Decyzją Sejmu z 21 listopada 2025 roku przyjęto rządowy projekt nowelizacji ustawy o Funduszu Medycznym, który wprowadza szereg istotnych zmian w mechanizmach finansowania systemu ochrony zdrowia. Nowelizacja ma na celu zarówno zapewnienie stabilności rozliczeń Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) w końcówce bieżącego roku, jak i dostosowanie konstrukcji Funduszu Medycznego do aktualnych potrzeb zdrowotnych państwa. Ustawa została uchwalona w trybie pilnym, co podkreśla jej znaczenie dla utrzymania płynności finansowej sektora zdrowotnego.
Najważniejszym elementem przyjętej nowelizacji jest przekazanie do Narodowego Funduszu Zdrowia blisko 3,6 miliarda złotych, które zostaną przeznaczone na pokrycie tzw. nadwykonań – świadczeń zdrowotnych udzielonych dzieciom i młodzieży w 2025 roku, wykraczających poza pierwotnie zakontraktowany poziom finansowania. W praktyce oznacza to możliwość pełnego rozliczenia się NFZ z placówkami medycznymi jeszcze przed końcem roku, a więc uniknięcie narastających zobowiązań wobec podmiotów leczniczych. Środki te w istotny sposób odciążą finanse Funduszu, który od początku roku zmaga się z rosnącymi kosztami realizacji świadczeń, w tym w szczególności w obszarze pediatrii i opieki specjalistycznej.
Mechanizmy finansowe i elastyczność Funduszu Medycznego
Nowelizacja ustawy przewiduje również zmianę sposobu zasilania Funduszu Medycznego przez Ministra Zdrowia. Zgodnie z nowymi przepisami wysokość wpłat dokonywanych przez ministra będzie dostosowywana do bieżących potrzeb finansowych systemu ochrony zdrowia, a nie, jak dotychczas, wynikała automatycznie z rocznych planów budżetowych. Oznacza to większą elastyczność i możliwość reagowania na realne potrzeby sektora zdrowia, które – jak pokazał rok 2025 – mogą dynamicznie się zmieniać w zależności od sytuacji epidemiologicznej, inflacyjnej czy demograficznej.
W praktyce, decyzja ta skutkuje wstrzymaniem zaplanowanej na 2025 rok wpłaty 4 miliardów złotych z budżetu państwa do Funduszu Medycznego. Ustawa nie zmniejsza jednak ogólnej puli środków przeznaczonych na cele zdrowotne – przesuwa jedynie akcent na bardziej racjonalne i bieżące zarządzanie finansowaniem. Część środków pozostanie w dyspozycji budżetu, natomiast środki przekazane NFZ trafią bezpośrednio tam, gdzie w danym momencie są najbardziej potrzebne – do szpitali, oddziałów pediatrycznych, poradni specjalistycznych i innych placówek, które w tym roku odnotowały ponadprzeciętne obciążenie świadczeniami.
Nowe subfundusze – inwestycje w przyszłość i bezpieczeństwo zdrowotne
Jednym z istotnych rozwiązań wprowadzonych w nowelizacji jest wyodrębnienie dwóch nowych subfunduszy w ramach Funduszu Medycznego – subfunduszu infrastrukturalnego na potrzeby obronne państwa oraz subfunduszu dedykowanego chorobom rzadkim u dzieci. Pierwszy z nich ma stanowić element strategicznego wzmocnienia systemu zdrowia w zakresie odporności na sytuacje kryzysowe i zagrożenia militarne. W praktyce oznacza to finansowanie inwestycji infrastrukturalnych o podwójnym przeznaczeniu – zarówno cywilnym, jak i obronnym, co wpisuje się w szerszy kontekst bezpieczeństwa zdrowotnego Polski i przygotowania systemu na sytuacje nadzwyczajne.
Drugi z nowych subfunduszy – dotyczący chorób rzadkich u dzieci – stanowi odpowiedź na potrzebę lepszego finansowania diagnostyki, terapii i opieki nad najmłodszymi pacjentami z najcięższymi, często genetycznymi schorzeniami. Włączenie tego obszaru do Funduszu Medycznego ma umożliwić bardziej elastyczne zarządzanie środkami, szybsze finansowanie terapii innowacyjnych oraz rozwój programów lekowych dla małych pacjentów, których leczenie dotąd często wymagało indywidualnych decyzji refundacyjnych.
