Nareszcie poczyniono postępy w walce z chorobą, która dotyka jedną kobietę na dziesięć – czytamy w The Economist. Chodzi o badania nad pierwszym niehormonalnym lekiem na endometriozę.
W 1690 roku Daniel Schrön, niemiecki lekarz, opisał pacjentkę z „wrzodami” na otrzewnej, pęcherzu moczowym, jelitach, macicy i szyjce macicy. Przez długi czas uważano, że było to pierwsze udokumentowane pojawienie się w literaturze medycznej endometriozy, bolesnego i wyniszczającego schorzenia ginekologicznego, które obecnie dotyka aż 190 milionów kobiet na całym świecie.
Endometrioza – co to jest?
Endometrioza jest chorobą, która dotyka około 10 procent kobiet w wieku rozrodczym. Jest to schorzenie, w którym tkanka podobna do błony śluzowej macicy rośnie poza nią, najczęściej w obrębie miednicy mniejszej, takiej jak jajniki, jajowody i inne struktury. Objawy endometriozy mogą być różnorodne i obejmować bóle menstruacyjne, bóle podczas stosunku płciowego, zaburzenia miesiączkowania oraz problemy z płodnością. Endometrioza może znacznie wpływać na jakość życia pacjentek i wymagać specjalistycznego leczenia, często obejmującego terapię farmakologiczną, interwencje chirurgiczne lub obie te metody.
Macica wyścielona jest endometrium, warstwą tkanki, która pogrubia się podczas cyklu menstruacyjnego. Jeśli zapłodnione jajeczko nie zostanie zagnieżdżone, wyściółka przerzedza się i jest usuwana podczas miesiączki. Jeśli jednak tkanka endometrium rośnie nieprawidłowo poza macicą, może powodować spustoszenie. W skrajnych przypadkach endometriozy zrosty mogą „związać” narządy kobiety – od jajników po pęcherz moczowy i jelita – i zamrozić je w miejscu. Łagodniejsze przypadki wiążą się z silnym bólem, obfitymi miesiączkami, stanem zapalnym i tkanką bliznowatą spowodowaną krwawieniem wewnętrznym, zmęczeniem i niepłodnością.
Leki na endometriozę
Nie ma znanego lekarstwa, a leczenie koncentruje się na kontrolowaniu objawów, zwykle poprzez połączenie hormonalnej kontroli urodzeń, łagodzenia bólu lub operacji.
Na przestrzeni lat próbowano opracować różne leki mające na celu leczenie endometriozy. Jednym z pierwszych leków stosowanych w leczeniu tej choroby był danazol, który był używany już od lat 70. Jednak jego działania niepożądane, takie jak efekty uboczne związane z hormonalnym charakterem leku, ograniczyły jego popularność. Następnie wprowadzono leki z grupy agonistów hormonu uwalniającego hormon luteinizujący (LHRH), takie jak leuprolid i goserelin. Te leki działają poprzez zmniejszenie wydzielania estrogenów. Dowiedziono, że stosowanie tej terapii może jedynie przynieść ulgę w objawach endometriozy.
Inne leki, takie jak inhibitory aromatazy (np. letrazol) czy progestageny (np. medroksyprogesteron), również zostały zastosowane w leczeniu objawow endometriozy, aby zmniejszyć produkcję estrogenów lub hamować wzrost komórek endometrium.
Badanie kliniczne pierwszego niehormonalnego, niechirurgicznego leczenia endometriozy
Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że endometrioza dotyka około jedną na dziesięć kobiet. Jak pokazują statystyki tyle wynosi też mniej więcej odsetek światowej populacji chorych na cukrzycę. – Jednak lekarze wiedzą dlaczego pojawia się cukrzyca. Jak leczyć cukrzycę. Natomiast ich wiedza na temat endometriozy pozostaje o 30-40 lat opóźniona – twierdzi Andrew Horne, profesor ginekologii i nauk o rozrodczości na Uniwersytecie w Edynburgu oraz prezydent-elekt Światowego Towarzystwa Endometriozy.
Dr Andrew Horne prowadzi badanie kliniczne pierwszego niehormonalnego, niechirurgicznego leczenia endometriozy, które wyrosło z badań nad powstawaniem zmian endometriozowych. Pobierając próbki od pacjentek podczas laparoskopii diagnostycznej, jego zespół odkrył, że u osób z endometriozą otrzewnową – czyli chorobą błony śluzowej jamy miednicy, która stanowi około 80 proc. przypadków – stwierdzono znacznie wyższy poziom substancji chemicznej zwanej mleczanem.
