Specjaliści UCK WUM przeprowadzili pierwszy w ośrodku małoinwazyjny zabieg naprawy zastawki serca u dorosłej pacjentki z wyjątkowo złożoną wrodzoną wadą serca i krążeniem Fontana. Zamiast klasycznej operacji kardiochirurgicznej, która w jej przypadku wiązała się z bardzo wysokim ryzykiem, lekarze zastosowali przezcewnikową metodę TEER z użyciem systemu Pascal.
Zabieg pozwolił znacząco poprawić funkcjonowanie zastawki i zmniejszyć cofanie się krwi. Przeprowadzenie procedury wymagało dokładnego zaplanowania drogi dostępu do serca oraz współpracy kardiologów interwencyjnych, specjalistów obrazowania, kardiologa dziecięcego, anestezjologa i chirurga naczyniowego.
Wieloletnie leczenie złożonej wady serca
40-letnia pacjentka od dzieciństwa choruje na ciężką wrodzoną wadę serca. Wcześniej przeszła wiele operacji, których celem było dostosowanie układu krążenia do nieprawidłowej budowy serca. W jej leczeniu zastosowano krążenie Fontana. Jest to specjalny sposób kierowania krwi żylnej do płuc, stosowany u pacjentów z najbardziej skomplikowanymi wadami serca, u których nie można odtworzyć typowego krążenia z udziałem dwóch prawidłowo działających komór. Pacjentka pozostawała pod stałą opieką Oddziału Klinicznego Wad Wrodzonych Serca u Młodzieży i Dorosłych WUM oraz prof. Magdaleny Lipczyńskiej. Mimo prowadzonego leczenia jej stan zaczął się pogarszać. Kobieta coraz szybciej się męczyła, a jedna z zastawek serca stawała się coraz bardziej nieszczelna.
Niedomykalność zastawki powodowała cofanie się części krwi, zamiast jej prawidłowego przepływu w kierunku kolejnych części układu krążenia. W przypadku pacjentki z tak złożoną anatomią serca narastająca wada zastawkowa stanowiła dodatkowe obciążenie dla już zmienionego układu krążenia.
Standardowym sposobem leczenia poważnej niedomykalności zastawki może być operacja kardiochirurgiczna polegająca na jej naprawie lub wymianie. U pacjentów po wielu wcześniejszych operacjach i z bardzo skomplikowaną anatomią ponowne otwarcie klatki piersiowej może jednak wiązać się ze znacznym ryzykiem. W przypadku 40-letniej pacjentki lekarze uznali, że klasyczna operacja byłaby szczególnie obciążająca. Zdecydowano się więc na zastosowanie procedury przezcewnikowej, wykonywanej przez naczynia krwionośne, bez konieczności przeprowadzania typowego zabiegu na otwartym sercu.
Wybrano metodę TEER z wykorzystaniem systemu Pascal. Jej celem jest zmniejszenie niedomykalności poprzez zbliżenie odpowiednich fragmentów płatków zastawki i poprawę ich współdziałania podczas pracy serca.
Na czym polega zabieg TEER?
TEER, czyli przezcewnikowa naprawa zastawki metodą „brzeg do brzegu”, jest zabiegiem wykonywanym za pomocą cewników wprowadzanych do układu krążenia. Lekarze docierają do serca przez naczynia krwionośne, a następnie umieszczają w obrębie zastawki specjalne urządzenie poprawiające jej szczelność. System Pascal umożliwia uchwycenie i zbliżenie płatków zastawki w taki sposób, aby ograniczyć cofanie się krwi. Zabieg jest przeprowadzany pod kontrolą zaawansowanego obrazowania echokardiograficznego, które pozwala dokładnie obserwować położenie cewników, urządzenia oraz samą zastawkę.
W standardowej anatomii serca droga do zastawki jest dobrze znana. U pacjentki z krążeniem Fontana i po wielu wcześniejszych operacjach układ naczyń oraz jam serca był jednak zmieniony. Konieczne było zatem indywidualne zaplanowanie dostępu do miejsca wymagającego naprawy.
