Możliwość samodzielnego decydowania o swoim życiu jest dla wielu Polek ważniejsza niż hasła odwołujące się do lęku przed chorobą. W badaniu przygotowanym na potrzeby kampanii „W kobiecym interesie” 51,1 procent respondentek wskazało zachowanie sprawności i samodzielności jako motywację do dbania o zdrowie. Jednocześnie 49,2 procent przyznało, że często odkłada własne potrzeby na później. Raport pokazuje, jak ta różnica między intencją a codzienną praktyką wygląda w czterech grupach wiekowych.
Raport „W kobiecym interesie: 4 pokolenia Polek o zdrowiu kobiet i dbaniu o siebie” powstał na zlecenie Gedeon Richter Polska. Jego podstawą jest ankieta internetowa przeprowadzona na ogólnopolskiej, reprezentatywnej próbie 1000 kobiet w wieku od 18 lat. Badanie poprzedzono dziewięcioma pogłębionymi wywiadami. Wyniki opisują deklaracje i doświadczenia uczestniczek; nie są oceną ich stanu zdrowia ani podstawą do ustalenia, jakie badania powinna wykonywać każda kobieta.
Własne zdrowie wśród codziennych obowiązków
Dla 51,1 procent badanych motywacją do troski o zdrowie jest chęć zachowania sprawności i samodzielności. Dobre samopoczucie i wygląd wskazało 38,1 procent, a zdrowie ze względu na bliskich – 32,2 procent. Ta ostatnia odpowiedź pojawiała się szczególnie często wśród kobiet w wieku 30–44 lat (43,5 procent). Kiedy respondentki mówiły szerzej o dbaniu o siebie, najczęściej wymieniały zdrowie i sprawność ciała (76,8 procent) oraz dobrostan psychiczny i regenerację (68,1 procent). Odpowiedzi dotyczą więc zarówno przyszłej niezależności, jak i potrzeby odpoczynku tu i teraz.
Prawie połowa uczestniczek badania – 49,2 procent – stwierdziła jednak, że często odkłada siebie i własne potrzeby na później. Wśród kobiet w wieku 30–44 lat odsetek ten wyniósł 59,5 procent, a w grupie 18–29 lat – 57,7 procent. Wyraźna była także różnica związana z sytuacją materialną: takie doświadczenie deklarowało 59,3 procent respondentek oceniających ją jako trudniejszą i 38,6% kobiet w dobrej sytuacji materialnej. W przedstawionych danych różnica między kobietami mającymi dzieci i niemającymi dzieci była mniejsza – odpowiednio 50,8 procent i 45,2 procent. Wyniki nie pozwalają sprowadzić odkładania własnych potrzeb do jednej przyczyny.
– W Gedeon Richter od lat działamy w ramach inicjatywy „W kobiecym interesie”, wsłuchując się w potrzeby kobiet i zachęcając je do dbania o zdrowie. Wiemy, że to właśnie zdrowie pozwala kobietom realizować to, co dla nich ważne. Dlatego chcemy być blisko kobiet na różnych etapach życia i przypominać, że troska o siebie nie powinna schodzić na dalszy plan. To właśnie znaczy działać „W kobiecym interesie” – mówi Agnieszka Boryś, kierowniczka Działu PR Gedeon Richter Polska.
Cztery grupy wiekowe, różne doświadczenia wizyty
Najmłodsze respondentki częściej niż najstarsze dorastały w domach, w których można było swobodnie rozmawiać o miesiączce. Taką możliwość wskazało 39,4 procent kobiet w wieku 18–29 lat i 13,1 procent kobiet po 60. roku życia. Większa otwartość w domu nie usuwa jednak obaw związanych z gabinetem: 38 procent najmłodszych badanych obawia się oceny swojego przygotowania do wizyty lub wyglądu, a 19 procent deklaruje unikanie wizyt u ginekologa.
W grupie 30–44 lata, w której najczęściej pada odpowiedź o odkładaniu siebie na później, 57,3 procent kobiet było u ginekologa w ostatnim roku. Dla 26 procent brak czasu stanowi barierę w profilaktyce. Z kolei wśród badanych w wieku 45–59 lat 52,1 procent ma stałego ginekologa od ponad trzech lat, a 43 procent zalicza zdrowie do swoich życiowych priorytetów. Dane zestawione według wieku opisują odmienne doświadczenia i praktyki, choć nie wyjaśniają, co w konkretnym przypadku przesądza o decyzji o wizycie.
Wśród kobiet po 60. roku życia 67,4 procent wskazuje zachowanie sprawności i samodzielności jako powód dbania o zdrowie ogólne. U ginekologa w ostatnim roku było 33,7 procent respondentek z tej grupy. W przekazanych wynikach 45,5 procent kobiet po 60. roku życia uważa, że w ich wieku badania ginekologiczne nie są już potrzebne. Potrzeba konkretnego badania zależy jednak od wieku, historii zdrowotnej, objawów i czynników ryzyka; samo zakończenie miesiączkowania nie rozstrzyga tej kwestii.
