieczność izolowania zakażonych pacjentów, przesuwane operacje i rodzice, którzy przez kolejne miesiące żyją w obawie przed następną infekcją. Tak wygląda sezon RSV z perspektywy lekarzy opiekujących się najmłodszymi dziećmi. Tymczasem dostępne jest już długodziałające przeciwciało monoklonalne, które po jednorazowym podaniu zapewnia ochronę przed ciężką chorobą wywoływaną przez RSV przez co najmniej pięć miesięcy. Podczas debaty „Jak zapewnić najmłodszym ochronę przed RSV?” eksperci Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie apelowali o rozszerzenie finansowania tej formy profilaktyki na całą populację niemowląt w pierwszym sezonie zakażeń. Podkreślali, że lekarze powinni dysponować refundowaną możliwością immunizacji, a ochrona dziecka nie może zależeć od sytuacji finansowej rodziny.

Debata „Jak zapewnić najmłodszym ochronę przed RSV? Od szczepień kobiet w ciąży do dostępu niemowląt do długodziałającego przeciwciała monoklonalnego” odbyła się w ramach cyklu „Priorytety Zdrowotne a możliwości systemu ochrony zdrowia. Od potencjału do praktyki”, organizowanego przez wydawnictwo Health Insight. W dyskusji uczestniczyli dr n. med. Alicja Karney, dyrektor Instytutu Matki i Dziecka, dr hab. n. med. Paweł Krajewski, kierownik Kliniki Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka IMiD, oraz dr hab. n. med. i n. o zdr. Dorota Kleszczewska, prof. IMiD, kierownik Zakładu Socjologii Zdrowia, Edukacji i Komunikacji Medycznej IMiD. Spotkanie prowadzili Natalia Miller i Michał Dobrołowicz.
Spis treści:
WIDEO: RSV u niemowląt. Jak chronić dzieci? Szczepienie w ciąży i przeciwciała | DEBATA
RSV zagraża również zdrowym niemowlętom. Choroby współistniejące nie są warunkiem ciężkiego przebiegu
Przez wiele lat profilaktyka ciężkich zakażeń RSV była w Polsce kojarzona przede wszystkim z wcześniakami oraz dziećmi obciążonymi poważnymi chorobami, w szczególności wrodzonymi wadami serca i niektórymi schorzeniami układu oddechowego. To właśnie te grupy obejmowano programami immunoprofilaktyki, ponieważ ryzyko powikłań było u nich szczególnie wysokie. Doświadczenia oddziałów pediatrycznych pokazują jednak, że zakażenie syncytialnym wirusem oddechowym może doprowadzić do hospitalizacji także niemowlęcia urodzonego o czasie, bez wad wrodzonych i wcześniej rozwijającego się prawidłowo.

Zwracała na to uwagę dr Alicja Karney, dyrektor Instytutu Matki i Dziecka, podkreślając, że wśród dzieci hospitalizowanych z powodu RSV większość stanowią niemowlęta bez rozpoznanych wcześniej chorób współistniejących. Jak podkreślała, ponad 90 proc. niemowląt hospitalizowanych z powodu RSV stanowią dzieci, u których wcześniej nie rozpoznano chorób współistniejących. Jest to istotna informacja dla oceny dotychczasowego modelu profilaktyki, który obejmuje przede wszystkim dzieci z wybranych grup zwiększonego ryzyka. Wcześniejsze zdrowie dziecka nie pozwala bowiem przewidzieć, czy zakażenie RSV będzie przebiegało łagodnie. U większości niemowląt choroba nie wymaga hospitalizacji, jednak u części rozwija się ciężkie zapalenie oskrzelików lub płuc, a pogorszenie stanu może nastąpić w ciągu kilku dni od pojawienia się pierwszych objawów.
RSV jest szczególnie groźny w pierwszych sześciu miesiącach życia. Początkowo zakażenie może przypominać zwykłe przeziębienie, z katarem, kaszlem lub niewysoką gorączką. Wraz z rozwojem infekcji u najmłodszych dzieci mogą pojawić się trudności w oddychaniu i karmieniu. Niedojrzałość układu odpornościowego, niewielka średnica dróg oddechowych oraz trudności z usuwaniem zalegającej wydzieliny zwiększają ryzyko ciężkiego przebiegu choroby. – Natomiast potem się, jak pediatrzy mówią, trzeci dzień jest trudny, bo wtedy może się okazać, że jest ciężki przebieg – wyjaśniała Alicja Karney.
