Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej. W onkologii coraz wyraźniej widać, że skuteczność leczenia zależy nie tylko od tego, czy pacjent ma dostęp do nowoczesnej terapii. Równie ważne jest to, jak szybko trafi do właściwego ośrodka, czy diagnostyka zostanie wykonana w pełnym zakresie i czy decyzja terapeutyczna zapadnie w zespole, który ma doświadczenie w leczeniu danego typu nowotworu.
Ten właśnie wątek wybrzmiał podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Onkologii poświęconego diagnozie zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej oraz indywidualizacji terapii u pacjentów hematologicznych.
Prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski, specjalista onkologii klinicznej i radioterapii nowotworów, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii, odnosząc się do raportu „Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej 2026”, mówił, że jest to opracowanie opisujące sytuację systemową w zakresie diagnostyki i leczenia nowotworów litych oraz chorób układu krwiotwórczego i chłonnego.
„Tegoroczny raport przygotowany przez OLKN pod tytułem Diagnoza zmian w okresie onkologicznej i hematologicznej 2026 to jest opracowanie, które bardzo szczegółowo przedstawia sytuację w zakresie systemowych rozwiązań dotyczących postępowania diagnostycznego i terapeutycznego u chorych na nowotwory” – wskazywał prof. Krzakowski pełniący również funkcje konsultanta krajowego w dziedzinie onkologii klinicznej, prezesa Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej
Ośrodki kompetencji i zespoły narządowe, profilaktyka
Jednym z najważniejszych problemów, na które zwrócił uwagę ekspert, pozostaje brak wystarczająco rozwiniętych zespołów narządowych, określanych też jako ośrodki kompetencji. Ich rola polega na tym, by pacjent z konkretnym rozpoznaniem trafiał do miejsca, w którym diagnostyka, konsylium i leczenie są prowadzone według jednolitych standardów. „Ten taki kluczowy wydaje się mieć związek z brakiem zespołów narządowych, czyli tak zwanych ośrodków kompetencji, które powinny zapewnić, powinny i mogą zapewnić większą sprawność postępowania diagnostycznego i podejmowania decyzji o leczeniu, zgodnie z obowiązującymi wytycznymi postępowania” – mówił prof. Krzakowski.
Jak podkreślał, model oparty na rozproszonej opiece nie daje takich samych efektów jak leczenie prowadzone przez wyspecjalizowane zespoły. W jego ocenie ośrodki kompetencji powinny być nie tylko tworzone, lecz także monitorowane pod względem jakości i skuteczności.
Drugim ważnym obszarem pozostaje profilaktyka. Eksperci wskazywali, że mimo wprowadzania kolejnych narzędzi, takich jak test HPV DNA w profilaktyce raka szyjki macicy czy programy badań przesiewowych, zgłaszalność pacjentów nadal jest zbyt niska. Prof. Krzakowski mówił wprost: „Finansowanie tych wszystkich działań profilaktycznych jest niedostateczne. Ludzi widzą wobec faktu, że profilaktyka jest najbardziej opłacalną metodą zmniejszenia zagrożeń związanych z nowotworami”.
Aleksandra Rudnicka, przewodnicząca All.Can Polska, również wskazywała, że profilaktyka pozostaje jednym z najsłabszych elementów Narodowej Strategii Onkologicznej. Zwracała uwagę na niskie nakłady na prewencję, małą zgłaszalność na badania przesiewowe i szczepienia przeciw HPV.
Diagnostyka molekularna jako warunek leczenia celowanego
Trzecim obszarem, który eksperci uznali za kluczowy, jest wykorzystanie badań genetycznych i molekularnych. To one pozwalają dobrać terapię do biologii nowotworu, ograniczyć nieskuteczne leczenie i zmniejszyć ryzyko niepotrzebnej toksyczności. „Te czynniki predykcyjne, genetyczne czy molekularne, one nie są wykorzystywane w praktyce w Polsce w zasadniczym zakresie i to powoduje m.in. mniejszą skuteczność leczenia, a z drugiej strony większą toksyczność wtedy, gdy te metody leczenia nie są oparte na wiedzy na temat uwarunkowania genetyczności molekularnej w nowotworach” – podkreślał prof. Krzakowski.
Dlaczego ośrodki kompetencji są ważne w onkologii?
Ponieważ skupiają doświadczenie diagnostyczne i terapeutyczne wokół konkretnego typu nowotworu, co pozwala prowadzić pacjenta według jednolitych standardów.
Co oznacza diagnostyka molekularna w leczeniu raka?
To badania pozwalające określić cechy biologiczne nowotworu i dobrać terapię celowaną lub immunoterapię do konkretnego pacjenta.
Dlaczego profilaktyka jest tak często wskazywana jako problem?
Eksperci zwracają uwagę, że programy profilaktyczne istnieją, ale zgłaszalność na badania przesiewowe i szczepienia nadal jest niewystarczająca.
Czy raport wskazuje tylko problemy?
Nie. Raport opisuje również kierunki zmian organizacyjnych, które mogą poprawić funkcjonowanie opieki onkologicznej i hematologicznej.
Parlamentarny Zespół ds. Onkologii:
Źródło: Zapis posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Onkologii: „Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej 2025” oraz „Indywidualizacja terapii – podstawą optymalizacji leczenia pacjentów hematologicznych”.
Przeczytaj: Przełomy terapeutyczne w onkologii 2026 – przegląd najnowszych decyzji rejestracyjnych FDA
Zobacz: Badania kliniczne otwierają pacjentom drogę do innowacyjnych terapii w onkologii i hematologii