Przed zabiegiem przeprowadzono szczegółową analizę badań obrazowych. Odpowiadali za nią dr Bartosz Rymuza i dr hab. Piotr Ścisło. Obrazowanie pozwoliło lekarzom ocenić budowę serca, stopień niedomykalności zastawki oraz możliwe drogi dotarcia do niej za pomocą cewników. W przypadku bardzo złożonych wad wrodzonych standardowe schematy postępowania często nie mogą być zastosowane bez modyfikacji.
Na podstawie badań specjaliści znaleźli sposób bezpiecznego dotarcia do uszkodzonej zastawki i wszczepienia urządzenia poprawiającego jej szczelność. Przygotowanie procedury wymagało nie tylko oceny samej zastawki, lecz także dokładnego prześledzenia przebiegu naczyń i wcześniejszych połączeń chirurgicznych.
Procedurę przeprowadził dr Adam Rdzanek, kardiolog interwencyjny. Za monitorowanie echokardiograficzne odpowiadał dr hab. Piotr Ścisło. Zespół wspierali dr Jacek Kuźma, interwencyjny kardiolog dziecięcy, prof. Zenon Huczek, kardiolog interwencyjny, dr Izabela Krysińska, anestezjolożka, oraz dr Michał Macech, chirurg naczyniowy. Udział kardiologa dziecięcego był istotny ze względu na charakter wrodzonej wady i anatomię ukształtowaną przez wcześniejsze operacje wykonywane od dzieciństwa. Z kolei obecność chirurga naczyniowego miała znaczenie przy planowaniu i zabezpieczeniu nietypowej drogi dostępu naczyniowego.
Zabieg był wykonywany pod ciągłą kontrolą echokardiograficzną. Pozwalała ona oceniać położenie urządzenia, ruch płatków zastawki oraz stopień niedomykalności na kolejnych etapach procedury.
Zastosowanie systemu Pascal pozwoliło znacząco poprawić pracę zastawki. Po wszczepieniu urządzenia zmniejszyło się cofanie krwi, które było jednym z głównych powodów pogarszania się stanu pacjentki. Efekt zabiegu oceniano na podstawie obrazowania echokardiograficznego. Umożliwia ono obserwację kierunku i nasilenia przepływu krwi przez zastawkę oraz określenie, czy wykonana naprawa przyniosła oczekiwany rezultat.
Małoinwazyjna procedura pozwoliła uniknąć klasycznej operacji kardiochirurgicznej, która w tym przypadku niosła bardzo wysokie ryzyko. Nie oznacza to jednak, że metoda TEER może być zastosowana u każdego pacjenta z wadą zastawkową. Kwalifikacja zależy od budowy zastawki, anatomii serca, wcześniejszych zabiegów i ogólnego stanu chorego.
Postęp kardiochirurgii i kardiologii dziecięcej sprawił, że coraz więcej osób urodzonych ze złożonymi wadami serca dożywa dorosłości. W kolejnych latach pacjenci ci mogą jednak wymagać następnych interwencji związanych z następstwami wcześniejszych operacji i stopniowym pogarszaniem się funkcji serca. Ich leczenie różni się od terapii osób, u których choroby serca pojawiły się dopiero w wieku dorosłym. Budowa serca i naczyń może być znacznie zmieniona, a wcześniejsze zespolenia chirurgiczne wpływają na możliwość przeprowadzenia kolejnych procedur.
Dlatego leczenie dorosłych z wrodzonymi wadami serca wymaga zespołów posiadających jednocześnie doświadczenie w kardiologii dorosłych, kardiologii dziecięcej, wadach wrodzonych, obrazowaniu serca i procedurach interwencyjnych.
Przeprowadzenie pierwszego takiego zabiegu w UCK WUM było możliwe dzięki współpracy Kliniki Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii, kierowanej przez prof. Mariusza Kuśmierczyka, oraz Katedry Kardiologii, kierowanej przez prof. Marcina Grabowskiego. Połączenie doświadczenia kardiochirurgicznego, kardiologicznego i interwencyjnego pozwoliło na zaplanowanie leczenia pacjentki, dla której tradycyjna operacja oznaczała bardzo wysokie ryzyko.