Uzasadnienie zmian – stabilność i racjonalizacja wydatków
Z punktu widzenia ekonomiki zdrowia przyjęta nowelizacja stanowi próbę pogodzenia dwóch celów: zapewnienia bieżącej płynności finansowej systemu oraz zwiększenia efektywności alokacji środków publicznych. Przekazanie 3,6 miliarda złotych do NFZ ma charakter interwencyjny, ale zarazem systemowy – jest to inwestycja w stabilność funkcjonowania świadczeniodawców, którzy dzięki temu będą mogli utrzymać ciągłość leczenia pacjentów, nie narażając się na zatory płatnicze.
Jednocześnie ustawodawca dąży do racjonalizacji wydatków poprzez dostosowanie przepływów finansowych do faktycznych potrzeb i realnych możliwości systemu. W praktyce oznacza to odejście od sztywnego planowania w kierunku dynamicznego modelu zarządzania, który uwzględnia zmienność sytuacji zdrowotnej i ekonomicznej kraju.
Wprowadzenie dwóch nowych subfunduszy to krok w stronę specjalizacji Funduszu Medycznego – jego struktura staje się bardziej zróżnicowana, co pozwoli na lepsze dopasowanie instrumentów finansowych do konkretnych zadań. Z perspektywy polityki zdrowotnej to także sygnał, że państwo dostrzega potrzebę inwestycji w obszary strategiczne i wysokiego ryzyka, jak choroby rzadkie czy infrastruktura krytyczna ochrony zdrowia.
Znaczenie reformy dla systemu ochrony zdrowia
Nowelizacja ustawy o Funduszu Medycznym, która wejdzie w życie 15 grudnia 2025 roku, wpisuje się w szerszy proces modernizacji mechanizmów finansowania ochrony zdrowia w Polsce. Wprowadzone zmiany nie tylko stabilizują budżet NFZ w końcówce roku, ale też tworzą podstawy do bardziej elastycznego zarządzania środkami publicznymi w latach kolejnych. W dłuższej perspektywie może to oznaczać większą skuteczność w reagowaniu na sytuacje kryzysowe, lepsze wsparcie dla grup pacjentów wymagających szczególnej opieki oraz możliwość rozwoju inwestycji infrastrukturalnych o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa zdrowotnego kraju.
Choć nowelizacja ma charakter techniczny, jej znaczenie systemowe jest nie do przecenienia. Zapewnia nie tylko krótkoterminową stabilność finansową, ale także zwiększa odporność systemu na wahania i nieprzewidywalne zdarzenia. W perspektywie średniookresowej stanowi krok w kierunku nowoczesnego, bardziej zintegrowanego modelu finansowania zdrowia, w którym równoważy się potrzeby kliniczne, społeczne i ekonomiczne. Przyjęta przez Sejm ustawa potwierdza, że Fundusz Medyczny pozostaje jednym z kluczowych narzędzi polityki zdrowotnej państwa.
Choroby rzadkie priorytetem polskiej prezydencji w 2025 roku?
Pytania i odpowiedzi
Co przewiduje nowelizacja ustawy o Funduszu Medycznym?
Nowelizacja zakłada przekazanie 3,6 mld zł do NFZ na rozliczenie nadwykonań świadczeń zdrowotnych dla dzieci i młodzieży, zmianę mechanizmu finansowania Funduszu oraz utworzenie dwóch nowych subfunduszy – infrastrukturalnego i dotyczącego chorób rzadkich u dzieci.
Dlaczego do NFZ trafi dodatkowe 3,6 mld zł?
Środki te pozwolą NFZ rozliczyć świadczenia udzielone ponad plan finansowy, co zabezpieczy płynność finansową placówek medycznych i zapewni ciągłość leczenia najmłodszych pacjentów.
Na czym polega elastyczność finansowania Funduszu Medycznego po zmianach?
Wysokość wpłat z budżetu państwa będzie dostosowywana do faktycznych potrzeb systemu ochrony zdrowia w danym roku, zamiast być sztywno określona w planie finansowym.
Jakie znaczenie mają nowe subfundusze?
Subfundusz infrastrukturalny wzmocni odporność systemu zdrowia na sytuacje kryzysowe, natomiast subfundusz chorób rzadkich poprawi dostęp dzieci do nowoczesnych terapii i diagnostyki.
Kiedy ustawa wejdzie w życie?
Nowe przepisy wejdą w życie 15 grudnia 2025 roku.
Prof. Monika Adamczyk-Sowa: neurologia jest dziś jednym z głównych biegunów rzadkości