W cięższych przypadkach konieczne jest podawanie tlenu, nawadnianie, wsparcie oddechowe, a niekiedy sztuczna wentylacja. Leczenie ma przede wszystkim charakter objawowy i podtrzymujący. Nie istnieje powszechnie stosowane leczenie przyczynowe pozwalające szybko wyeliminować zakażenie RSV u niemowląt. Część dzieci wymaga jedynie krótkiego pobytu w szpitalu, inne potrzebują kilkudniowej opieki na oddziale intensywnej terapii. Ciężkie zakażenia dolnych dróg oddechowych we wczesnym dzieciństwie wiążą się również ze zwiększonym ryzykiem późniejszych problemów oddechowych, w tym nawracającego świszczącego oddechu. Podczas debaty wskazywano także na związek z astmą, choć samo przebycie zakażenia RSV nie przesądza o rozwoju tej choroby.
Właśnie duży udział wcześniej zdrowych niemowląt wśród pacjentów wymagających leczenia szpitalnego stanowi jeden z argumentów za rozszerzeniem dostępu do profilaktyki poza dotychczasowe grupy ryzyka. Dziecko nie musi mieć rozpoznanej choroby przewlekłej ani urodzić się przedwcześnie, aby ciężkie zakażenie RSV stało się zagrożeniem dla jego zdrowia.
Nirsewimab – jedna dawka przeciwciała może chronić niemowlę przez cały sezon RSV
Możliwości zapobiegania ciężkim zakażeniom RSV zmieniło wprowadzenie długodziałających przeciwciał monoklonalnych. Jednym z nich jest nirsewimab, dostępny pod nazwą handlową Beyfortus, dopuszczony do obrotu w Unii Europejskiej w październiku 2022 roku. Preparat jest przeznaczony do zapobiegania chorobie dolnych dróg oddechowych wywoływanej przez RSV u noworodków i niemowląt w pierwszym sezonie zakażeń, a także u wybranych dzieci pozostających w grupie zwiększonego ryzyka w drugim sezonie życia.
Nirsewimab nie jest szczepionką. Zawiera gotowe przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko białku F wirusa RSV, które uczestniczy w procesie wnikania wirusa do komórek. Jego podanie zapewnia odporność bierną, bez konieczności oczekiwania na wytworzenie własnej odpowiedzi immunologicznej przez organizm niemowlęcia. Preparat podaje się w pojedynczym wstrzyknięciu domięśniowym. Ochrona utrzymuje się przez co najmniej pięć miesięcy, a więc obejmuje okres odpowiadający długości typowego sezonu zwiększonej aktywności RSV. W odróżnieniu od paliwizumabu, stosowanego od lat w wybranych grupach ryzyka i wymagającego kolejnych podań w miesięcznych odstępach, nirsewimab pozwala zapewnić sezonową profilaktykę za pomocą jednej dawki.
Dla najmłodszych pacjentów oznacza to ograniczenie liczby iniekcji, a dla rodziców – mniej wizyt związanych wyłącznie z immunoprofilaktyką. Z perspektywy szpitali i systemu ochrony zdrowia ważna jest również możliwość organizowania podania w odpowiednim momencie: po narodzinach dziecka podczas sezonu RSV albo przed rozpoczęciem jego pierwszego sezonu zakażeń.
Skuteczność nirsewimabu oceniano w badaniach klinicznych obejmujących zarówno wcześniaki, jak i dzieci urodzone o czasie. W badaniu MELODY, w pierwotnej kohorcie niemowląt urodzonych od 35. tygodnia ciąży, względna redukcja ryzyka medycznie ocenianej choroby dolnych dróg oddechowych wywołanej RSV wyniosła 74,5 proc. w ciągu 150 dni po podaniu preparatu. W odrębnym badaniu z udziałem wcześniaków urodzonych między 29. a 35. tygodniem ciąży uzyskano redukcję tego ryzyka o 70,1 proc.
Podczas debaty Alicja Karney wskazywała, że szersze zastosowanie nowoczesnej immunoprofilaktyki mogłoby znacząco ograniczyć liczbę hospitalizacji z powodu RSV. Przywołała skuteczność przekraczającą 85 proc. oraz możliwość zmniejszenia liczby hospitalizacji o około 60–70 proc. Dane kliniczne były jednym z podstawowych argumentów przemawiających za zapewnieniem dostępu do tej formy ochrony. Lekarze zwracali jednak uwagę nie tylko na możliwość ograniczenia ciężkich zakażeń. Istotne było także uproszczenie organizacji profilaktyki i możliwość objęcia nią dzieci, które dotychczas nie kwalifikowały się do refundowanego podawania przeciwciał.
Dlaczego eksperci postulują powszechną refundację immunizacji RSV?

