Nowelizacja rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej stanowi kolejny etap reformy systemu opieki nad kobietą w ciąży, rodzącą i w połogu. Jej zasadniczym celem jest wdrożenie jednolitych zasad postępowania klinicznego, poprawa jakości komunikacji między personelem medycznym a pacjentką oraz poszerzenie zakresu wsparcia psychofizycznego dla kobiet w okresie okołoporodowym. U podstaw zmian leży przekonanie, że doświadczenie porodu i pierwszych dni po narodzinach dziecka ma kluczowe znaczenie dla zdrowia fizycznego i emocjonalnego zarówno matki, jak i noworodka.
Dostępność metod łagodzenia bólu porodowego
Jednym z najbardziej oczekiwanych elementów nowelizacji jest zapewnienie rzeczywistego dostępu do metod farmakologicznego łagodzenia bólu porodowego, w tym znieczulenia zewnątrzoponowego. Rozporządzenie nakłada na podmioty lecznicze obowiązek udostępnienia co najmniej jednej metody farmakologicznego łagodzenia bólu oraz publikowania informacji o wszystkich dostępnych formach znieczulenia na stronie internetowej szpitala. Doprecyzowano także procedury związane z podawaniem opioidów oraz wymagania organizacyjne umożliwiające wykonanie kilku znieczuleń jednocześnie w ramach jednego oddziału. W celu zapewnienia dostępności anestezji w każdym momencie trwania porodu, wzmocniono rolę położnych anestezjologicznych, których udział w opiece nad rodzącą będzie systematycznie zwiększany.
Kontakt matki z dzieckiem i opieka laktacyjna
Nowe przepisy gwarantują każdej kobiecie minimum dwugodzinny, nieprzerwany kontakt „skóra do skóry” z dzieckiem po porodzie – także po cięciu cesarskim. W tym czasie nie powinny być wykonywane czynności zakłócające kontakt emocjonalny matki z noworodkiem, takie jak ważenie czy mierzenie dziecka. Umożliwienie spożywania lekkostrawnych posiłków podczas porodu stanowi kolejny element wspierający fizjologiczny przebieg porodu i zwiększający komfort rodzącej.
Znacząco rozszerzono zakres opieki laktacyjnej – od przygotowania kobiet ciężarnych do karmienia piersią, poprzez wsparcie na oddziale położniczym, aż po opiekę domową w połogu. Co istotne, kobiety, które doświadczyły utraty dziecka, także mają prawo do opieki laktacyjnej w zakresie metod bezpiecznego hamowania laktacji.
Zwiększona rola położnej
Rozporządzenie podkreśla kluczowe znaczenie położnej jako osoby pierwszego kontaktu w opiece nad kobietą i noworodkiem. Położna podstawowej opieki zdrowotnej ma obowiązek zapewnienia wizyt patronażowych nie tylko w przypadku porodów fizjologicznych, lecz także w sytuacjach szczególnych, m.in. u dzieci przedwcześnie urodzonych, hospitalizowanych lub wymagających intensywnej opieki. Każda kobieta w połogu, niezależnie od przebiegu porodu i losu dziecka, ma zagwarantowaną profesjonalną opiekę położnej w miejscu zamieszkania lub pobytu, co stanowi ważny krok w kierunku holistycznego modelu wsparcia poporodowego.
Opieka w sytuacjach szczególnych
Nowelizacja po raz pierwszy w tak szczegółowy sposób reguluje postępowanie wobec kobiet, które doświadczyły poronienia, urodziły dziecko martwe lub niezdolne do życia. Zapewnienie intymności i komfortu psychicznego tych pacjentek stanowi kluczowy element nowych standardów. Zgodnie z przepisami, kobiety te nie będą umieszczane w salach z matkami zdrowych noworodków – otrzymają możliwość przebywania w sali jednoosobowej, chyba że zdecydują inaczej.
Wprowadzono także obowiązek wydania przez szpital odpowiednio zabezpieczonego materiału z poronienia, jeśli kobieta wyrazi chęć przeprowadzenia badań genetycznych. Opieka nad kobietami w sytuacjach szczególnych obejmuje także zwiększoną liczbę wizyt położnej i dostosowanie częstotliwości opieki do indywidualnych potrzeb.
Znaczenie zmian systemowych
Reforma standardu opieki okołoporodowej jest wynikiem pracy interdyscyplinarnego zespołu ekspertów powołanego przez Ministerstwo Zdrowia w maju 2024 roku. Zmiany te wpisują się w europejskie kierunki humanizacji porodu oraz w model opieki skoncentrowanej na pacjentce i dziecku (ang. woman- and family-centered care). Ujednolicenie zasad organizacyjnych i wzmocnienie roli położnych stanowi fundament dla dalszej profesjonalizacji i standaryzacji praktyk klinicznych w położnictwie.
Pytania i odpowiedzi
Kiedy nowe przepisy dotyczące opieki okołoporodowej wejdą w życie?
Nowelizacja rozporządzenia zacznie obowiązywać po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli wiosną 2026 roku.
Czy każda rodząca kobieta będzie miała dostęp do znieczulenia zewnątrzoponowego?
Tak, rozporządzenie gwarantuje dostęp do co najmniej jednej metody farmakologicznego łagodzenia bólu, a szpitale są zobowiązane do publikowania informacji o dostępnych formach znieczulenia.
Czy kontakt „skóra do skóry” po cesarskim cięciu jest obowiązkowy?
Tak, co najmniej dwugodzinny kontakt matki z dzieckiem „skóra do skóry” dotyczy wszystkich porodów, również zabiegowych, o ile stan zdrowia matki i noworodka na to pozwala.
Jakie prawa mają kobiety po poronieniu lub urodzeniu martwego dziecka?
Mają zagwarantowane prawo do przebywania w osobnej sali, opiekę położnej, wsparcie laktacyjne i możliwość wykonania badań genetycznych materiału z poronienia.
Czy położna może odwiedzać wcześniaka w domu?
Tak, położna podstawowej opieki zdrowotnej ma obowiązek odbywania wizyt patronażowych również u dzieci urodzonych przedwcześnie lub po długiej hospitalizacji.
Pakiet dla kobiet „Bezpieczna, świadoma ja”