Specjaliści podkreślają, że podobne przypadki mogą być leczone wyłącznie w ośrodkach o najwyższym stopniu specjalizacji. Konieczny jest dostęp zarówno do zaawansowanych metod obrazowania, jak i do zespołów potrafiących wykonywać niestandardowe zabiegi przezcewnikowe.
Co to oznacza dla pacjenta?
Małoinwazyjna naprawa zastawki może stanowić alternatywę dla klasycznej operacji u wybranych pacjentów, u których leczenie kardiochirurgiczne wiąże się z bardzo dużym ryzykiem. Dotyczy to między innymi osób z licznymi wcześniejszymi operacjami i skomplikowanymi wadami wrodzonymi serca. Zabieg TEER nie wymaga typowego otwarcia klatki piersiowej. Urządzenie wprowadzane jest przez naczynia krwionośne, a cała procedura odbywa się pod kontrolą obrazowania. Może to ograniczać obciążenie związane z leczeniem, jednak nie eliminuje ryzyka i wymaga bardzo dokładnej kwalifikacji.
Dla pacjentów z wrodzonymi wadami serca ważne jest pozostawanie pod stałą opieką specjalistycznego ośrodka także w dorosłości. Pogorszenie tolerancji wysiłku, narastająca duszność lub inne nowe objawy mogą wskazywać na zmianę funkcji serca i wymagać dalszej diagnostyki.
Na czym polegała wyjątkowość zabiegu?
Był to pierwszy w UCK WUM małoinwazyjny zabieg naprawy zastawki u dorosłej pacjentki z bardzo złożoną wrodzoną wadą serca i krążeniem Fontana.
Co to jest krążenie Fontana?
Jest to specjalny sposób kierowania krwi żylnej do płuc, stosowany u pacjentów z najbardziej skomplikowanymi wadami serca, u których nie można odtworzyć typowego krążenia dwukomorowego.
Dlaczego nie wykonano klasycznej operacji?
Ponowna operacja kardiochirurgiczna wiązała się u pacjentki z bardzo wysokim ryzykiem ze względu na złożoną wadę serca i liczne wcześniejsze zabiegi.
Co oznacza skrót TEER?
TEER oznacza przezcewnikową naprawę zastawki metodą „brzeg do brzegu”. Zabieg polega na zbliżeniu płatków zastawki za pomocą specjalnego urządzenia wprowadzanego przez naczynia.
Czym jest system Pascal?
To urządzenie stosowane podczas zabiegów TEER. Pozwala uchwycić i zbliżyć płatki zastawki, aby ograniczyć cofanie się krwi.
Czy zabieg wymagał otwarcia klatki piersiowej?
Nie. Procedurę wykonano przez naczynia krwionośne, bez klasycznej operacji na otwartym sercu.
Jak oceniano efekt zabiegu?
Przebieg procedury i działanie zastawki oceniano za pomocą obrazowania echokardiograficznego. Po zabiegu stwierdzono znaczące zmniejszenie cofania się krwi.
Kto przeprowadził procedurę?
Zabieg przeprowadził dr Adam Rdzanek. Za monitorowanie echokardiograficzne odpowiadał dr hab. Piotr Ścisło. W zespole znaleźli się również dr Jacek Kuźma, prof. Zenon Huczek, dr Izabela Krysińska oraz dr Michał Macech.
Czy TEER można wykonać u każdego pacjenta z niedomykalnością zastawki?
Nie. Możliwość wykonania zabiegu zależy od anatomii zastawki i serca, wcześniejszego leczenia, stanu pacjenta oraz oceny wielodyscyplinarnego zespołu.
Źródło: Materiał UCK WUM „Pierwszy małoinwazyjny zabieg naprawy zastawki serca u dorosłej pacjentki z bardzo złożoną wrodzoną wadą serca w UCK WUM”, opublikowany 20 maja 2026 roku.
