Wysokie temperatury zwiększają ryzyko odwodnienia i przegrzania organizmu. Upał może prowadzić do udaru słonecznego lub cieplnego, czyli stanów zagrażających zdrowiu, a w skrajnych przypadkach również życiu. Szczególnej ostrożności wymagają dzieci, seniorzy, osoby przyjmujące leki oraz zwierzęta. Za upał uznaje się sytuację, w której temperatura powietrza przy powierzchni ziemi przekracza 30 st. C. Najwyższe temperatury w ciągu dnia występują zwykle między godziną 15 a 18. Z kolei największe promieniowanie UV notowane jest w godzinach 12–13. W praktyce oznacza to, że ochrona przed skutkami wysokiej temperatury i słońca powinna obejmować cały dzień, nie tylko czas południowego nasłonecznienia.
Objawy przegrzania organizmu
Organizm reaguje na wysoką temperaturę na wiele sposobów. Do objawów, które mogą wskazywać na przegrzanie, należą zmęczenie, silne bóle i zawroty głowy, nudności, gorączka, szum w uszach, drgawki, przyspieszona praca serca oraz częstszy oddech. Szczególnie niebezpieczny jest wzrost temperatury ciała do poziomu zagrażającego życiu.
Upał oddziałuje także na układ nerwowy. Może powodować ospałość, rozdrażnienie, trudności z koncentracją i spadek efektywności pracy. Ma to znaczenie między innymi dla osób prowadzących samochód, ponieważ obniżona koncentracja może wpływać na bezpieczeństwo podczas podróży. Gdy pojawiają się zawroty głowy, osłabienie, niepokój, dotkliwe pragnienie lub ból głowy, należy zadzwonić pod numer alarmowy 112. Jeżeli jest to możliwe, warto przenieść się do chłodnego miejsca.
Osoby przyjmujące leki powinny pozostawać w kontakcie z lekarzem, aby ustalić, jak stosowane preparaty wpływają na termoregulację oraz równowagę wodno-elektrolitową. W czasie upałów odwodnienie może prowadzić do wzrostu stężenia leków w organizmie, co w przypadku seniorów przyjmujących ich więcej może osiągnąć poziom zagrażający życiu.
Jak ograniczać skutki upału? W czasie największego nasłonecznienia warto ograniczać nagrzewanie mieszkań. W ciągu dnia należy zamykać okna i żaluzje, szczególnie od strony nasłonecznionej, aby zmniejszyć napływ gorącego powietrza. Wietrzenie najlepiej pozostawić na noc, gdy temperatura jest niższa, o ile pozwalają na to warunki bezpieczeństwa. Znaczenie ma również ubiór. Lekka, przewiewna odzież wykonana z naturalnych tkanin i utrzymana w jasnych kolorach wspiera właściwą termoregulację organizmu. Warto unikać gwałtownych zmian temperatury. Osoba przebywająca w klimatyzowanym pomieszczeniu nie powinna od razu wychodzić na silny upał, ponieważ może to wywołać szok termiczny, zwłaszcza u osób starszych i bardzo młodych.
Długie przebywanie na słońcu zwiększa ryzyko przegrzania i poparzenia skóry. Materiał wskazuje, aby ograniczać opalanie do maksymalnie dwóch godzin i stosować kremy ochronne. Kosmetyki z filtrem SPF nie zapewniają jednak pełnej ochrony pozwalającej na nieograniczone opalanie — ich rolą jest zmniejszenie ryzyka poparzeń. Warto również ograniczyć forsowny wysiłek fizyczny w najgorętszej porze dnia. Bieganie lub inna intensywna aktywność mogą sprzyjać odwodnieniu, skurczom mięśni związanym z utratą minerałów, przegrzaniu organizmu i udarowi cieplnemu.
Podstawowym działaniem w upalne dni jest regularne nawadnianie organizmu. Zalecane jest picie dużej ilości wody, najlepiej niegazowanej. W jadłospisie powinny znaleźć się lekkie posiłki oparte na owocach i warzywach, dostarczające składników mineralnych i witamin. Tłuste, smażone oraz wysokokaloryczne dania mogą dodatkowo obciążać organizm zmęczony wysoką temperaturą. Wysokie temperatury sprzyjają rozwojowi bakterii salmonelli. Z tego powodu należy unikać produktów zawierających surowe jajka oraz pamiętać o częstym i dokładnym myciu rąk. W czasie upału nie należy również pić alkoholu, który sprzyja odwodnieniu.
Podróż samochodem w wysokiej temperaturze wymaga częstszych przerw. Warto odpoczywać w zacienionych miejscach, aby ograniczyć negatywny wpływ upału na koncentrację. Podczas wypoczynku nad wodą nie należy gwałtownie wchodzić do niej bezpośrednio po opalaniu. Przed rozpoczęciem pływania warto opłukać twarz i klatkę piersiową wodą, do której zamierza się wejść, a następnie zanurzać się powoli.
