W ostatnich miesiącach Polskie Towarzystwo Kardiologiczne (PTK) pod przewodnictwem Marka Gierlotka zainicjowało nową strategię rozwoju polskiej kardiologii — dokument „10 dla Polskiej Kardiologii”. Dokument ten nie jest deklaracją życzeń, lecz mocno osadzoną w realiach systemowych propozycją, opartą zarówno na danych epidemiologicznych, jak i doświadczeniu klinicznym kardiologów z całego kraju. W jego centrum pozostaje pacjent — to on jest osią wszystkich planowanych działań. Cztery kluczowe filary: prewencja, równy dostęp do opieki kardiologicznej, cyfryzacja oraz partnerstwo z pacjentem, tworzą zintegrowaną wizję modernizacji opieki kardiologicznej w Polsce.
Epidemiologia chorób układu krążenia w Polsce wciąż wymaga pilnych działań. Według danych z 2021 roku w Polsce odnotowano 168 854 zgonów z powodu chorób sercowo-naczyniowych. Wskaźnik ten plasuje Polskę w gorszej sytuacji w porównaniu z wieloma krajami UE, co potwierdza potrzebę nowej strategii. Mimo dynamicznego rozwoju kardiologii interwencyjnej — zaawansowanej diagnostyki, leczenia zawałów, niewydolności serca czy zabiegów — dane demograficzne i zdrowotne wskazują, że same postępy terapeutyczne nie zredukowały wystarcząco obciążenia chorobami sercowo-naczyniowymi.
Znaczenie prewencji i potrzeba Narodowej Strategii
Kierownictwo PTK podkreśla, że skuteczna profilaktyka chorób serca i naczyń wymaga formalnego umocowania — najlepiej w formie Narodowej Strategii Prewencji. Ma to na celu włączenie świadczeń profilaktycznych do katalogu gwarantowanych usług, tak aby były dostępne dla wszystkich bez ograniczeń. Taka strategia pozwoliłaby na uporządkowanie działań, standaryzację procedur i odpowiednie finansowanie — a to warunek konieczny, by prewencja nie była jednorazowym, punktowym wysiłkiem, lecz systemowym elementem opieki zdrowotnej.
Problem ma wymiar praktyczny: wciąż znaczna część populacji dorosłych w Polsce cierpi na nadciśnienie — w 2022 roku zarejestrowano ok. 11 milionów pacjentów z tą diagnozą, co stanowiło 35,2 proc. dorosłych. Jednocześnie jedynie u około jednej czwartej osób z nadciśnieniem ciśnienie jest skutecznie kontrolowane. W połączeniu z często występującą hipercholesterolemią oraz innymi czynnikami ryzyka (otyłość, cukrzyca, palenie tytoniu), stan zdrowia sercowo-naczyniowego wielu Polaków pozostawia wiele do życzenia.
W praktyce to oznacza, że nawet najlepsze procedury kardiologiczne — angioplastyka, terapie farmakologiczne, zabiegi interwencyjne — muszą iść w parze z szeroko zakrojoną prewencją. PTK wskazuje, iż działania profilaktyczne powinny być realizowane w sposób skoordynowany — z udziałem kardiologów, internistów, lekarzy rodzinnych, specjalistów chorób naczyń i neurologów, a także z wykorzystaniem struktur opieki podstawowej. Współpraca multidyscyplinarna pozwoli efektywnie identyfikować czynniki ryzyka i wprowadzać interwencje prewencyjne zanim pojawią się objawy choroby.
„Skuteczna profilaktyka nie może być realizowana jednorazowo ani wybiórczo. Potrzebujemy przemyślanej strategii, wspólnych zasad postępowania oraz zapewnienia odpowiednich środków finansowych, które umożliwią konsekwentne działania w każdym regionie” – podkreślał prof. dr hab. n. med. Aleksander Prejbisz, Sekretarz Zarządu Głównego PTK.
Równy dostęp do diagnostyki i terapii: wyzwania i rozwiązania
Choć polska kardiologia interwencyjna odnotowuje sukcesy — szybkie leczenie zawałów, rozwój terapii niewydolności serca, dostęp do nowoczesnych procedur — to system opieki pozostaje nierównomierny. W wielu regionach Polski dostęp do zaawansowanej diagnostyki obrazowej (tomografia, rezonans serca), specjalistycznych konsultacji ambulatoryjnych oraz nowoczesnych terapii jest ograniczony. To z kolei przekłada się na wyższą śmiertelność i gorsze wyniki leczenia w porównaniu z regionami lepiej obsłużonymi. Jak wskazuje PTK — nowoczesna diagnostyka i terapie powinny być standardem niezależnie od miejsca zamieszkania pacjenta.