W ocenie uczestników debaty finansowanie profilaktyki wyłącznie dla wybranych grup ryzyka nie odpowiada w pełni rzeczywistej strukturze hospitalizacji z powodu RSV. Skoro ciężkie zakażenia występują również u dzieci urodzonych o czasie i bez chorób współistniejących, pojawia się pytanie, czy dalsze rozszerzanie listy szczególnych wskazań zapewni ochronę wystarczająco dużej liczbie niemowląt.
Dr hab. n. med. Paweł Krajewski, kierownik Kliniki Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka IMiD, opowiadał się za dostępnością immunoprofilaktyki dla całej populacji najmłodszych dzieci. W jego opinii kolejne dzielenie noworodków według masy urodzeniowej, tygodnia ciąży lub dodatkowych obciążeń zdrowotnych prowadziłoby do dalszego ograniczania dostępu, mimo że ryzyko ciężkiego zakażenia nie dotyczy wyłącznie tych grup. – Moim zdaniem, według mnie to byłby zły kierunek – mówił, odnosząc się do propozycji wyznaczania kolejnych kategorii dzieci uprawnionych do finansowanej profilaktyki.
Neonatolog podkreślał, że liczba dzieci rodzących się w Polsce jest możliwa do oszacowania, podobnie jak wielkość populacji wymagającej zabezpieczenia przed pierwszym sezonem RSV. Pozwala to planować zapotrzebowanie na preparaty i środki finansowe. Podczas spotkania przytoczył orientacyjnie liczbę około 220 tys. urodzeń rocznie, zaznaczając, że liczba ta maleje.

Stanowisko Pawła Krajewskiego odnosiło się do zapewnienia dostępu do profilaktyki w całej populacji niemowląt, nie do konieczności podawania preparatu każdemu dziecku bez względu na wcześniejsze szczepienie matki i indywidualne wskazania medyczne. Kwalifikacja do konkretnej metody ochrony powinna uwzględniać między innymi termin narodzin dziecka, sezonowość RSV oraz ewentualne przekazanie przeciwciał przez matkę zaszczepioną w ciąży. Podobne stanowisko w sprawie finansowania zajęła prof. Dorota Kleszczewska, kierująca Zakładem Socjologii Zdrowia, Edukacji i Komunikacji Medycznej IMiD. Zwracała uwagę, że koszt profilaktyki może stanowić istotną barierę dla wielu rodzin. Dostęp do preparatu uzależniony od możliwości samodzielnego pokrycia wydatku powoduje, że dzieci o podobnych potrzebach zdrowotnych mają różne szanse na uzyskanie ochrony.
Prof. Dorota Kleszczewska odwołała się również do badań przeprowadzonych we Francji, które pokazały, jak koszt immunoprofilaktyki RSV wpływa na decyzje rodziców o zapewnieniu dziecku ochrony. Według przedstawionych przez nią informacji początkowo zainteresowanie deklarowało około 90 proc. ankietowanych. Po uzyskaniu informacji o konieczności zapłaty około 250 euro część rodziców zmieniała decyzję lub zaczynała wyrażać wątpliwości.
Dorota Kleszczewska wskazywała, że ograniczenie nierówności w dostępie do ochrony zdrowia powinno być jednym z celów finansowania immunizacji RSV. Z perspektywy rodziców oznaczałoby to możliwość podjęcia decyzji na podstawie zaleceń medycznych, bez konieczności uwzględniania wysokiego kosztu zakupu preparatu.
Gdy RSV zajmuje łóżka intensywnej terapii, inne dzieci czekają na leczenie
Sezon RSV jest dla szpitali pediatrycznych wyzwaniem znacznie wykraczającym poza zwiększoną liczbę dzieci przyjmowanych z infekcjami dróg oddechowych. W dużych ośrodkach specjalistycznych konieczne jest jednoczesne zapewnienie miejsc dla pacjentów zakażonych, zabezpieczenie dzieci szczególnie podatnych na infekcje oraz utrzymanie możliwości realizacji zaplanowanych świadczeń. Instytut Matki i Dziecka w Warszawie leczy nie tylko wcześniaki i noworodki wymagające intensywnej terapii, lecz również dzieci z chorobami metabolicznymi, neurologicznymi, wadami wrodzonymi oraz schorzeniami wymagającymi leczenia chirurgicznego. Dla wielu z tych pacjentów zakażenie RSV może stanowić dodatkowe, poważne zagrożenie.
Alicja Karney przyznawała, że zbliżający się sezon infekcyjny wiąże się z dużą niepewnością organizacyjną. Szpital musi przygotować się na zwiększoną liczbę przyjęć, nie wiedząc, jak intensywny będzie przebieg kolejnej fali zakażeń. – Jako dyrektor duszę na ramieniu – mówiła, opisując obawy związane z przygotowaniem placówki do sezonu infekcyjnego.