Dzieci i seniorzy wymagają szczególnej ochrony
Dzieci podczas upałów nie powinny wychodzić z domu. Jeżeli wyjście jest konieczne, powinny być ubrane w lekką, jasną i przepuszczającą powietrze odzież. Niezbędne jest także nakrycie głowy, najlepiej czapka z daszkiem.
Dziecko należy chronić przed słońcem również podczas pobytu w wózku. Pomocna może być parasolka, także wtedy, gdy wózek stoi w ocienionym miejscu. Dzieciom powinno podawać się letnie, a nie zimne napoje — w tym wodę mineralną, sok oraz ziołowe lub owocowe herbatki. Kąpiel powinna odbywać się w letniej, a nie zimnej wodzie.
Seniorzy również powinni ograniczać wychodzenie z domu podczas upałów. Gdy opuszczenie mieszkania jest niezbędne, konieczne jest nakrycie głowy. Osoby starsze powinny szczególnie uważnie obserwować swoje samopoczucie i przestrzegać zaleceń dotyczących postępowania w wysokiej temperaturze, zwłaszcza gdy przyjmują leki.
Nigdy nie zostawiaj dzieci ani zwierząt w samochodzie. Pod żadnym pozorem nie wolno pozostawiać dzieci i zwierząt w zaparkowanym pojeździe. Temperatura w nagrzanym samochodzie może osiągać 50–60 st. C. Wysoka temperatura jest groźna także dla zwierząt. Psy, które nie mają gruczołów potowych, regulują temperaturę ciała między innymi przez odparowywanie śliny z języka podczas dyszenia. Pozostawienie psa w samochodzie stojącym na słońcu może narazić go na śmierć.
Filtry SPF a ochrona przed promieniowaniem UV
Krem z filtrem należy nałożyć na skórę przed wyjściem na słońce. Skuteczność ochrony przed promieniowaniem UV z czasem się obniża, dlatego kosmetyk trzeba nakładać ponownie po spoceniu się, pływaniu lub wytarciu skóry ręcznikiem.
W przypadku osoby dorosłej odpowiednia ilość kosmetyku stosowanego na całe ciało to obrazowo około sześciu łyżeczek. Stopień ochrony oznaczony jako SPF 2–6 jest uznawany za słaby, SPF 9–12 za średni, SPF 15–25 za wysoki, SPF 30–50 za bardzo wysoki, a SPF powyżej 50 za ultra wysoki.
Zobacz: SPF 30 czy SPF 50? Jak wybrać najlepszą ochronę przeciwsłoneczną dla skóry
Jakie są objawy przegrzania organizmu?
Do objawów należą między innymi zmęczenie, silne bóle i zawroty głowy, nudności, gorączka, szum w uszach, drgawki, przyspieszone bicie serca oraz częstszy oddech.
Kiedy należy zadzwonić pod numer 112?
Numer alarmowy 112 należy wybrać w przypadku zawrotów głowy, osłabienia, niepokoju, dotkliwego pragnienia lub bólu głowy. Należy też przenieść się do chłodnego miejsca, jeżeli jest to możliwe.
Czy podczas upału można uprawiać intensywny sport?
Należy unikać forsownego wysiłku fizycznego w najgorętszej porze dnia, ponieważ może on prowadzić do odwodnienia, skurczów mięśni, przegrzania organizmu lub udaru cieplnego.
Jak chronić dziecko przed upałem?
Dziecko powinno pozostawać w domu, a gdy wyjście jest konieczne — mieć lekkie, jasne ubranie oraz nakrycie głowy. Należy podawać mu letnie napoje, chronić przed słońcem i kąpać w letniej wodzie.
Czy można zostawić psa w samochodzie podczas upału?
Nie. Temperatura w nagrzanym samochodzie może osiągnąć 50–60 st. C. Pozostawienie zwierzęcia w pojeździe stojącym na słońcu może narazić je na śmierć.
Jak stosować krem z filtrem SPF?
Kosmetyk należy nakładać przed wyjściem na słońce, a następnie ponawiać aplikację po spoceniu się, pływaniu lub wytarciu skóry ręcznikiem. Na całe ciało dorosłej osoby potrzeba około sześciu łyżeczek kosmetyku.
Niedobór witaminy D i jej nadmiar – objawy, skutki oraz zasady suplementacji
Kolagen na skórę i stawy: co wiemy o jego działaniu, suplementacji i efektach?
Zobacz: Nowy poradnik o żywieniu pacjenta: jak dieta może wspierać terapię