Kluczowe jest to, że mleczan powstaje, gdy organizm rozkłada glukozę. Przyp. red.: mleczan, inaczej kwas mlekowy, powstaje w organizmach żywych w procesie fermentacji mlekowej. Proces ten zachodzi, gdy bakterie, zwłaszcza bakterie mlekowe takie jak Lactobacillus, przekształcają glukozę lub inne cukry (takie jak laktoza) w kwas mlekowy. Ten proces fermentacji mlekowej jest wykorzystywany w produkcji wielu produktów spożywczych, takich jak jogurt czy kiszone warzywZ kolei w przypadku organizmu ludzkiego, kwas mlekowy może powstawać w mięśniach podczas intensywnego wysiłku fizycznego, kiedy produkcja energii w komórkach mięśniowych odbywa się w warunkach niedotlenienia (tzw. fermentacja mlekowa). To jest główną przyczyną uczucia zakwasić w mięśniach po intensywnym wysiłku.
Naukowcy obliczyli, że zwiększona obecność mleczanu sugeruje udział w rozwoju zmian endometriozy, prawdopodobnie podobny do roli, jaką mleczan odgrywa we wspomaganiu proliferacji komórek nowotworowych. Następnie naukowcy poszukiwali leku, który był już testowany na pacjentach chorych na raka, ostatecznie decydując się na dichlorooctan (DCA). Lek ten stosuje się także w leczeniu rzadkich typów zaburzeń metabolicznych u dzieci, w przypadku których we krwi gromadzi się nadmiar kwasu mlekowego.
Dr Andrew Horne wiąże duże nadzieje z wykorzystaniem dichlorooctanu (DCA) w leczeniu endometriozy. Jednak potwierdzenie jego skuteczności tego związku chemicznego może zostać dowiedzione najwczęsniej w ciągu 5-7 lat podczas badań na większej grupie pacjentek. Być może będzie to pierwsza metoda skuteczna leczenia endometriozy.
Diagnoza endometriozy
Diagnoza endometriozy jest skomplikowana i wymaga współpracy między pacjentką a lekarzem specjalistą – zazwyczaj ginekologiem lub endokrynologiem. Istnieją różne metody diagnostyczne, które mogą być stosowane w celu potwierdzenia endometriozy.
Jedną z podstawowych metod jest wywiad medyczny i badanie fizykalne. Lekarz przeprowadza wywiad medyczny w celu zrozumienia historii objawów pacjentki, takich jak bóle menstruacyjne, bóle podczas stosunku płciowego czy problemy z płodnością. Lekarz powinien przeprowadzić badanie fizykalne, w którym oceni obecność ewentualnych zmian w obrębie narządów miednicy mniejszej.
W celach diagnoztyki endometrium wykonuje się również badania obrazowe takie jak ultrasonografia, rezonans magnetyczny (MRI) czy tomografia komputerowa (CT) mogą być wykorzystywane do wizualizacji ewentualnych zmian endometrialnych w obrębie narządów miednicy mniejszej.
Laparoskopia jako to procedura chirurgiczna jest również uznawana za wiarygodną metodę diagnostyki endometriozy. Podczas laparoskopii lekarz wprowadza cienką rurkę z kamerą (laparoskop) przez mały nacięcie w okolicy podbrzusza, aby obejrzeć wnętrze jamy brzusznej i narządów miednicy mniejszej. Podczas laparoskopii lekarz może zobaczyć i pobierać próbki tkanki w celu potwierdzenia obecności endometriozy. Badanie histopatologiczne również pomaga w diagnozie endometrium. Po pobraniu próbek tkanki podczas laparoskopii, próbki mogą być poddane badaniu histopatologicznemu, aby potwierdzić obecność zmian endometrialnych i ustalić ich charakter.
Diagnoza endometriozy może być czasami skomplikowana ze względu na różnorodność objawów oraz fakt, że niektóre kobiety mogą nie wykazywać żadnych objawów pomimo obecności choroby. W takich przypadkach diagnoza może być opóźniona. Szansą dla pacjentek w wykryciu endometriozy mogą być również zaawansowane testy nad któymi trwają prace: Test EndoRNA – ABM zbada jego przydatność kliniczną
Leczenie raka endometrium – decyduje profil molekularny
Jemperli (dostarlimab) szansą na zmianę sposobu leczenia raka endometrium
Źródło: The Economist