Szczególnie trudna jest sytuacja na oddziałach intensywnej terapii noworodka i anestezjologii dziecięcej. Paweł Krajewski przypominał, że w jego klinice przebywają również dzieci o masie ciała 600–700 gramów, które wymagają specjalistycznej opieki, mimo że nie chorują na infekcję wirusową. Konieczność ochrony tak niedojrzałych pacjentów przed zakażeniami wymaga rygorystycznej organizacji pracy oraz odpowiedniego kierowania dzieci przyjmowanych z objawami infekcji.
W okresach wzmożonej liczby zachorowań dostępne miejsca szybko się zapełniają. Jak opisywał neonatolog, obłożenie oddziałów może dochodzić do 100 proc., a czasami przekraczać nominalną liczbę łóżek. Dzieci z zakażeniami wymagającymi hospitalizacji potrzebują opieki przez kilka dni, a szpitale muszą znaleźć dla nich miejsca nawet wtedy, gdy oddziały pracują przy pełnym obciążeniu. W takich sytuacjach konieczna bywa reorganizacja przyjęć. Ograniczona dostępność stanowisk intensywnej terapii i anestezjologii dziecięcej może wpływać na możliwość przeprowadzenia zaplanowanych operacji, także u pacjentów leczonych z powodu chorób nowotworowych. – Dzieci czekające na operację z powodu chorób nowotworowych, planowe przyjęcia, to wszystko zaczyna się opóźniać – mówił Krajewski.
Zakażenia RSV oddziałują więc również na dostępność świadczeń dla dzieci hospitalizowanych z innych powodów. W przypadku pacjentów onkologicznych czy wymagających specjalistycznych zabiegów chirurgicznych każda decyzja o przesunięciu procedury musi uwzględniać stan kliniczny i pilność leczenia.
Podobne trudności wskazywała dyrektor Instytutu Matki i Dziecka, odnosząc się do dzieci z wrodzonymi wadami metabolizmu. Pacjenci ci często przyjeżdżają na zaplanowaną diagnostykę, podanie leczenia lub kontrolę choroby. Dodatkowa infekcja może wymagać zmiany postępowania i opóźnienia zaplanowanych świadczeń, a w najcięższych przypadkach bezpośrednio zagrażać zdrowiu dziecka. Ryzyko dotyczy także zakażeń wewnątrzszpitalnych. RSV łatwo przenosi się między ludźmi, a osoby dorosłe mogą przechodzić infekcję z niewielkimi objawami przypominającymi przeziębienie. Źródłem zakażenia mogą być zarówno osoby odwiedzające pacjentów, jak i personel medyczny. Mimo stosowania środków ochrony i przestrzegania zasad higieny całkowite wyeliminowanie ryzyka transmisji jest trudne.
W ocenie uczestników debaty ograniczenie liczby ciężkich zakażeń RSV poprzez szerszą immunoprofilaktykę mogłoby zmniejszyć zapotrzebowanie na hospitalizacje, a tym samym ułatwić utrzymanie ciągłości pracy oddziałów pediatrycznych i innych specjalistycznych części szpitala.
Zobacz także: Ochrona przed RSV od urodzenia. Ilu hospitalizacji niemowląt można uniknąć?
Koszt immunizacji trzeba zestawić z wydatkami na leczenie i konsekwencjami hospitalizacji
Objęcie szerokiej populacji niemowląt finansowaną ze środków publicznych immunoprofilaktyką wymaga zapewnienia odpowiedniego budżetu. Podczas debaty eksperci zwracali jednak uwagę, że ocena ekonomiczna nie powinna ograniczać się do ceny preparatu i kosztu jego podania. Hospitalizacja dziecka z powodu ciężkiego zakażenia RSV oznacza wydatki związane z diagnostyką, leczeniem, opieką personelu, tlenoterapią, a w najcięższych przypadkach intensywną terapią. Dochodzą do tego koszty izolacji, organizowania dodatkowych miejsc oraz zabezpieczenia innych hospitalizowanych pacjentów. Przy dużej liczbie zakażeń szpitale ponoszą również konsekwencje przesuwania zaplanowanych przyjęć i zabiegów.
Paweł Krajewski zwracał uwagę, że następstwa sezonowych infekcji mogą utrzymywać się przez wiele tygodni, a placówka po zakończeniu jednej fali zakażeń nie zawsze zdąży powrócić do normalnego trybu pracy przed kolejnym wzrostem liczby pacjentów. Problem kosztów nie kończy się jednak na wydatkach szpitalnych. Hospitalizacja niemowlęcia wymaga zaangażowania rodziców, organizacji opieki nad rodzeństwem, a często również czasowej nieobecności w pracy. – Naszym problemem jest to, że my nie liczymy kosztów odległych – mówił neonatolog.
