Czy biodegradowalny implant może stać się narzędziem wspomagającym immunoterapię nowotworów? Tego będą szukać naukowcy z Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach, którzy rozpoczynają czteroletni projekt badawczy finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. Zespół otrzymał niemal 2,8 mln zł na opracowanie technologii umożliwiającej miejscową aktywację komórek NK – jednego z najważniejszych elementów naturalnej odpowiedzi przeciwnowotworowej organizmu.
Grant w wysokości 2 799 900 zł został przyznany w konkursie OPUS 30+LAP/Weave. Liderem przedsięwzięcia jest gliwicki oddział Narodowego Instytutu Onkologii, a partnerem naukowym Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych PAN w Zabrzu.
Aktywacja odporności tam, gdzie rozwija się guz
Projekt koncentruje się na komórkach NK (natural killer), które należą do pierwszej linii obrony układu odpornościowego. Ich zadaniem jest rozpoznawanie i niszczenie komórek nowotworowych, jednak w wielu zaawansowanych nowotworach mechanizmy obronne organizmu zostają osłabione lub zablokowane przez samo środowisko guza.
Badacze chcą przeciwdziałać temu zjawisku poprzez zastosowanie biodegradowalnych implantów polimerowych umieszczanych w pobliżu nowotworu. Nośniki będą stopniowo uwalniały substancje pobudzające aktywność komórek NK, dzięki czemu działanie immunostymulujące ma być skoncentrowane miejscowo.
Jak wyjaśnia kierownik projektu, dr hab. Ryszard Smolarczyk, implanty zostaną wyposażone w białka IL-12, IL-15 i IL-18 oraz aktywator białka STING (ADU-S100), które mają pobudzać komórki NK oraz ułatwiać ich przenikanie do tkanki nowotworowej.
Od badań laboratoryjnych do modeli zwierzęcych
Program badań został zaplanowany etapowo. Początkowo naukowcy opracują i scharakteryzują implanty oraz sprawdzą ich zdolność do kontrolowanego uwalniania substancji aktywnych. Równolegle ocenione zostanie, jak aktywowane komórki NK zachowują się w warunkach laboratoryjnych – zarówno pod względem migracji w kierunku komórek nowotworowych, jak i zdolności do ich niszczenia.
Badania obejmą modele dwu- i trójwymiarowe, a następnie zostaną przeniesione do mysich modeli raka trzustki oraz potrójnie ujemnego raka piersi. Naukowcy będą analizować nie tylko wpływ terapii na zahamowanie wzrostu guzów, lecz także zmiany zachodzące w mikrośrodowisku nowotworu i składzie komórek układu odpornościowego.
Istotnym elementem projektu będzie również ocena biokompatybilności opracowanych implantów oraz bezpieczeństwa ich stosowania.
Terapia skojarzona ma zwiększyć skuteczność
Autorzy projektu zakładają, że sama aktywacja komórek NK może nie wystarczyć do przełamania mechanizmów obronnych nowotworu. Dlatego końcowy etap badań przewiduje połączenie najskuteczniejszych implantów z innymi metodami leczenia.
Sprawdzone zostanie skojarzenie z radioterapią, inhibitorem punktu kontrolnego TIGIT oraz inhibitorem TGF-beta – galunisertibem. Badacze chcą również ustalić, jaką rolę w uzyskanym efekcie terapeutycznym odgrywają komórki NK i limfocyty T oraz czy zastosowana terapia może prowadzić do wytworzenia pamięci immunologicznej, ograniczającej ryzyko nawrotu choroby.
Według kierownika projektu odpowiednio zaplanowana aktywacja komórek NK może w przyszłości zwiększyć skuteczność leczenia nowotworów szczególnie opornych na dostępne terapie, jednocześnie ograniczając ogólnoustrojową toksyczność stosowanych leków.
Projekt będzie realizowany od 1 października 2026 r. do 30 września 2030 r. Za przygotowanie biodegradowalnych implantów odpowiadać będzie Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych PAN w Zabrzu, natomiast Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach przeprowadzi badania biologiczne i przedkliniczne.
Jakie nowotwory będą badane?
Badania przedkliniczne obejmą raka trzustki oraz potrójnie ujemnego raka piersi.
Dlaczego wybrano komórki NK?
Komórki NK są naturalnym elementem układu odpornościowego odpowiedzialnym za rozpoznawanie i eliminację komórek nowotworowych.
Kto realizuje projekt?
Liderem jest Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach, a partnerem Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych PAN w Zabrzu.
Jak długo potrwają badania?
Projekt zaplanowano na lata 2026–2030.
Źródło: Materiały Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego.
Zobacz: Radioablacja splotu trzewnego – pierwsze w Europie innowacyjne zabiegi leczenia bólu