Realizacja tego priorytetu wiąże się z koniecznością pełnego wdrożenia Krajowa Sieć Kardiologiczna (KSK), zwiększeniem finansowania badań obrazowych oraz standaryzacją ścieżek diagnostycznych i terapeutycznych. Tylko wtedy możliwe będzie wyrównanie różnic regionalnych i zapewnienie pacjentom faktycznie równych szans na skuteczne leczenie.
„Różnice regionalne przekładają się bezpośrednio na śmiertelność i hospitalizacje. Nowoczesna diagnostyka obrazowa, leczenie niewydolności serca czy terapie celowane muszą być standardem niezależnie od miejsca zamieszkania pacjenta” – mówił prof. dr hab. n. med. Marcin Grabowski, Rzecznik Prasowy PTK.
Cyfryzacja — warunek nowoczesnej i efektywnej opieki
Nowe władze PTK podkreślają, że cyfryzacja nie może być celem samym w sobie. Musi stanowić realne narzędzie wspierające decyzje kliniczne, skracające ścieżkę diagnostyczną, poprawiające bezpieczeństwo pacjentów i umożliwiające szybkie reagowanie na deficyty w systemie. Dlatego PTK planuje integrację rejestrów kardiologicznych, ujednolicenie standardów raportowania oraz analizę danych pod kątem jakości leczenia i identyfikacji obszarów wymagających interwencji.
W praktyce oznacza to konieczność powstania nowoczesnej, interaktywnej platformy edukacyjnej oraz bazy danych, która pozwoli naukowcom i decydentom na monitorowanie efektów leczenia, stosowanie najlepszych praktyk i efektywne planowanie interwencji zdrowotnych. W tym kontekście kluczowe okażą się środki na rozwój infrastruktury cyfrowej oraz szkolenia personelu medycznego w zakresie jej wykorzystania.
„Cyfryzacja musi być realnym narzędziem w codziennej praktyce – wspierać decyzje kliniczne, skracać ścieżkę diagnostyczną i poprawiać bezpieczeństwo pacjenta” – zaznaczał prof. dr hab. n. med. Marek Gierlotka, Prezes PTK.
Partnerstwo z pacjentem — fundament skutecznej medycyny
PTK konsekwentnie promuje model opieki, w którym pacjent staje się aktywnym partnerem — świadomym, zaangażowanym i dobrze poinformowanym. Włączenie organizacji pacjenckich i samych pacjentów w proces tworzenia standardów, programów edukacyjnych oraz rozwiązań systemowych to nie tylko gest symboliczny, ale realny sposób na podniesienie efektywności terapii.
Świadomy pacjent lepiej rozumie znaczenie modyfikacji stylu życia, przyjmowania leków, regularnych badań i zmian behawioralnych — co przekłada się na lepsze wyniki kliniczne i mniejsze ryzyko powikłań. Edukacja pacjentów to zatem inwestycja w zdrowie populacji, która może przynieść wymierne korzyści już na poziomie systemu ochrony zdrowia.
„Świadomy pacjent leczy się skuteczniej. Dialog z pacjentami pokazuje, gdzie są realne potrzeby, co wymaga uproszczenia, a co lepszego wyjaśnienia” – podkreślał dr hab. n. med. Michał Hawranek, członek Zarządu Głównego PTK.
Co stanie się, jeśli strategia zostanie zrealizowana?
Jeśli założenia dokumentu „10 dla Polskiej Kardiologii” zostaną wdrożone, możliwe jest znaczące obniżenie umieralności i hospitalizacji z powodu chorób układu krążenia w Polsce. Poprawa kontroli nad nadciśnieniem, hipercholesterolemią, lepsza profilaktyka, wyrównanie dostępu do terapii i diagnostyki, skuteczna cyfryzacja i aktywne zaangażowanie pacjentów — to elementy, które razem mogą odmienić krajobraz zdrowia kardiologicznego w Polsce. W dłuższej perspektywie może to oznaczać ograniczenie kosztów opieki zdrowotnej, zwiększenie jakości życia pacjentów i zmniejszenie obciążenia dla systemu ochrony zdrowia. Jednocześnie, kluczowa będzie kompleksowa współpraca: decydentów, środowisk medycznych, organizacji pacjentów oraz funduszy — aby prewencja i opieka kardiologiczna stały się realnym, dostępnym i skutecznym standardem.