Jego zdaniem rachunek ekonomiczny powinien uwzględniać także koszty ponoszone przez rodziny oraz konsekwencje przesunięcia leczenia pacjentów, którzy nie chorowali na RSV. Podczas spotkania przekonywał, że po zsumowaniu bezpośrednich i odległych skutków zakażeń wydatki na profilaktykę mogą okazać się korzystniejszym rozwiązaniem dla systemu ochrony zdrowia.
Na społeczne następstwa ciężkich zakażeń zwracała uwagę prof. Dorota Kleszczewska. Hospitalizacja niemowlęcia z niewydolnością oddechową może być dla rodziców doświadczeniem, które wpływa na sposób reagowania na kolejne choroby dziecka. Po przebyciu ciężkiej infekcji nawet łagodny katar czy kaszel mogą wywoływać silny niepokój i skłaniać do częstszego korzystania z pomocy medycznej. – To są często traumy, które później ciągną się przez wczesne dzieciństwo – mówiła Kleszczewska.
Takie doświadczenia pozostają poza bezpośrednim rachunkiem kosztów leczenia jednego epizodu RSV. W debacie wskazywano na potrzebę ich uwzględnienia przy ocenie korzyści wynikających z zapobiegania ciężkim zakażeniom niemowląt.
Dr Alicja Karney odwołała się również do doświadczeń związanych z wprowadzeniem bezpłatnych szczepień przeciw rotawirusom do obowiązkowego kalendarza szczepień dzieci. Wcześniej zakażenia te stanowiły istotny problem dla oddziałów pediatrycznych, powodując hospitalizacje i zwiększając ryzyko szerzenia się infekcji w szpitalach. Jak relacjonowała, po upowszechnieniu szczepień sytuacja w Instytucie Matki i Dziecka uległa wyraźnej poprawie. Dyrektor IMiD oczekiwałaby podobnej korzyści organizacyjnej po rozszerzeniu profilaktyki RSV. Mniejsza liczba hospitalizacji mogłaby odciążyć oddziały pediatryczne oraz ograniczyć ryzyko zakłócania leczenia innych pacjentów.
Szczepienie kobiety w ciąży i przeciwciało dla niemowlęcia. Dwie możliwości ochrony przed RSV
Od kwietnia 2025 roku kobiety w ciąży mogą w Polsce bezpłatnie zaszczepić się przeciw RSV. Szczepienie ma przede wszystkim chronić dziecko w pierwszych miesiącach życia. Organizm matki wytwarza przeciwciała, które przechodzą przez łożysko i zapewniają niemowlęciu bierną ochronę po narodzinach. Zgodnie z informacjami Głównego Inspektoratu Sanitarnego szczepienie zaleca się między 24. a 36. tygodniem ciąży, optymalnie między 32. a 36. tygodniem.
Podczas debaty Alicja Karney zwracała uwagę, że zainteresowanie tą formą profilaktyki rośnie, jednak nadal korzysta z niej tylko część ciężarnych. Według danych przywołanych w dyskusji odsetek zaszczepionych kobiet wynosi około jednej trzeciej. Za decyzją o rezygnacji ze szczepienia nie zawsze stoi sprzeciw wobec profilaktyki. Kobiety często obawiają się możliwego wpływu preparatu na przebieg ciąży, zdrowie płodu i własne bezpieczeństwo. Pytają o działania niepożądane oraz korzyści, jakie szczepienie może przynieść dziecku. Jak wskazywała dyrektor Instytutu Matki i Dziecka, wątpliwości te powinny być omawiane podczas wizyt u lekarza prowadzącego ciążę, odpowiednio wcześnie, aby pacjentka zdążyła skorzystać z profilaktyki w zalecanym okresie.
Dr Alicja Karney odniosła się również do wyników badania ankietowego przeprowadzonego za pośrednictwem mediów społecznościowych wśród kobiet w ciąży oraz kobiet, które niedawno urodziły dziecko. W badaniu uczestniczyły przede wszystkim kobiety z wyższym wykształceniem, wśród których znaczną grupę stanowiły osoby związane z medycyną. Próba nie była reprezentatywna dla całej populacji, ale dostarczyła informacji o znaczeniu rozmowy z lekarzem. Kobiety, które mogły omówić szczepienie z ginekologiem lub położnikiem, częściej podejmowały decyzję o jego wykonaniu.
