Neurologia jest już specjalizacją priorytetową. Teraz chodzi o to, żeby stała się dziedziną strategiczną w polskim systemie ochrony zdrowia. Niezbędny jest wzrost nakładów na badania naukowe, poszukiwanie biomarkerów, na diagnostykę i leczenie, w tym na programy lekowe.
Prezentacja raportu „Neurologia w Polsce. Stan obecny i perspektywa rozwoju”, autorstwa Polskiego Towarzystwa Neurologicznego i Fundacji Zdrowie i Edukacja Ad Meritum, stała się okazją do podsumowania przez ekspertów tego, co w ostatnich latach wydarzyło się w neurologii oraz omówienia perspektyw, potrzeb i oczekiwań.
Inwestycje w neurologię są opłacalne
Prof. Konrad Rejdak, prezes PTN, inicjator projektu, przypomniał, że w 2022 r. w Polsce działało 208 oddziałów neurologicznych, w których leczono ok. 223 tys. osób, a 1427 poradni neurologicznych udzieliło ponad. 4,51 mln porad. W 2023 r. neurolodzy diagnozowali i leczyli ok. 6 mln osób. Zdaniem eksperta wyzwaniem na najbliższe lata będzie rozwój kadr medycznych i pomocniczych w neurologii, ponieważ liczba neurologów, pielęgniarek neurologicznych, asystentów medycznych i koordynatorów opieki jest nieadekwatna do potrzeb medycznych.
Wydatki NFZ na diagnostykę, leczenie i rehabilitację neurologiczną stale rośnie – w 2023 r. wyniosły ok. 9.3 mln zł – ale jest jeszcze dużo do nadrobienia. Ekspert zauważył, że inwestowanie w neurologie jest opłacalne dla systemu. Z danych ZUS wynika, że maleje liczba zwolnień lekarskich, świadczeń rentowych z powodu chorób neurologicznych.
„Obecnie w Polsce dostępnych jest 17 programów lekowych z 38 substancjami czynnymi. W ten sposób praktycznie wypełniamy potrzeby pacjentów w dziewięćdziesięciu kilku procentach, ale neurologia się rozwija i potrzeby będą rosły. Neurolodzy i pacjenci oczekują na refundację nowych zarejestrowanych w Unii Europejskiej terapii oraz rozszerzenie wskazań refundacyjnych dla już refundowanych leków” – podkreślił prof. Rejdak.
Oczekiwanie na retaryfikację procedur
Prof. Alina Kułakowska, która 11 września podczas XXV Kongresu PTN obejmie funkcję prezesa towarzystwa, przedstawiła rekomendacje zmian systemowych, niezbędnych dla poprawy jakości i efektywności opieki neurologicznej w Polsce.
„Rekomendacje wynikające z raportu są bardzo zbieżne z „Dekalogiem polskiej neurologii”, który stworzyliśmy rok temu z okazji 90-lecia PTN. Niestety tylko jeden punkt tego dekalogu udało się zrealizować – neurologia stała się specjalizacją priorytetową, co absolutnie nie równa się głównej rekomendacji, którą podnosimy, a mianowicie, żeby neurologia stała się dziedziną strategiczną w polskim systemie ochrony zdrowia. Konieczny jest wzrost nakładów na badania naukowe, poszukiwanie biomarkerów, których nam bardzo brakuje, ale też nakładów finansowych na diagnostykę i leczenie chorób neurologicznych. Konieczna jest, naszym zdaniem, retaryfikacja procedur, która się toczy, ale tylko wycinkowo. Nasza praca, praca oddziałów neurologicznych musi być adekwatnie wyceniona” – powiedziała prezes elekt PTN.
Neurolodzy rekomendują opracowanie ścieżek diagnostyczno-terapeutycznych pacjentów, przynajmniej z najczęstszymi chorobami, powstanie regionalnych ośrodków referencyjnych dla najważniejszych chorób oraz optymalizacja i poprawa dostępu do rehabilitacji neurologicznej. „Apelujemy o wzrost nakładów na obsługę kilkunastu programów lekowych. Ich wycena jest absolutnie nieadekwatna do nakładu pracy personelu medycznego. Jako przykład podam, że przeciętnie wycena opieki w programie lekowym stanowi ok. 12 proc. nakładu na program, a w neurologii jest to niespełna 9 proc. Apelujemy o racjonalny rozwój programów lekowych, czyli o to, żeby niektóre cząsteczki były wycofywane stopniowo, jeśli są stosowane od kilkudziesięciu lat i ich cena spada. Program lekowy nie może się tylko rozrastać, ponieważ nikt tego nie udźwignie finansowo. Oczywiście bardzo zabiegamy o to, żeby nowe substancje lecznicze i technologie były systematycznie refundowane, żeby nasi pacjenci mieli do nich jak najlepszy dostęp” – stwierdziła prof. Kułakowska.
