O rozwiązaniach antynikotynowych jako narzędziach zdrowia publicznego w Polsce oraz w Unii Europejskiej rozmawiano podczas Forum Organizacji Pacjentów. W panelu „Programy szczepień ochronnych i rozwiązania antynikotynowe jako narzędzia zdrowia publicznego w Europie” eksperci i przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia mówili wspólnym głosem: „NIE” dla jednorazowych, smakowych e-papierosów. Problem jest pilny i do załatwienia w najbliższym czasie – deklarował wiceminister zdrowia Wojciech Konieczny.
Wydarzenie odbyło się w dniach 7-8 lutego 2024. W dyskusjach panelowych udział wzięli przedstawiciele instytucji publicznych, klinicyści, eksperci z branży, przedstawiciele organizacji pacjentów. W panelu „Programy szczepień ochronnych i rozwiązania antynikotynowe jako narzędzia zdrowia publicznego w Europie” udział wzięli: prof. dr hab. Jacek Jassem – Gdański Uniwersytet Medyczny, dr hab. Grzegorz Juszczyk – Warszawski Uniwersytet Medyczny, Magdalena Kołodziej – Fundacja My Pacjenci, Wojciech Konieczny – Ministerstwo Zdrowia, Louise Ross – New Nicotine Alliance Home.
Kroki milowe w polityce antynikotynowej oraz problemy bieżące
Refleksję historyczną na temat polityki antynikotynowej w Polsce przedstawił prof. Jacek Jassem. Nawiązał m.in. do pierwszej ustawy antynikotynowej z 1995 roku chroniącej zdrowie przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, ustawy z 2010 roku wprowadzającej zakaz palenia w miejscach publicznych, akcjach edukacyjnych czy promocyjnych. Gdzie bylibyśmy dziś bez zakazu palenia w miejscach publicznych? Bez informacji na opakowaniach papierosów o szkodliwych skutkach palenia? – pytał prof. Jassem – Te rozwiązania powodowały, że liczba palących systematycznie spadała. W połowie lat 90. ub. wieku byliśmy europejskim liderem w regulacjach antytytoniowych, ale powstają nowe zjawiska, nowe problemy i akty legislacyjne wymagają nowelizacji. Dziś plasujemy się w dolnej części rankingu europejskich działań antytytoniowych – alarmował.
Eksperci wskazywali na szacunki określające liczbę palących i uzależnionych od nikotyny Polaków w granicach 27 – 29 procent. Wskazywali na jeszcze większy problem, jakim jest rosnąca liczba sprzedawanych w Polsce jednorazowych e-papierosów i powszechne używanie tego rodzaju wyrobów przez nastolatki. Z badań o obciążeniach chorobami opublikowanych w czasopiśmie Lancet wynika, że połowa osób palących zaczyna przygodę z nikotyną między 15-18 rokiem życia, a 90% do 24. roku życia. Niekontrolowana dostępność jednorazowych papierosów elektronicznych i ich atrakcyjność smakowa (ponad 700 smaków) powoduje ogromne ryzyko uzależnienia, czyli potencjał do budowania rynku sprzedaży.
Dr hab. Grzegorz Juszczyk zwracał uwagę: Stoimy przed ogromnym wyzwaniem. Sprzedaż jednorazowych, smakowych e-papierosów to wielki problem. Z raportu Instytutu Prognoz i Analiz Gospodarczych w 2023 roku wynika, że sprzedaż tego rodzaju produktów w Polsce osiągnęła 100 mln sztuk. Wiemy, że ich używanie prowadzi do uzależnienia i chorób układów oddechowego i krążenia. Po jednorazowe papierosy sięgają coraz młodsze osoby.
Jak wskazał ekspert rynek w Polsce oraz rynek europejski zalewają produkty głównie z Chin, gdzie… w 2023 roku wprowadzono całkowity zakaz sprzedaży tego rodzaju wyrobów, ukierunkowanych głównie na młodych konsumentów. Jesteśmy na wojnie hybrydowej… Dlatego szybki zakaz tych wszystkich dodatków smakowych moim zdaniem jest realny do osiągnięcia. Byłby wyraźnym sygnałem dla producentów, że nie ma zgody na produkty atrakcyjne dla dzieci i młodzieży. Powinniśmy przerwać łańcuch uzależnień zaczynający się w młodym wieku tak jak w pandemii przerywaliśmy łańcuchy zakażeń. – mówił dr Juszczyk.
Planowane, stosowane i rekomendowane rozwiązania w Polsce
Do tematu odniósł się wiceminister zdrowia Wojciech Konieczny: Problem jest pilny i do załatwienia w najbliższym czasie. Mamy dyrektywę unijną, która powinna była być wprowadzona pod koniec 2023 r.. Dyrektywa mówi o zakazie używania aromatów w elektronicznych wyrobach. Z jakiegoś powodu prace się opóźniły. Musimy zacząć wdrażać te regulacje.
Wojciech Konieczny zwrócił uwagę na odbywającą się w Panamie konferencję, gdzie analizowane są globalne antynikotynowe rozwiązania i prawdopodobnie zalecenia będą wprowadzane w życie. Polska wspiera wypracowane w Unii stanowiska i będzie je implementowała na krajowy grunt – deklarował wiceminister.