Dla niemowląt istnieje również druga możliwość uzyskania ochrony – bezpośrednie podanie gotowego przeciwciała monoklonalnego. W przeciwieństwie do szczepienia matki metoda ta nie wymaga wcześniejszego wytworzenia przeciwciał przez jej organizm ani przekazania ich przez łożysko. Może mieć szczególne znaczenie w sytuacji, gdy kobieta nie została zaszczepiona w ciąży, poród nastąpił przedwcześnie albo z innych przyczyn nie doszło do uzyskania odpowiedniej ochrony dziecka.
Znaczenie ma również termin narodzin niemowlęcia. Dziecko urodzone w trakcie sezonu zwiększonej aktywności RSV może wymagać innego sposobu organizacji profilaktyki niż niemowlę, które przychodzi na świat kilka miesięcy przed kolejną falą zakażeń. Lekarz powinien uwzględnić termin szczepienia matki, odstęp pomiędzy szczepieniem a porodem, wiek dziecka oraz dodatkowe wskazania kliniczne.
Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje stosowanie jednej z dwóch metod ochrony niemowląt przed ciężką chorobą wywoływaną przez RSV: szczepienia kobiety w ciąży albo przeciwciała monoklonalnego podawanego dziecku. Jednoczesne stosowanie obu metod u tej samej pary matka–dziecko nie jest rutynowo zalecane, z wyjątkiem szczególnych sytuacji. Z perspektywy systemu ochrony zdrowia ważna jest więc dostępność obu możliwości i zapewnienie lekarzowi warunków do wyboru właściwego postępowania. Refundacja długodziałającego przeciwciała monoklonalnego mogłaby umożliwić ochronę także tym niemowlętom, których matki nie skorzystały ze szczepienia w ciąży, bez przenoszenia kosztu preparatu na rodziców.
Jedno podanie jeszcze na oddziale noworodkowym. Jak ułatwić rodzicom dostęp do profilaktyki?
Oprócz finansowania podczas debaty wiele uwagi poświęcono organizacji immunizacji. Uczestnicy wskazywali, że jednym z najprostszych rozwiązań byłoby podawanie długodziałającego przeciwciała monoklonalnego niemowlętom kwalifikującym się do profilaktyki jeszcze podczas pobytu na oddziale noworodkowym. Taki model pozwoliłby ograniczyć konieczność umawiania dodatkowych wizyt po porodzie i poszukiwania placówki realizującej świadczenie. Rodzice mogliby uzyskać informacje o preparacie, porozmawiać z neonatologiem i podjąć decyzję o jego podaniu przed wypisem dziecka ze szpitala.
Paweł Krajewski wskazywał, że oddziały noworodkowe mają już doświadczenie w realizacji profilaktyki, w tym szczepień przeciw gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Podawanie przeciwciała monoklonalnego można byłoby włączyć do organizacji opieki okołoporodowej, z uwzględnieniem wskazań medycznych i sezonu RSV. – Najlepiej by było, żebyśmy to podawali na oddziale noworodkowym – mówił neonatolog.
Zdaniem eksperta jednorazowe podanie preparatu stanowi istotne ułatwienie w porównaniu z wcześniejszym modelem immunoprofilaktyki wymagającym wielokrotnych iniekcji. Dotyczy to szczególnie wcześniaków, które już w pierwszych tygodniach życia przechodzą liczne procedury medyczne i wymagają intensywnego leczenia.
Równie istotne jest to, że pobyt na oddziale noworodkowym daje możliwość bezpośredniej rozmowy z personelem. Właśnie ten element podkreślała prof. Dorota Kleszczewska, powołując się na badania dotyczące zachowań rodziców i czynników wpływających na decyzje o szczepieniach.
W badaniu prowadzonym przez Instytut Matki i Dziecka w ramach prac zespołu nauk behawioralnych w zdrowiu publicznym uczestniczyło blisko 4,5 tys. rodziców dzieci do szóstego roku życia z całej Polski. Analizowano między innymi obawy związane ze szczepieniami, wpływ otoczenia społecznego oraz znaczenie informacji otrzymywanych od pracowników ochrony zdrowia. Według danych przywołanych przez Dorotę Kleszczewską 78 proc. badanych rodziców deklarowało podatność na wpływ otoczenia, w tym opinii innych rodziców, przekazów medialnych i treści publikowanych w internecie. Jednocześnie 68 proc. wskazywało lekarza jako istotne źródło informacji wpływające na decyzje dotyczące szczepień.
