Cukrzyca jest jednym z największych wyzwań zdrowotnych XXI wieku. W Europie choruje na nią około 65 milionów osób, a w Polsce – blisko 10% populacji. Choroba ta, charakteryzująca się przewlekłą hiperglikemią wynikającą z zaburzeń wydzielania lub działania insuliny, prowadzi do licznych powikłań mikronaczyniowych i makronaczyniowych. Utrzymanie prawidłowego poziomu glikemii jest kluczowe nie tylko dla jakości życia pacjentów, lecz także dla redukcji ryzyka zawałów, udarów mózgu i nefropatii cukrzycowej.
W ostatnich latach rozwój technologii diabetologicznych umożliwił bardziej precyzyjne monitorowanie glikemii oraz lepsze dopasowanie leczenia. Systemy ciągłego monitorowania glikemii (CGM, Continuous Glucose Monitoring) stanowią przełom w praktyce klinicznej. Dzięki umieszczonemu podskórnie czujnikowi pacjent otrzymuje w czasie rzeczywistym dane o poziomie glukozy, co pozwala natychmiast reagować na hipoglikemię lub hiperglikemię. W przeciwieństwie do tradycyjnych glukometrów, CGM umożliwia analizę trendów i wzorców zmian glikemii, co sprzyja indywidualizacji terapii i poprawie edukacji pacjentów.
– Cukrzyca jest chorobą złożoną i wymaga wczesnej diagnozy oraz właściwego leczenia. Każdy przypadek jest inny, dlatego dostęp do systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGM), nowoczesnych technologii i terapii powinien być dopasowany do potrzeb konkretnej osoby. Dysponujemy dziś technologiami i lekami, które mogą znacząco poprawić jakość życia pacjentów. Stosowanie systemów CGM przynosi liczne korzyści, a dostępne dowody naukowe potwierdzają skuteczność tej metody, pomagają pacjentom redukować masę ciała, zwiększać aktywność fizyczną oraz lepiej kontrolować poziom glukozy – podkreśliła Sabine Dupont, dyrektorka ds. strategii i współpracy z organizacjami pacjentów z Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej (IDF).
Systemy CGM jako narzędzie poprawy bezpieczeństwa metabolicznego
Zgodnie z danymi przedstawionymi podczas debaty w Senacie, w 2024 roku z refundowanych sensorów i nadajników korzystało w Polsce około 120 tysięcy pacjentów. Nadal jednak obowiązujące zasady refundacji są ograniczone wiekiem lub specyficznymi wskazaniami klinicznymi, takimi jak nieświadomość hipoglikemii. Eksperci, m.in. prof. Leszek Czupryniak i prof. Tomasz Klupa, zwrócili uwagę, że takie podejście jest nieadekwatne wobec dowodów naukowych. Wyniki badań wskazują jednoznacznie, że stosowanie CGM redukuje ryzyko ciężkich hipoglikemii, poprawia wyrównanie metaboliczne oraz zmniejsza częstość hospitalizacji z powodu powikłań cukrzycy.
– Nowoczesne systemy ciągłego monitorowania glikemii chronią pacjentów przed niebezpiecznymi spadkami i wzrostami poziomu cukru. Mają też wymiar edukacyjny – pacjent widzi, jak jego zachowania wpływają na wyniki. Każda niekontrolowana hiperglikemia zwiększa ryzyko zawału i udaru, skracając życie pacjenta – podkreślił prof. Tomasz Klupa, kierownik Katedry Chorób Metabolicznych UJ CM.
Korzystanie z CGM pozwala również na lepsze zrozumienie wpływu diety, aktywności fizycznej i stresu na glikemię. Systemy te mają wymiar edukacyjny – pacjent, obserwując reakcję organizmu w czasie rzeczywistym, uczy się efektywnie zarządzać swoją chorobą. W rezultacie zwiększa się jego samodzielność, a potrzeba interwencji lekarskich i hospitalizacji ulega ograniczeniu.
Nowe wskaźniki oceny kontroli glikemii: czas w normoglikemii (TIR)
Tradycyjnie skuteczność leczenia cukrzycy oceniano na podstawie wartości hemoglobiny glikowanej (HbA1c). Choć parametr ten pozostaje ważnym markerem długoterminowej kontroli glikemii, jego ograniczeniem jest brak informacji o zmienności glikemii oraz częstości epizodów hipo- i hiperglikemii. Współczesna diabetologia coraz częściej podkreśla znaczenie parametru Time in Range (TIR) – czyli odsetka czasu, w którym poziom glukozy utrzymuje się w granicach normoglikemii (70–180 mg/dl).