Czy ministerstwo szykuje zakaz sprzedaży jednorazowych i smakowych e-papierosów w określonej grupie wiekowej tak jak zrobiła to Wielka Brytania, z kolei przymierza się do tego Francja i Irlandia? – pytali eksperci.
Jeśli chodzi o wyroby aromatyzowane, temat reguluje dyrektywa unijna, którą musimy przyjąć. Jeśli chodzi o jednorazowe wyroby elektroniczne, moim zdaniem ich sprzedaż powinna zostać w ogóle zakazana – mówił Wojciech Konieczny.
Problem polega na tym, że jeśli do dyrektywy o papierosach aromatyzowanych dołożymy papierosy jednorazowe, to opóźnimy wprowadzenie dyrektywy w życie. To wymagałoby konsultacji z wieloma krajami. Pamiętajmy, że są też kraje, które mają luźne podejście do tego rodzaju zakazów i są im przeciwne. Chodzi o kraje bałkańskie – przekonywał Wojciech Konieczny.
Zatem – jak konkludował Wojciech Konieczny – czy te dwa wątki połączyć, czy wprowadzić oddzielnie; nadrobić czas i szybko wprowadzić dyrektywę antyaromatyczną oraz osobno wprowadzić zakaz sprzedaży papierosów jednorazowych? Wydaje mi się, że będziemy to robić osobno – deklarował wiceminister zdrowia.
Louise Ross opowiadała o budowaniu efektywnej polityki antynikotynowej w Wielkiej Brytanii, gdzie wprowadzono zakaz sprzedaży papierosów elektronicznych osobom urodzonym po 2009 roku. Kampania Tobacco Free Generation miała na celu przyjęcie rozwiązania mówiącego, że osoby urodzone po roku 2009 roku nigdy nie będą miały prawa kupić papierosów. Ów zakaz ma kroczyć wraz z dorastaniem tych ludzi, aby doprowadzić w przewidywalnej przyszłości do społeczeństwa wolnego od tytoniu.
Nie chcemy wszystkiego wszystkim zakazywać, bo wtedy możliwe że powstanie tzw. „czarny rynek”. Wówczas nie mielibyśmy kontroli nad tym co kto kupuje i w jakich ilościach. Obecnie rynek papierosów elektronicznych jest regulowany. Wyroby są dopuszczone do sprzedaży (powyżej 18. roku życia) aby bezpieczniej opanować uzależnienie od nikotyny – mówiła Louise Ross.
Z kolei o rekomendacjach Rady Organizacji Pacjentów przy Ministrze Zdrowia w zakresie polityki antynikotynowej mówiła Magdalena Kołodziej. Przekonywała, że organizacje pacjenckie dostrzegają modę wśród osób młodych na e-papierosy. To jest bardzo niebezpieczne w skutkach długofalowych. Wiemy że są to produkty bardzo uzależniające. Dlatego rekomendujemy ograniczenia ich dostępności. Stoimy na stanowisku, że sprzedaż powinna być zakazana dla osób nawet poniżej 21. roku życia – mówiła Magdalena Kołodziej.
Eksperci podkreślali również rolę edukacji w zakresie uświadamiania młodych ludzi o mechanizmach nałogu. Mówili o konieczności wprowadzenia kampanii przełamujących mity związane z paleniem – jako niezdrowym uzależnieniem. Prof. Jassem wskazywał także na konieczną dyskusję o leczeniu choroby tytoniowej, o prowadzeniu działań edukacyjnych nie tylko wśród młodzieży szkolnej, ale również studentów zawodów medycznych i wśród lekarzy POZ.
W podsumowaniu prof. Jassem zaproponował, aby podczas rozpoczynającej się w 2025 roku prezydencji w Unii Europejskiej Polska wniosła nowe wartości w rozwiązywaniu problemów tytoniowych. Musimy jednak wcześniej dać dobry przykład. Możemy szybko wprowadzić ujednolicone opakowania papierosów, zlikwidować reklamy wyrobów tytoniowych w punktach sprzedaży czy wprowadzić zakaz palenia przy wejściach do miejsc publicznych. Możemy zobowiązać lekarzy POZ do udzielenia porady antytytoniowej i wprowadzić obowiązkową interwencję antynikotynową u wszystkich hospitalizowanych chorych. Możemy rozważyć refundację leków ułatwiających wyjście z nałogu, np. nikotynozastępczych – to bardzo efektywne kosztowo rozwiązanie. Możemy też skutecznie walczyć ze smakowymi i jednorazowymi wyrobami. Większość rozwiązań jest w zasięgu możliwości i nie narusza prawa unijnego – mówił prof. Jassem.
Te rozwiązania będą wprowadzone w życie, pytanie tylko w jakim zakresie i kiedy – puentował Wojciech Konieczny.
Źródło: MedKurier.pl
Wzrost sprzedaży jednorazowych, smakowych e-papierosów w Polsce poważnym wyzwaniem zdrowotnym
