Zmiany w rozliczaniu diagnostyki onkologicznej. Ministerstwo Zdrowia poinformowało o decyzji dotyczącej rozszerzenia katalogu wskazań, w których przy rozliczaniu świadczeń nie będzie stosowany mechanizm degresji. Chodzi o badania wykonywane u pacjentów z rozpoznaniem nowotworu, zarówno w trakcie aktywnego leczenia, jak i w okresie późniejszej obserwacji onkologicznej. W praktyce oznacza to zapewnienie pełnego finansowania wybranych badań diagnostycznych u chorych, którzy nadal pozostają w procesie leczenia lub wymagają systematycznej kontroli po zakończonej terapii.
Nowe rozwiązanie obejmuje tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, gastroskopię oraz kolonoskopię. Są to badania wykorzystywane na różnych etapach opieki nad pacjentem onkologicznym: od diagnostyki i oceny zaawansowania choroby, przez monitorowanie skuteczności leczenia, po kontrole prowadzone po zakończeniu terapii. Resort zdrowia wskazuje, że pełne finansowanie ma dotyczyć także tych pacjentów, którzy nie są już objęci kartą DiLO, ale z powodów medycznych nadal wymagają obserwacji, kontroli lub diagnostyki związanej z chorobą nowotworową.
Pacjenci w trakcie terapii i w obserwacji po leczeniu
Zmiana ma znaczenie dla szerokiej grupy chorych. Dotyczy pacjentów leczonych chemioterapią, radioterapią, leczeniem systemowym, a także osób pozostających pod długoterminową kontrolą po zakończeniu terapii onkologicznej. W wielu przypadkach zakończenie aktywnego leczenia nie oznacza końca opieki medycznej. Pacjent nadal wymaga wizyt kontrolnych, badań obrazowych lub endoskopowych, a także oceny ewentualnych następstw leczenia.
Okres obserwacji po zakończonej terapii, często określany jako follow up, jest stałym elementem opieki onkologicznej. To właśnie wtedy wykonywane są badania służące ocenie stanu pacjenta, wykrywaniu możliwych nawrotów choroby oraz monitorowaniu działań niepożądanych wcześniejszego leczenia. W komunikacie Ministerstwa Zdrowia podkreślono, że zmiany systemowe mają objąć nie tylko diagnostykę obrazową, czyli TK i MRI, lecz także badania endoskopowe: gastroskopię i kolonoskopię.
Dostęp do badań bliżej miejsca zamieszkania
Znaczenie zmiany dla pacjentów zwraca uwagę prof. Edyta Szurowska, członkini Zespołu do spraw wypracowania rekomendacji związanych z poprawą jakości i dostępności badań w diagnostyce obrazowej, powołanego przez Ministerstwo Zdrowia, konsultant krajowa w dziedzinie radiologii i diagnostyki obrazowej.
„Jest to rozwiązanie, które znacząco ułatwi dostępność do kluczowej diagnostyki pacjentom bliżej miejsca zamieszkania. Ma to szczególne znaczenie w monitorowaniu skuteczności leczenia, wczesnym wykrywaniu nawrotów choroby oraz kontroli ewentualnych działań niepożądanych terapii. Ponieważ obserwacja po leczeniu jest integralną częścią opieki onkologicznej, zapewnienie dostępu do badań na tym etapie ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa chorych”.
Wypowiedź odnosi się do jednego z praktycznych aspektów organizacji opieki: dostępności badań kontrolnych poza dużymi ośrodkami. Dla pacjentów onkologicznych, zwłaszcza tych pozostających w wieloletniej obserwacji, możliwość wykonania diagnostyki bliżej miejsca zamieszkania może wpływać na przebieg kontroli po leczeniu i terminowość wykonywania zaleconych badań.
Decyzja po monitorowaniu dostępności świadczeń
Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że decyzja jest wynikiem monitorowania dostępności świadczeń i czasu oczekiwania na badania. Zmiany są również efektem prac prowadzonych w ramach zespołu powołanego przez resort do przygotowania rekomendacji dotyczących poprawy jakości i dostępności badań w diagnostyce obrazowej. Zespół analizował m.in. potrzebę zapewnienia ciągłości diagnostyki u pacjentów onkologicznych oraz możliwość lepszego śledzenia ich ścieżek leczenia.
W rekomendacjach zwrócono uwagę na konieczność stworzenia rozwiązań, które pozwolą obserwować przebieg diagnostyki wstępnej i pogłębionej, a także monitorować badania wykonywane w związku z leczeniem onkologicznym i kontrolą po jego zakończeniu. W tym kontekście wskazano na potrzebę wyłączenia badań obrazowych i endoskopowych wykonywanych u tej grupy pacjentów z mechanizmów degresyjnych obowiązujących w ramach obecnych regulacji dotyczących ambulatoryjnych świadczeń diagnostycznych kosztochłonnych.
Rola e-skierowania i oznaczania badań
Do czasu wdrożenia rozwiązań docelowych, które mają być związane z kartą e-DiLO po planowanej nowelizacji ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej oraz z odpowiednio dostosowanym e-skierowaniem, rekomendowane jest rozwiązanie zaproponowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Zakłada ono, że podmiot wystawiający skierowanie na badanie wykonywane w celu monitorowania leczenia lub obserwacji po terapii będzie umieszczał w e-skierowaniu jednoznaczną informację wskazującą na taki cel badania.
