Onkologia kobiet w Polsce jest dziś w punkcie zwrotnym. Dane przedstawione przez Koalicję Onkozdrowia Kobiet nie pozostawiają wątpliwości: Polki chorują częściej, diagnozowane są później i rzadziej przeżywają swoją chorobę niż kobiety w innych krajach Unii Europejskiej. W raku trzonu macicy współczynnik zachorowalności sięga 38 przypadków na 100 tysięcy kobiet (średnia unijna – 27), w raku jajnika 23 (w UE – 16), a w raku szyjki macicy – 19 (w UE – 12). Równocześnie Polska przeznacza zaledwie 2% budżetu zdrowotnego na profilaktykę, co dramatycznie ogranicza skuteczność działań zapobiegawczych i wczesnej diagnostyki.
Za tymi danymi kryją się dramaty konkretnych pacjentek, które zbyt długo czekają na wyniki badań, zbyt późno trafiają do specjalistów i zbyt rzadko mają dostęp do terapii będących standardem w krajach Europy Zachodniej. Jak podkreśla Anna Kupiecka, prezes Fundacji OnkoCafe i liderka Koalicji Onkozdrowia Kobiet, polskie pacjentki nie oczekują przywilejów, lecz równości – prawa do szybkiej diagnostyki, dostępu do nowoczesnych terapii i pewności, że niezależnie od miejsca zamieszkania otrzymają pomoc na europejskim poziomie.
Diagnostyka molekularna – brakujący element skutecznego leczenia
Jednym z najpoważniejszych ograniczeń w polskiej onkologii kobiet jest wciąż niewystarczający dostęp do diagnostyki molekularnej. Choć to właśnie ona decyduje o możliwości wdrożenia leczenia celowanego i immunoterapii, w wielu przypadkach nie jest wykonywana na etapie, który pozwalałby zaplanować optymalną terapię. Refundacja badań molekularnych często następuje dopiero w warunkach hospitalizacji, co niepotrzebnie wydłuża czas diagnostyki.
Eksperci, w tym prof. dr hab. Radosław Mądry, dyrektor Ginekologiczno-Położniczego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, wskazują, że dostęp do badań predykcyjnych już na etapie biopsji mógłby skrócić ścieżkę diagnostyczną nawet o kilka tygodni, pozwalając na szybsze rozpoczęcie leczenia. Brak standaryzacji procedur, ograniczenia finansowe oraz niedostateczna liczba laboratoriów z odpowiednim zapleczem powodują, że część pacjentek nigdy nie otrzymuje pełnego profilu molekularnego choroby. Tymczasem w nowoczesnej onkologii to właśnie ta wiedza jest podstawą skutecznej terapii.
Rozproszone leczenie – zagrożenie dla skuteczności terapii
Raport Koalicji wskazuje także na potrzebę koncentracji leczenia zabiegowego. W Polsce operacje nowotworów ginekologicznych wykonywane są w zbyt wielu ośrodkach, często w miejscach, które nie mają wystarczonego doświadczenia ani zasobów, by zapewnić najwyższą jakość zabiegu. W krajach takich jak Holandia czy Szwecja już dawno wprowadzono zasadę centralizacji operacji w wyspecjalizowanych centrach, co znacząco poprawiło wyniki leczenia i przeżywalność pacjentek.
Prof. Radosław Mądry podkreśla, że to właśnie doświadczenie zespołu chirurgicznego i jego ciągłość decydują o skuteczności leczenia raka jajnika czy trzonu macicy. W Polsce proces koncentracji dopiero się rozpoczyna, jednak wymaga konsekwencji i wsparcia systemowego.
Edukacja, profilaktyka i komunikacja – filary nowoczesnej onkologii kobiet
Nowoczesna onkologia nie kończy się na farmakoterapii. Coraz więcej uwagi poświęca się profilaktyce, edukacji zdrowotnej i komunikacji między lekarzem a pacjentką. Wyniki ankiety przeprowadzonej przez Fundację OnkoCafe wśród kobiet z rakiem trzonu macicy pokazały, że aż 60 proc. pacjentek nie zostało poinformowanych przez lekarza o możliwości wykonania badań molekularnych. Brak tej wiedzy nie tylko wydłuża proces diagnostyczny, ale też pozbawia kobiety realnego wpływu na wybór terapii.
W modelach opieki funkcjonujących w krajach Europy Zachodniej kluczowe znaczenie ma ciągłość opieki – jeden zespół prowadzący pacjentkę przez wszystkie etapy leczenia oraz jasno opisana ścieżka postępowania. W Polsce wciąż zbyt często pacjentki zmuszone są samodzielnie poszukiwać informacji, co rodzi niepewność i zwiększa stres.
Ku lepszemu systemowi – 10 rekomendacji i realny plan działania
Koalicja Onkozdrowia Kobiet wraz z ekspertami klinicznymi opracowała dziesięć rekomendacji, które – wdrożone kompleksowo – mogłyby zmienić oblicze onkologii kobiet w Polsce. Obejmują one m.in. standaryzację diagnostyki, wprowadzenie kompleksowej oceny molekularnej już na etapie rozpoznania, koncentrację leczenia zabiegowego, poprawę dostępu do innowacyjnych terapii oraz wsparcie kadry medycznej i rozwój Krajowej Sieci Onkologicznej.
Jak podkreśla prof. dr hab. Renata Duchnowska, , kierownik Kliniki Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie, wdrożenie tych rekomendacji to nie tylko kwestia organizacyjna, ale przede wszystkim etyczna – oznacza bowiem prawo do równego traktowania i nowoczesnej opieki każdej pacjentki, niezależnie od miejsca zamieszkania.
Raport: Raport. Dogonić Europę – zdrowie kobiet w Polsce, perspektywa onkologiczna, 2025
Najczęściej zadawane pytania
Jakie nowotwory ginekologiczne są najczęstsze w Polsce?
Najczęściej diagnozowane są rak trzonu macicy, rak jajnika oraz rak szyjki macicy. Wszystkie trzy typy nowotworów występują w Polsce częściej niż średnio w krajach Unii Europejskiej.
Dlaczego diagnostyka molekularna jest tak ważna?
Badania molekularne pozwalają określić profil genetyczny nowotworu i dobrać terapię celowaną, co zwiększa skuteczność leczenia i ogranicza działania niepożądane.
Czym jest koncentracja leczenia onkologicznego?
To model, w którym operacje i terapie onkologiczne prowadzone są w wyspecjalizowanych ośrodkach posiadających doświadczone zespoły, co znacząco poprawia wyniki leczenia.
Czy w Polsce kobiety mają dostęp do nowoczesnych terapii onkologicznych?
Dostęp ten jest coraz lepszy, szczególnie w raku piersi, ale wciąż ograniczony w nowotworach ginekologicznych, głównie przez braki w diagnostyce predykcyjnej i opóźnienia w refundacji.
Jakie są główne cele Koalicji Onkozdrowia Kobiet?
Koalicja dąży do zapewnienia kobietom w Polsce równego, szybkiego i bezpiecznego dostępu do opieki onkologicznej, a także do włączenia głosu pacjentek w proces zmian systemowych.
