Dotychczas do wielu specjalistów konieczne było skierowanie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Od września 2025 roku wprowadzono jednak rozszerzenie katalogu lekarzy dostępnych bez skierowania o trzy nowe grupy: lekarzy medycyny sportowej, optometrystów i psychologów. Rozwiązanie to wpisuje się w trend zwiększania samodzielności pacjenta w procesie korzystania z usług medycznych. Bezpośredni dostęp do specjalistów pozwala na szybsze rozpoczęcie diagnostyki, a tym samym skrócenie czasu do rozpoczęcia leczenia lub wdrożenia profilaktyki. Jak podkreśla Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec, „to krok w stronę bardziej efektywnego systemu ochrony zdrowia, w którym lekarz rodzinny nie musi być pośrednikiem w każdym przypadku, a pacjent szybciej uzyskuje pomoc w odpowiednim miejscu”.
Zmiany w dostępie do świadczeń – nowy model bez skierowania
Lekarz medycyny sportowej
Specjalista medycyny sportowej zajmuje się profilaktyką, diagnostyką oraz leczeniem urazów i przeciążeń związanych z aktywnością fizyczną. Wykonuje badania kwalifikacyjne, wydaje orzeczenia o zdolności do uprawiania sportu i monitoruje stan zdrowia zawodników – zarówno profesjonalnych, jak i amatorów. Nowe przepisy oznaczają, że pacjent może zapisać się bezpośrednio na wizytę do takiego lekarza, np. w celu uzyskania orzeczenia sportowego dla dziecka czy konsultacji po urazie, bez wcześniejszego skierowania od lekarza POZ.
Optometrysta
Optometrysta to specjalista w zakresie badania refrakcji oka, doboru korekcji optycznej oraz oceny funkcji wzrokowych. Może przepisać okulary lub soczewki kontaktowe, a w razie potrzeby skierować pacjenta do okulisty, jeśli w trakcie badania zauważy objawy mogące świadczyć o chorobie narządu wzroku. Włączenie optometrystów do grona specjalistów dostępnych bez skierowania stanowi istotne wsparcie systemu okulistycznego – pozwala na wczesne wychwytywanie wad wzroku i odciąża poradnie okulistyczne.
Psycholog
Psycholog udziela pomocy osobom zmagającym się z problemami emocjonalnymi, stresem, lękiem czy zaburzeniami nastroju. Możliwość skorzystania z wizyty bez skierowania ma kluczowe znaczenie w kontekście rosnącego zapotrzebowania na wsparcie psychologiczne w Polsce. Szybszy dostęp do psychologa oznacza możliwość wczesnej interwencji, co zmniejsza ryzyko rozwoju poważniejszych zaburzeń wymagających interwencji psychiatrycznej.
Rozszerzenie katalogu specjalistów dostępnych bez skierowania ma przede wszystkim charakter organizacyjny i profilaktyczny. Dzięki nowym przepisom lekarze POZ będą mogli skoncentrować się na pacjentach z chorobami przewlekłymi lub wymagających kompleksowej diagnostyki, natomiast osoby z prostymi problemami zdrowotnymi szybciej uzyskają pomoc bezpośrednio od właściwego specjalisty.
Zmiana ma również znaczenie ekonomiczne – skrócenie ścieżki diagnostycznej przekłada się na racjonalniejsze wykorzystanie zasobów systemu ochrony zdrowia. Zmniejszenie liczby zbędnych wizyt u lekarza rodzinnego redukuje koszty administracyjne i skraca czas oczekiwania w kolejkach.
Nowelizacja przepisów koncentruje się na trzech kluczowych obszarach zdrowia publicznego:
– zdrowie psychiczne, w którym rośnie liczba pacjentów wymagających wsparcia emocjonalnego i terapeutycznego,
– zdrowie wzroku, którego problemy dotyczą coraz większej części społeczeństwa, w tym dzieci i młodzieży,
– zdrowie fizyczne, gdzie rozwój aktywności sportowej wymaga specjalistycznego nadzoru medycznego.
W każdym z tych obszarów ułatwienie dostępu do świadczeń stanowi element wczesnej diagnostyki i profilaktyki zdrowotnej, co w dłuższej perspektywie przekłada się na ograniczenie liczby powikłań i kosztów leczenia chorób przewlekłych.
Lista specjalistów dostępnych bez skierowania – aktualizacja 2025
Po wejściu w życie nowych przepisów, pacjenci mogą korzystać bez skierowania z pomocy następujących specjalistów:
- psychiatry,
- ginekologa i położnika,
- onkologa,
- wenerologa,
- dentysty,
- lekarza medycyny sportowej,
- optometrysty,
- psychologa.
To rozszerzenie listy o trzy nowe grupy zawodowe stanowi praktyczny krok w stronę zwiększenia dostępności do świadczeń zdrowotnych i usprawnienia funkcjonowania publicznego systemu opieki medycznej.
Nowelizacja z września 2025 roku wpisuje się w długofalowy proces reformowania polskiego systemu ochrony zdrowia, który zmierza w stronę modelu bardziej pacjentocentrycznego. Uproszczenie procedur administracyjnych i większa samodzielność pacjenta to kierunek zgodny z rozwiązaniami stosowanymi w wielu krajach Unii Europejskiej.
W ocenie ekspertów wprowadzone zmiany nie tylko zwiększą dostępność do specjalistów, ale również przyczynią się do poprawy jakości opieki i wcześniejszego wykrywania problemów zdrowotnych. To z kolei może zmniejszyć liczbę hospitalizacji i skrócić czas rekonwalescencji, co ma wymierne znaczenie zarówno dla pacjentów, jak i dla całego systemu ochrony zdrowia.
Najczęściej zadawane pytania
Od kiedy obowiązują nowe przepisy dotyczące specjalistów bez skierowania?
Zmiany weszły w życie 17 września 2025 roku i od tego momentu pacjenci mogą zapisywać się bez skierowania do nowych specjalistów.
Którzy lekarze są teraz dostępni bez skierowania?
Bez skierowania można udać się do psychiatry, ginekologa, położnika, onkologa, wenerologa, dentysty, lekarza medycyny sportowej, optometrysty i psychologa.
Czy optometrysta może skierować do okulisty?
Tak. Jeśli podczas badania optometrysta stwierdzi objawy sugerujące chorobę oczu, może wystawić skierowanie do okulisty w celu dalszej diagnostyki.
Czy wizyta u psychologa bez skierowania jest bezpłatna?
Tak, o ile odbywa się w placówce, która ma podpisany kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia. Wizyta prywatna również nie wymaga skierowania, ale jest odpłatna.
Czy nadal trzeba mieć skierowanie do innych specjalistów, np. kardiologa czy ortopedy?
Tak. Nowe przepisy dotyczą wyłącznie wymienionych grup zawodowych. W przypadku pozostałych specjalistów nadal obowiązuje skierowanie od lekarza POZ lub innego lekarza ubezpieczenia zdrowotnego.
Rejestry kliniczne w onkologii podczas posiedzenia sejmowej Podkomisji ds. Onkologii