Należy zaangażować AOS w programy lekowe
„Nasze działania na przyszłość muszą objąć trzy przestrzenie. Pierwszą z nich jest epidemiologia, dość niepokojąca. Drugą są możliwości terapeutyczne, masywnie, szybko rosnące w wielu chorobach. Trzecia przestrzeń to zasoby infrastrukturalne i kadrowe. Każdy z tych obszarów wymaga interwencji. W temacie epidemiologii dużo możemy zrobić już na poziomie „przedneurologicznym” w porozumieniu z lekarzami pierwszego kontaktu, żeby obniżać niepokojące wskaźniki” – ocenia prof. Bartosz Karaszewski, konsultant krajowy w dziedzinie neurologii.
W obszarze terapeutycznym nowy konsultant krajowy proponuje przy tworzeniu kolejnych programów lekowych wykorzystanie nie tylko ośrodków z najlepszą infrastrukturalną, dysponująyche najlepszym warsztatem diagnostyczno-terapeutycznym. „Należy bardzo mocno zaangażować AOS, bo nie ma przecież powodu, żeby nie wprowadzać tam fragmentów programów lekowych. Pozwoliłoby to uwolnić najlepsze możliwości infrastrukturalne i diagnostyczno-terapeutyczne tylko na te procedury, które muszą być wykonane w ośrodkach o najwyższym stopniu referencyjności. Ośrodek najwyższej referencyjności może zdecydować, że jakaś część osób leczonych w programach lekowych, a w wielu przypadkach będzie to większość, może przejść na określony okres pod opiekę AOS. Nie twierdzę, że taki system byłby idealny, ale optymalny w kontekście ograniczonych zasobów kadrowych” – stwierdził konsultant krajowy.
Jeśli chodzi o trzecią z przestrzeni do interwencji wymienionych przez prof. Karaszewskiego, czyli zasoby kadrowe, to pierwszym krokiem jest zaliczenie neurologii do specjalności priorytetowych, co już się zadziało. Zdaniem eksperta był to warunek absolutnie konieczny do zachęcenia młodych lekarzy, aby zainteresowali się tą dziedziną, jednak dalece niewystarczający. Potrzebne jest ciągłe szkolenie lekarzy nawet po zakończeniu szkolenia specjalizacyjnego i bardzo konkretne sposoby nagradzania ich za chęć do dalszej edukacji podyplomowej.
„W niektórych dziedzinach niezwykle ważne będzie stworzenie pewnego rodzaju systemu opieki koordynowanej. Takie obszary terapeutyczne to z pewnością choroby mózgowo-naczyniowe, stwardnienie rozsiane, niektóre choroby rzadkie” – podsumował prof. Karaszewski.
Zadania dla MZ i AOTMiT
Wojciech Konieczny, sekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia, sam będący neurologiem, przyznał, że resort zdaje sobie sprawę z szybkiego rozwoju neurologii i tego, jak istotna będzie ta dziedzina w najbliższych latach. „Potrzebne są inwestycje w kadry, w infrastrukturę. By odnieść sukces musimy skupić się na wszystkich elementach jednocześnie. Kardiologia jest podawana jako przykład dziedziny, która odniosła duże sukcesy pod każdym względem – zyskali pacjenci, lekarze, oddziały szpitalne, rozwijają się diagnostyka, terapie. Polska kardiologia stoi na wysokim poziomie, ale zatrzymała się, bo nie ma profilaktyki. Pacjenci trafiają do kardiologów w cięższym stanie niż w innych krajach, gdzie profilaktyka była rozwijana. Zmieniając polską neurologię musimy myśleć, by utrzymując pewien poziom oddziałów udarowych, ostrych, postawić również na rozwój dziedzin, które nie są tak spektakularne, ale przynoszą efekty w przyszłości” – podkreślił wiceminister.
Wiceminister zdrowia przyznał, że dużym wyzwaniem dla MZ będzie to, by wskazać neurologię jako medycynę przyszłości, która jest ciekawa i dająca młodym lekarzom możliwości rozwoju.
„Naszym zadaniem jest skrócenie czasu między wystąpieniem pierwszych objawów neurologicznych a postawieniem diagnozy. Myślę, że pomogłoby w tym ukierunkowanie ośrodków neurologicznych na określone schorzenia i grupy chorób przy jednoczesnym utrzymaniu wysokiego poziomu leczenia udarowego, ostrych stanów.
Magdalena Dzierwa, dyrektor Wydziału Taryfikacji AOTMiT przedstawiła działania agencji dotyczące neurologii. „Programy lekowe mamy wpisane w plan taryfikscji na rok 2025, tak samo rehabilitację stacjonarną, a więc również neurologiczną. AOTMiT włączyła się w realizowany w Ministerstwie Zdrowia projekt związany z odwróceniem piramidy świadczeń. Neurologia będzie na pewno w tym projekcie jednym z obszarów priorytetowych. Oprócz tego do 30 września mamy termin realizacji zlecenia Ministerstwa Zdrowia w zakresie ponownej wyceny programu pilotażowego dotyczącego chorób neurogennych mózgu” – wyliczyła dyr. Dzierwa.
Udar mózgu. Czym jest i jak się przed nim chronić?
Neurologia w systemie ochrony zdrowia w Polsce – dr Jerzy Gryglewicz, Uczelnia Łazarskiego