Lista 10 priorytetów dla polskiej kardiologii
- Opracowanie Narodowej Strategii Prewencji Chorób Serca i Naczyń. Celem jest wprowadzenie świadczeń związanych z profilaktyką do katalogu kontraktowanych świadczeń gwarantowanych NFZ, dostępnych bez ograniczeń dla wszystkich obywateli.
- Równy dostęp do innowacyjnych terapii i nowoczesnej diagnostyki. PTK zamierza aktywnie działać na rzecz poprawy finansowania i zniesienia barier w dostępie chorych do innowacyjnych terapii lekowych i zabiegowych oraz nowoczesnej diagnostyki.
- Partnerstwo w kreowaniu polityki zdrowotnej i rozwiązań systemowych. Towarzystwo chce być kluczowym partnerem merytorycznym dla MZ, AOTMiT i NFZ w kształtowaniu rozwiązań systemowych w ochronie zdrowia (KSK, NPChUK), programów opieki koordynowanej oraz strategii dla prewencji chorób serca i naczyń. Będzie zabiegać o odpowiednią wycenę świadczeń, aby zapewnić chorym bezpieczeństwo i najwyższej jakości świadczenia.
- Transformacja cyfrowa PTK. Tu zaplanowane jest m.in. uruchomienie nowoczesnej interaktywnej i inteligentnej Platformy Edukacyjnej, dostęp do zanonimizowanych danych systemu opieki zdrowotnej dla naukowców.
- Partnerstwo z pacjentami, którzy mają uczestniczyć w tworzeniu rekomendacji, programów edukacyjnych i profilaktycznych, wypracowywaniu rozwiązań systemowych.
- Pozycja międzynarodowa polskiej kardiologii ma wzrosnąć m.in. poprzez dążenie do zwiększenia reprezentacji polskich kardiologów w strukturach Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, aby PTK miał realny wpływ na europejską kardiologię.
- Wsparcie młodego pokolenia kardiologów poprzez stworzenie kompleksowego programu monitoringu dla młodych lekarzy, rozwinięcie i wzmocnienie finansowo systemu grantów naukowych i stażowych.
- Wzmocnienie potencjału naukowego PTK ma nastąpić poprzez rozwijanie Platformy Naukowej i pozyskiwanie grantów badawczych z ABM i funduszy europejskich. Władze Towarzystwa będą dążyć do uregulowania zasad prowadzenia rejestrów kardiologicznych i dostępu do danych, co pozwoli na prowadzenie zaawansowanych analiz wskazujących właściwe kierunki w diagnostyce, leczeniu i rozwiązaniach systemowych w kardiologii.
- Narodowy Program Leczenia Wstrząsu Kardiogennego oraz Narodowy Program Leczenia Zatorowości Płucnej. Pierwszy ma zostać sfinalizowany, prace nad drugim zostaną rozpoczęte.
- Wzmocnienie wewnętrznych struktur Towarzystwa.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego Polska potrzebuje nowej strategii kardiologicznej?
Polska nadal należy do krajów o jednej z najwyższych w Europie umieralności z przyczyn sercowo-naczyniowych — w 2021 roku odnotowano 168 854 zgonów z powodu chorób układu krążenia. „10 dla Polskiej Kardiologii” odpowiada na te wyzwania, proponując prewencję, wyrównanie dostępu i modernizację systemu.
Co zakłada filar prewencji?
Prewencja ma być skoordynowaną, systemową i finansowaną na poziomie państwowym inicjatywą — z udziałem różnych specjalności medycznych i opieki podstawowej, z celem kontroli ciśnienia, lipidów, stylu życia i innych czynników ryzyka. Prewencja ma stać się elementem standardowej opieki, nie jednorazową kampanią.
Jakie znaczenie ma cyfryzacja?
Cyfryzacja ma umożliwić zbieranie i analizę danych, monitorowanie jakości leczenia, standaryzację raportów oraz skrócenie dróg diagnostycznych. Nowa interaktywna platforma PTK ma wspierać lekarzy i badania naukowe, przekształcając dane w narzędzie realnej opieki.
Dlaczego partnerstwo z pacjentem jest ważne?
Zaangażowany i świadomy pacjent lepiej współpracuje w terapii, regularnie poddaje się badaniom, przestrzega zaleceń i podejmuje działania prewencyjne — co przekłada się na lepsze wyniki leczenia i mniejsze ryzyko powikłań. Włączenie pacjentów w procesy decyzyjne i edukacyjne sprzyja dostosowaniu systemu ochrony zdrowia do realnych potrzeb społeczeństwa.
Kardiologia w Polsce. Eksperci o przyszłości opieki nad pacjentem kardiologicznym