Badanie nie dotyczyło bezpośrednio nirsewimabu ani immunizacji RSV, co ekspertka zaznaczyła podczas spotkania. Wyniki pozwalają jednak opisać mechanizmy wpływające na zachowania rodziców związane z profilaktyką chorób zakaźnych. Dorota Kleszczewska wskazywała również na potrzebę przeprowadzenia badań poświęconych konkretnie gotowości rodziców do stosowania długodziałających przeciwciał monoklonalnych. W praktyce istotne znaczenie może mieć moment, w którym rodzice otrzymują propozycję profilaktyki. Gdy dziecko przebywa jeszcze w szpitalu, mają bezpośredni kontakt z neonatologiem, położną i pielęgniarką. Mogą uzyskać odpowiedzi na pytania dotyczące działania preparatu, jego bezpieczeństwa i potrzeby podania. Po powrocie do domu decyzja może zostać odłożona, a rodzice częściej konfrontują informacje medyczne z opiniami znajomych, rodziny czy użytkowników mediów społecznościowych.
Eksperci podkreślali, że edukacja powinna obejmować nie tylko lekarzy, lecz również pielęgniarki i położne, które mają regularny kontakt z przyszłymi matkami oraz rodzicami noworodków. Znaczenie tych grup zawodowych wynika zarówno z możliwości przekazywania informacji, jak i z czasu poświęcanego na indywidualną rozmowę. W debacie zwracano również uwagę na rolę mediów społecznościowych. Młodzi rodzice intensywnie korzystają z internetu, poszukując informacji o zdrowiu dzieci. Obok rzetelnych materiałów medycznych pojawiają się tam jednak niepotwierdzone opinie, informacje o rzekomych zagrożeniach związanych ze szczepieniami i przekazy podważające znaczenie profilaktyki.
Prof. Dorota Kleszczewska zwróciła ponadto uwagę na znaczenie rzeczywistych historii rodzin, których dzieci przeszły ciężkie zakażenia RSV. Osobiste doświadczenia mogą pomagać innym rodzicom lepiej zrozumieć zagrożenia związane z chorobą. W jej ocenie współczesna komunikacja zdrowotna zbyt często koncentruje się na obawach przed profilaktyką, podczas gdy rodzice nie zawsze są świadomi możliwych następstw samych zakażeń. – Bo my się dzisiaj boimy skutków ubocznych, a przestaliśmy się bać w ogóle chorób i tego, co one za sobą niosą – mówiła Kleszczewska.
Uczestnicy debaty wskazywali, że szeroka refundacja powinna iść w parze z dobrze zorganizowaną edukacją oraz możliwością łatwego uzyskania świadczenia. Rodzice muszą wiedzieć, jakie formy ochrony są dostępne i gdzie mogą z nich skorzystać. Lekarze i pozostały personel medyczny powinni natomiast dysponować jasnymi zasadami kwalifikacji oraz organizacji podania preparatu.
Refundacja nirsewimabu w Polsce. Ocena AOTMiT i bariera w dostępie do profilaktyki
Debata „Priorytety Zdrowotne” odbyła się w czasie, gdy w Polsce trwa proces oceny refundacyjnej nirsewimabu. W kwietniu 2026 roku do Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji trafiły wnioski dotyczące finansowania preparatu Beyfortus w dwóch odrębnych ścieżkach: w ramach programu lekowego B.40 oraz refundacji aptecznej. Proponowany model przewidywał podawanie preparatu w ramach programu lekowego dzieciom urodzonym w sezonie RSV, a także możliwość refundacji aptecznej dla niemowląt urodzonych poza sezonem, przed rozpoczęciem ich pierwszego sezonu zakażeń. Rozwiązanie miało umożliwić szerszy dostęp do immunoprofilaktyki bez względu na termin narodzin dziecka.
Dokumentacja opublikowana przez AOTMiT obejmuje analizy kliniczne, ekonomiczne oraz oceny wpływu na system ochrony zdrowia. W konsultacjach zwracano uwagę nie tylko na skuteczność preparatu, ale również na sposób organizacji jego podawania i finansowania.
W uwagach zamieszczonych w dokumentacji Agencji podkreślano, że optymalnym rozwiązaniem docelowym byłoby zapewnienie bezpłatnej profilaktyki RSV w ramach powszechnego systemu szczepień ochronnych. Jednocześnie wskazywano, że połączenie programu lekowego z refundacją apteczną mogłoby umożliwić szybsze objęcie ochroną szerszej populacji niemowląt z wykorzystaniem istniejących mechanizmów finansowania.
Szczególnie ważna była kwestia organizacji profilaktyki w zależności od terminu porodu. Dzieci urodzone podczas sezonu RSV mogłyby otrzymywać preparat na oddziale noworodkowym, natomiast niemowlęta urodzone wcześniej powinny mieć zapewnioną możliwość immunizacji przed rozpoczęciem sezonu, w odpowiednio zorganizowanym systemie ambulatoryjnym.
