Rok 2025 zapisał się w historii polskiej transplantologii jako kolejny przełomowy etap rozwoju tej dziedziny medycyny. Z danych opublikowanych przez Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji „Poltransplant” wynika, że w minionym roku w Polsce wykonano największą w dziejach liczbę przeszczepień narządów od zmarłych dawców. Łącznie przeszczepiono niemal 2,3 tysiąca narządów, ratując życie i zdrowie ponad 2,2 tysiąca pacjentów.
To już drugi rok z rzędu, w którym liczba wykonanych transplantacji przekroczyła symboliczny próg dwóch tysięcy. Po raz pierwszy udało się tego dokonać w 2024 roku, kiedy przeprowadzono 2 197 przeszczepień. W 2025 roku wynik ten został wyraźnie poprawiony – lekarze wykonali 2 298 transplantacji narządów wewnętrznych, które trafiły do 2 254 biorców. Różnica między liczbą przeszczepionych narządów a liczbą pacjentów wynika z faktu, że część chorych otrzymała jednocześnie więcej niż jeden organ.
W minionym roku przeprowadzono kilkadziesiąt zabiegów wielonarządowych. Najczęściej były to jednoczesne przeszczepy nerki i trzustki, które wykonano u 25 pacjentów. Dwunastu chorych otrzymało nerkę i wątrobę, pięciu – nerkę oraz serce. Odnotowano również pojedyncze przypadki przeszczepień wątroby wraz z płucem oraz serca z płucem. Takie skojarzone transplantacje należą do najbardziej wymagających procedur i są dowodem wysokiego poziomu organizacyjnego oraz klinicznego polskich ośrodków.
Dynamiczny wzrost liczby przeszczepów w ostatnich latach jest bezpośrednio związany z poprawą systemu zgłaszania dawców. W 2025 roku po raz pierwszy liczba potencjalnych dawców przekroczyła granicę tysiąca i osiągnęła poziom 1 021 zgłoszeń. Spośród nich 781 osób zostało ostatecznie zakwalifikowanych jako dawcy rzeczywiści, od których pobrano narządy do przeszczepień. Różnica między liczbą zgłoszeń a faktycznymi pobraniami wynika z rygorystycznych kryteriów medycznych oraz przeciwwskazań, które eliminują część potencjalnych dawców na etapie kwalifikacji.
Również w 2024 roku obserwowano wyraźny wzrost aktywności szpitali w tym obszarze. Wówczas zgłoszono 917 potencjalnych dawców, a narządy pobrano od 710 zmarłych osób. Jeszcze kilka lat wcześniej skala była znacznie mniejsza – w 2022 roku liczba rzeczywistych dawców wynosiła 445, a wykonano wówczas 1 402 przeszczepienia. Eksperci podkreślają, że istotną rolę w tej poprawie odegrało powołanie koordynatorów wojewódzkich ds. transplantacji, którzy aktywnie wspierają szpitale w identyfikowaniu dawców, koordynują cały proces oraz prowadzą rozmowy z rodzinami osób zmarłych.
Struktura wykonywanych przeszczepów w 2025 roku pozostaje zbliżona do tej obserwowanej w latach wcześniejszych. Najczęściej transplantowanym narządem była nerka – wykonano 1 227 takich zabiegów. Na kolejnych miejscach znalazły się przeszczepy wątroby, których przeprowadzono 671, serca – 169 oraz płuc – 133. Dla porównania, w 2024 roku liczba przeszczepień nerek wyniosła 1 132, wątroby 615, serca 201, a płuc 147.
Szczególnie widoczny jest długofalowy rozwój transplantologii wątroby. Jeszcze w 2007 roku w Polsce wykonano zaledwie 178 takich zabiegów. W 2015 roku liczba ta wzrosła do 314, a w 2023 roku osiągnęła poziom ponad pięciuset transplantacji. Obecnie przeszczepy wątroby należą do najlepiej rozwiniętych procedur transplantacyjnych w kraju.
Wyraźny postęp odnotowano również w zakresie przeszczepień płuc. Na początku XXI wieku były one wykonywane sporadycznie – w 2007 roku przeprowadzono jedynie siedem takich operacji. W kolejnych latach liczby stopniowo rosły, osiągając kilkanaście zabiegów rocznie w połowie poprzedniej dekady. Przełom nastąpił w ostatnich latach, kiedy mimo trudnych warunków pandemicznych udało się wykonać kilkadziesiąt transplantacji rocznie. W 2022 roku było ich 93, a obecnie liczba ta utrzymuje się na stabilnym, wysokim poziomie.
Coraz większe znaczenie mają również przeszczepy tkanek oka. W 2025 roku wykonano 1 654 takie zabiegi, co oznacza kolejny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim, kiedy liczba ta wynosiła 1 513. Dla tysięcy pacjentów oznacza to realną szansę na poprawę lub odzyskanie wzroku.
Znacznie słabiej rozwija się w Polsce segment transplantacji od żywych dawców. Od lat stanowią one zaledwie nieco ponad pięć procent wszystkich wykonywanych przeszczepów, co plasuje nasz kraj wyraźnie poniżej średniej wielu państw europejskich. W 2025 roku przeszczepiono 69 nerek oraz 37 fragmentów wątroby pobranych od żywych dawców. Rok wcześniej wykonano 82 przeszczepienia nerek i 24 transplantacje fragmentów wątroby. W poprzednich latach skala pozostawała bardzo podobna i od ponad dekady nie obserwuje się wyraźnego przełomu w tym obszarze.
Transplantacje od żywych dawców mają w większości charakter rodzinny. Dawcami są najczęściej bliscy krewni, choć prawo dopuszcza również możliwość pobrania narządu od osób niespokrewnionych, takich jak małżonkowie. Tego typu przeszczepy mają istotną przewagę medyczną – narządy pochodzące od żywego dawcy funkcjonują zazwyczaj dłużej i stabilniej. W przypadku nerek średni czas prawidłowego działania sięga około 15 lat, czyli nawet o pięć lat więcej niż w przypadku narządów pobranych od zmarłych. Wynika to przede wszystkim z krótszego czasu niedokrwienia i lepszej jakości tkanek.
Mimo rekordowej liczby wykonywanych transplantacji, liczba osób oczekujących na przeszczep pozostaje wysoka. Od lat najdłuższa lista dotyczy pacjentów wymagających przeszczepienia nerki – stale znajduje się na niej około tysiąca chorych. Jeszcze większe kolejki dotyczą przeszczepów tkanek oka. W grudniu 2025 roku na taki zabieg oczekiwało 3 433 pacjentów, co pokazuje, jak duże pozostają potrzeby w tym obszarze.
Rekordowe wyniki polskiej transplantologii są dowodem skuteczności systemowych zmian, rosnącej świadomości środowiska medycznego oraz coraz lepszej organizacji procesu dawstwa. Jednocześnie eksperci podkreślają, że dalszy rozwój będzie wymagał intensyfikacji działań edukacyjnych, promocji dawstwa od żywych osób oraz utrzymania wysokiej aktywności szpitali w zgłaszaniu potencjalnych dawców. Tylko w ten sposób możliwe będzie dalsze skracanie kolejek i ratowanie życia kolejnych pacjentów.
40 lat polskiej transplantologii serca – od eksperymentu Religi do rutynowej procedury klinicznej
Źródło: Nauka w Polsce