Taka informacja może znaleźć się w polu uwagi albo zostać wskazana poprzez odpowiedni kod ICD-10. Następnie, na podstawie danych z e-skierowania lub — w przypadku monitorowania leczenia — także na podstawie karty DiLO, placówka realizująca badanie będzie mogła sprawozdać świadczenie do systemu NFZ z odpowiednim oznaczeniem. Właściwe oznaczenie ma umożliwić rozliczenie badania bez zastosowania mechanizmu degresji.
Wyłączenie ze współczynników degresyjnych
Świadczenia z zakresu ambulatoryjnych świadczeń diagnostycznych kosztochłonnych, wykazane do rozliczenia zgodnie z opisanym mechanizmem, mają zostać wyłączone ze stosowania współczynników 0,5 i 0,6. Współczynniki te zostały wprowadzone zarządzeniem Prezesa NFZ nr 34/2026/DSOZ z 31 marca 2026 roku. Wyłączenie ma dotyczyć badań wykonywanych u pacjentów onkologicznych w związku z monitorowaniem leczenia lub obserwacją po jego zakończeniu.
Jednocześnie resort wskazuje, że odrębne i właściwe zasady nadal będą stosowane w przypadku pakietów diagnostycznych realizowanych w ramach karty DiLO, programów lekowych oraz monitorowania leczenia w trakcie radioterapii. Oznacza to, że nowe rozwiązanie ma uzupełniać istniejące ścieżki rozliczeniowe, a nie zastępować regulacje przewidziane dla odrębnych form opieki i finansowania.
Ciągłość diagnostyki w opiece onkologicznej
Wprowadzenie zmian ma uporządkować finansowanie badań wykonywanych u pacjentów, którzy nie zawsze mieszczą się w najprostszych kategoriach rozliczeniowych. Dotyczy to zwłaszcza osób po zakończeniu terapii, które nie mają już aktywnej karty DiLO, ale nadal wymagają regularnej diagnostyki z powodu wcześniejszego rozpoznania nowotworu. W takich przypadkach badanie kontrolne jest częścią procesu opieki, mimo że pacjent nie zawsze znajduje się w aktywnej fazie leczenia.
Ministerstwo Zdrowia przedstawia decyzję jako kolejny etap działań dotyczących poprawy funkcjonowania diagnostyki obrazowej w Polsce oraz wzmacniania kompleksowej opieki nad pacjentami onkologicznymi. Z punktu widzenia organizacji systemu istotne będzie właściwe oznaczanie skierowań i świadczeń, ponieważ to ono ma umożliwić identyfikację badań wykonywanych w ramach monitorowania leczenia lub obserwacji onkologicznej.
Słowa kluczowe
pacjenci onkologiczni leczenie onkologiczne diagnostyka onkologiczna tomografia komputerowa rezonans magnetyczny gastroskopia kolonoskopia karta DiLO e-DiLO Ministerstwo Zdrowia Narodowy Fundusz Zdrowia NFZ ASDK mechanizm degresji obserwacja onkologiczna follow up chemioterapia radioterapia leczenie systemowe Krajowa Sieć Onkologiczna badania kontrolne
Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi dotyczące pełnego finansowania badań dla pacjentów onkologicznych
Kogo dotyczą zmiany ogłoszone przez Ministerstwo Zdrowia?
Zmiany dotyczą pacjentów z rozpoznaniem nowotworu. Obejmują zarówno osoby będące w trakcie leczenia onkologicznego, jak i pacjentów po zakończeniu terapii, jeśli nadal wymagają obserwacji onkologicznej lub regularnych badań kontrolnych.
Jakie badania mają być finansowane bez mechanizmu degresji?
Pełne finansowanie ma objąć tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, gastroskopię oraz kolonoskopię wykonywane u pacjentów onkologicznych w związku z monitorowaniem leczenia lub kontrolą po zakończonej terapii.
Czy rozwiązanie obejmuje pacjentów bez aktywnej karty DiLO?
Tak. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że zmiana dotyczy również osób, które nie są już objęte kartą DiLO, ale nadal pozostają w procesie leczenia lub wymagają regularnej kontroli stanu zdrowia po terapii onkologicznej.
Czym jest obserwacja onkologiczna po leczeniu?
Obserwacja onkologiczna po leczeniu, określana także jako follow up, obejmuje kontrole i badania wykonywane po zakończeniu aktywnej terapii. Jej celem jest monitorowanie stanu pacjenta, ocena skutków leczenia oraz wykrywanie ewentualnych nawrotów choroby.
Jak będzie oznaczane badanie, aby mogło zostać rozliczone bez degresji?
Zgodnie z rekomendowanym rozwiązaniem informacja o celu badania ma zostać umieszczona w e-skierowaniu. Może to być wpis w polu uwagi albo odpowiedni kod ICD-10. Na tej podstawie placówka wykonująca badanie będzie mogła sprawozdać świadczenie do systemu NFZ z właściwym znacznikiem.
Czy nowe zasady zastępują kartę DiLO?
Nie. Nowe rozwiązanie ma uzupełniać obowiązujące zasady. Odrębne regulacje nadal mają dotyczyć pakietów diagnostycznych realizowanych w ramach karty DiLO, programów lekowych oraz monitorowania leczenia w trakcie radioterapii.
Kiedy mają powstać rozwiązania docelowe?
Docelowe rozwiązania mają być związane z kartą e-DiLO, planowaną nowelizacją ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej oraz dostosowaniem e-skierowania. Do czasu ich wdrożenia rekomendowane jest rozwiązanie przejściowe zaproponowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