W dokumentacji dotyczącej refundacji aptecznej zwrócono również uwagę na potrzebę ograniczenia barier finansowych. Wśród uwag znalazł się postulat stuprocentowej refundacji preparatu wydawanego w aptece, tak aby forma dystrybucji nie prowadziła do różnic w odpłatności ponoszonej przez rodziców. Biuletyn Informacji Publicznej AOTMiT
W październiku 2026 roku pojawiła się informacja o negatywnej opinii Komisji Ekonomicznej dotyczącej refundacji nirsewimabu. Informację tę przekazano 16 października, powołując się na stanowisko środowisk zaangażowanych w profilaktykę RSV. Negatywna opinia Komisji Ekonomicznej nie jest tożsama z ostateczną decyzją ministra zdrowia w sprawie refundacji, pozostaje jednak istotnym elementem procesu negocjacyjnego.
Dla środowiska neonatologicznego kluczowe pozostaje zapewnienie możliwości finansowanego stosowania nirsewimabu w praktyce klinicznej. Eksperci uczestniczący w debacie wskazywali, że posiadanie narzędzia pozwalającego ograniczyć ryzyko ciężkich zakażeń nie przekłada się automatycznie na jego dostępność dla wszystkich potrzebujących dzieci. W tym kontekście ważne są również doświadczenia pozostałych państw europejskich. Podczas debaty przywołano informację, że 23 kraje rekomendują szeroką profilaktykę RSV, a 19 zapewnia jej finansowanie. – W Europie 23 kraje rekomenduje, a 19 krajów europejskich finansuje, więc bądźmy dwudziestym – apelowano podczas debaty.
Ochrona niemowląt przed RSV powinna być dostępna niezależnie od dochodów rodziców
Stanowisko ekspertów uczestniczących w debacie koncentrowało się na potrzebie zapewnienia niemowlętom dostępu do nowoczesnej profilaktyki finansowanej ze środków publicznych. Długodziałające przeciwciało monoklonalne pozwala ograniczyć ryzyko ciężkiej choroby wywoływanej przez RSV za pomocą jednego podania, a jego zastosowanie można zorganizować już na oddziale noworodkowym lub przed rozpoczęciem pierwszego sezonu zakażeń dziecka. Szersza refundacja nirsewimabu dawałaby lekarzom dodatkową możliwość zabezpieczenia niemowląt, szczególnie tych, które nie uzyskały odpowiedniej ochrony w wyniku szczepienia matki w ciąży. Rodzicom pozwalałaby podejmować decyzję o profilaktyce na podstawie wskazań medycznych, bez konieczności samodzielnego finansowania preparatu.
Wprowadzenie powszechnego dostępu wymaga rozstrzygnięć dotyczących finansowania, zasad kwalifikacji i organizacji podania. Dla dzieci urodzonych w sezonie RSV naturalnym miejscem realizacji immunizacji może być oddział noworodkowy. W przypadku niemowląt urodzonych poza sezonem konieczne jest zapewnienie możliwości uzyskania ochrony przed okresem zwiększonej aktywności wirusa. Po przeprowadzonej ocenie technologii medycznej i rozpoczęciu procesu refundacyjnego decyzja o publicznym finansowaniu pozostaje jednym z najważniejszych zagadnień dla dalszego rozszerzania profilaktyki RSV w Polsce. Od przyjętych rozwiązań zależeć będzie, czy nowoczesna immunizacja stanie się realnie dostępną opcją dla rodzin i lekarzy opiekujących się najmłodszymi pacjentami.
Zobacz także:
Prof. Dorota Kleszczewska: RSV to nie tylko hospitalizacje. Choroba dotyka całych rodzin [WIDEO]
Paweł Krajewski: RSV przeciąża szpitale. Potrzebna ochrona wszystkich noworodków [WIDEO]
Dr Alicja Karney: profilaktyka RSV powinna objąć wszystkie niemowlęta [WIDEO]
Źródła dodatkowe:
Europejska Agencja Leków – Beyfortus (nirsewimab)
WHO – rekomendacje dotyczące immunizacji niemowląt przeciw RSV
AOTMiT – postępowanie refundacyjne 52/2026, program B.40
AOTMiT – postępowanie refundacyjne 53/2026, refundacja apteczna
Główny Inspektorat Sanitarny – szczepienia przeciw RSV dla kobiet w ciąży
Zobacz także: RSV w kalendarzu szczepień na 2027 rok. Eksperci czekają na szeroką ochronę niemowląt
























