Z badań wynika, że wzrost TIR o 10% przekłada się na istotne zmniejszenie ryzyka powikłań mikronaczyniowych. Dlatego eksperci rekomendują, aby TIR stał się podstawowym elementem oceny skuteczności terapii i narzędziem monitorowania jakości opieki diabetologicznej. Wprowadzenie tego wskaźnika do praktyki klinicznej i dokumentacji medycznej wymaga jednak odpowiednich zmian systemowych oraz dostępu pacjentów do technologii umożliwiających ciągły pomiar glikemii.
Refundacja i równość w dostępie do nowoczesnych technologii
Obecnie w Polsce refundacja systemów CGM i pomp insulinowych nadal uzależniona jest od wieku pacjenta, mimo że skuteczność tych rozwiązań jest niezależna od wieku biologicznego. Refundacja (…) jest archaiczna. (…) Wszyscy pacjenci na insulinie powinni móc korzystać z tego systemu za nieduże pieniądze, bo to redukuje hipoglikemię i wydłuża życie – podkreślił prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych UCK WUM. Prof. Małgorzata Myśliwiec przypomniała, że Polska należy do czterech krajów europejskich utrzymujących takie ograniczenia. W jej ocenie, jest to sprzeczne z zasadą równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych.
Również prof. Ewa Wender-Orzegowska wskazała na konieczność rozszerzenia refundacji systemów CGM dla kobiet w ciąży i zapewnienia możliwości wyboru spośród kilku rozwiązań technologicznych dostępnych na rynku. Ograniczenie refundacji do jednego systemu nie tylko utrudnia dopasowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjentki, ale może też ograniczać bezpieczeństwo terapii.
Senator Agnieszka Gorgoń-Komor, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii oraz Zespołu ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia, podsumowując posiedzenie, wskazała trzy kluczowe kierunki działań:
- rozszerzenie refundacji pomp insulinowych dla osób po 26. roku życia,
- zapewnienie dostępu do systemów CGM wszystkim pacjentom stosującym insulinoterapię,
- wdrożenie wskaźnika TIR jako uzupełniającego kryterium oceny kontroli cukrzycy.
Jak podkreślono, nowoczesne technologie diabetologiczne nie stanowią kosztu, lecz inwestycję w zdrowie publiczne. Redukują liczbę hospitalizacji, zmniejszają ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i poprawiają jakość życia pacjentów, umożliwiając im aktywność zawodową i społeczną.
Nowa generacja sensorów do monitorowania cukrzycy i szersza ich refundacja już od 1 stycznia
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest system ciągłego monitorowania glikemii (CGM)?
System CGM to urządzenie mierzące poziom glukozy w płynie śródtkankowym przez 24 godziny na dobę. Dane przesyłane są do aplikacji lub pompy insulinowej, co umożliwia natychmiastową reakcję na spadki i wzrosty glikemii.
Dlaczego eksperci postulują rozszerzenie refundacji CGM?
Dowody naukowe wskazują, że CGM poprawia kontrolę cukrzycy, zmniejsza liczbę hospitalizacji oraz ogranicza ryzyko powikłań, takich jak zawał serca czy udar. Z tego względu dostęp do tych technologii powinien być równy dla wszystkich pacjentów na insulinoterapii.
Czym jest wskaźnik TIR i dlaczego jest ważny?
TIR (Time in Range) oznacza czas, w którym poziom glukozy utrzymuje się w przedziale 70–180 mg/dl. Wskaźnik ten lepiej niż HbA1c odzwierciedla skuteczność terapii i bezpieczeństwo metaboliczne.
Kto obecnie korzysta z refundacji CGM w Polsce?
Refundacja obejmuje dzieci, młodzież, osoby do 26. roku życia z cukrzycą typu 1 oraz kobiety w ciąży z cukrzycą. Częściowo dostęp mają także pacjenci z nieświadomością hipoglikemii.
Jakie są najważniejsze postulaty ekspertów diabetologicznych?
Eksperci apelują o zniesienie kryterium wieku w refundacji pomp insulinowych, rozszerzenie dostępu do wszystkich systemów CGM oraz wprowadzenie wskaźnika TIR do oceny jakości leczenia cukrzycy.
Insulinooporność to synonim nadwagi lub otyłości, a nie choroba