Badania piersi: czego nie mówi jedna liczba
W ciągu ostatnich dwóch lat ginekologa odwiedziło 67,7 procent badanych, a cytologię wykonało 60,5 procent. Jednocześnie 39,6 procent nie miało w tym okresie ani USG piersi, ani mammografii; comiesięczne samobadanie piersi deklarowało 30,8%. Tych odsetków nie należy traktować jako miary udziału kobiet uprawnionych do programu mammografii: ankieta obejmowała dorosłe osoby w różnym wieku, a wskazania do badań piersi nie są dla nich jednakowe.
W Polsce program bezpłatnej mammografii obejmuje kobiety w wieku 45–74 lat; co do zasady badanie przesiewowe wykonuje się co dwa lata. Samodzielna obserwacja piersi może pomóc zauważyć zmianę, ale nie zastępuje mammografii u osób objętych programem. Przy objawach lub podwyższonym ryzyku plan diagnostyki ustala się indywidualnie, niezależnie od terminu kolejnego badania przesiewowego.
– „Profilaktyka obejmuje różne działania, dostosowane m.in. do wieku, stanu zdrowia i indywidualnych czynników ryzyka. Ważnym elementem są m.in. coroczne wizyty kontrolne w gabinecie ginekologicznym, badania diagnostyczne oraz comiesięczne samobadanie piersi. Badania należy planować z uwzględnieniem aktualnych wytycznych oraz indywidualnych potrzeb zdrowotnych. Profilaktyka nie powinna być reakcją na objawy, ale nawykiem pozwalającym wcześniej wykrywać nieprawidłowości i skuteczniej dbać o zdrowie.” – wyjaśnia dr n. med. Izabela Grabowska, ekspertka ds. edukacji medycznej ALAB laboratoria, partnera kampanii.
Co kobiety rozumieją przez działanie we własnym interesie?
W odpowiedziach na pytanie o znaczenie hasła „w kobiecym interesie” najczęściej pojawiały się autonomia i sprawczość (75,9 procent). Badane łączyły je między innymi z niezależnością, decydowaniem o własnym ciele i byciem traktowaną poważnie. Zdrowie i ciało wskazało 59,2 procent kobiet, a dobrostan i czas dla siebie – 42 procent. Za tymi wspólnymi kategoriami kryją się różne potrzeby: najmłodsze uczestniczki częściej mówiły o decyzjach dotyczących ciała i posiadania dzieci, podczas gdy w odpowiedziach kobiet po 60. roku życia częściej pojawiało się zdrowie.
Raport jest częścią ósmej edycji kampanii „W kobiecym interesie”. W jej ramach przewidziano możliwość bezpłatnego wykonania morfologii krwi oraz oznaczenia ferrytyny i kwasu foliowego w punktach ALAB laboratoria. Według informacji organizatora zapisy trwają od 24 do 30 września 2026 r., a badania można wykonać do 31 października. Zakres tej akcji nie zastępuje badań przesiewowych w kierunku nowotworów.
Zobacz koniecznie: Mammografia w praktyce: kto może skorzystać z bezpłatnego badania?
Co to oznacza dla pacjentki?
Warto sprawdzić, które badania przesiewowe dotyczą własnej grupy wiekowej, a podczas wizyty omówić z lekarzem osobiste czynniki ryzyka i objawy. Kobiety w wieku 45–74 lat mogą sprawdzić termin mammografii w programie NFZ. Jeśli pojawi się niepokojąca zmiana w piersi, nie trzeba czekać na termin badania przesiewowego – należy zgłosić ją lekarzowi.
Czy samobadanie piersi zastępuje mammografię?
Nie. Pomaga poznać wygląd i budowę piersi oraz zauważyć zmianę, natomiast mammografia jest badaniem wykonywanym w programie przesiewowym dla uprawnionych kobiet.
Czy po 60. roku życia trzeba nadal interesować się profilaktyką ginekologiczną?
Tak. Zakres badań należy ustalić z uwzględnieniem wieku, historii medycznej, czynników ryzyka i ewentualnych objawów. Sam wiek nie oznacza, że konsultacje przestają być potrzebne.
Czy 39,6 procent kobiet bez USG piersi i mammografii w ostatnich dwóch latach oznacza, że wszystkie zaniedbały badania?
Nie. Badanie objęło kobiety od 18. roku życia, a program mammografii ma określone kryteria wieku. Ta liczba opisuje odpowiedzi całej badanej grupy, nie odsetek kobiet uprawnionych do mammografii, które z niej nie skorzystały.
Źródła: Raport „W kobiecym interesie: 4 pokolenia Polek o zdrowiu kobiet i dbaniu o siebie”, informacje pacjent.gov.pl o programie profilaktyki raka piersi
