Od 1 lipca 2026 roku obowiązuje nowa lista leków refundowanych, która obejmuje 25 nowych terapii, w tym 10 onkologicznych. Zmiany dotyczą leczenia raka płuca, jelita grubego, raka wątrobowokomórkowego, raka endometrium, raka gruczołu krokowego, szpiczaka plazmocytowego oraz raka nosowej części gardła. W wielu przypadkach o możliwości zastosowania terapii zdecyduje nie samo rozpoznanie, lecz także wynik badań molekularnych, stadium choroby i dotychczasowe leczenie.
Lipcowa aktualizacja refundacyjna poszerza dostęp do terapii stosowanych na różnych etapach postępowania onkologicznego. Wśród nowych wskazań znalazły się leki przeznaczone zarówno dla pacjentów kwalifikowanych do leczenia okołooperacyjnego, jak i chorych po chemioradioterapii czy osób wymagających kolejnej linii terapii z powodu nawrotu lub progresji choroby.
Z perspektywy praktyki klinicznej znaczenie tych decyzji nie polega wyłącznie na zwiększeniu liczby refundowanych produktów. Zmienia się także zakres możliwych do zastosowania strategii terapeutycznych. Coraz większą rolę odgrywa bowiem dopasowanie leczenia do biologii guza, wyników badań patomorfologicznych i molekularnych oraz sytuacji klinicznej konkretnego pacjenta.
Rak płuca: nowe możliwości przed operacją, po chemioradioterapii i po niepowodzeniu leczenia
Najszerszy zakres nowych wskazań refundacyjnych dotyczy raka płuca. Od 1 lipca poszerzono dostęp do leczenia okołooperacyjnego niedrobnokomórkowego raka płuca, terapii konsolidującej w ograniczonej postaci raka drobnokomórkowego oraz leczenia ukierunkowanego molekularnie dla pacjentów z określonym wariantem genu KRAS.
Refundacją objęto niwolumab stosowany okołooperacyjnie u dorosłych pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca w II, IIIA lub IIIB stopniu zaawansowania, u których ekspresja PD-L1 na komórkach nowotworowych wynosi co najmniej 1 proc. Leczenie okołooperacyjne obejmuje terapię prowadzoną przed zabiegiem chirurgicznym i po nim, co wymaga ścisłej współpracy zespołu onkologicznego oraz chirurgicznego.
„Leczenie okołooperacyjne oznacza terapię prowadzoną zarówno – przed zabiegiem, jak i po zabiegu chirurgicznym i wymaga ścisłej współpracy onkologa i chirurga klatki piersiowej. Wyniki badania rejestracyjnego CheckMate77T wskazują, że takie podejście istotnie zmniejsza ryzyko nawrotu choroby, jak również zmniejsza ryzyko zgonu związanego z rakiem płuca” — wyjaśnia dr hab. n. med. Magdalena Knetki-Wróblewska z Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej.
Druga zmiana w tym obszarze obejmuje durwalumab w leczeniu okołooperacyjnym niedrobnokomórkowego raka płuca. W tym wskazaniu możliwość kwalifikacji pacjentów nie została ograniczona do obecności ekspresji PD-L1. Ma to znaczenie dla chorych, u których marker ten nie występuje na komórkach nowotworu.
„Takie wskazania refundacyjne umożliwią również kwalifikację chorych, u których nie stwierdzono ekspresji PD-L1 na komórkach nowotworu. Szacuje się, że dotyczy to nawet 40% chorych” — mówi dr Knetki-Wróblewska.
Nowe wskazanie dla durwalumabu dotyczy również ograniczonej postaci drobnokomórkowego raka płuca. Lek może być stosowany jako terapia konsolidująca po zakończonej jednoczasowej radykalnej chemioradioterapii. W tym przypadku celem leczenia jest utrwalenie efektu uzyskanego dzięki wcześniejszej terapii i wydłużenie okresu kontroli choroby.
Kolejną refundowaną opcją jest adagrasib, przeznaczony dla pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca i patogennym wariantem G12C w genie KRAS, u których wcześniejsze leczenie przeciwnowotworowe nie przyniosło oczekiwanego efektu. To przykład terapii, której zastosowanie zależy od wykrycia konkretnej zmiany molekularnej. W praktyce oznacza to, że diagnostyka oparta na badaniach NGS staje się jednym z podstawowych elementów planowania leczenia zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca.
Leczenie kanapkowe i terapie celowane w niedrobnokomórkowym raku płuca WIDEO
W raku jelita grubego decyzja terapeutyczna zależy od profilu molekularnego
Refundacja skojarzenia niwolumabu z ipilimumabem w pierwszej linii leczenia zaawansowanego raka jelita grubego dotyczy pacjentów z wysoką niestabilnością mikrosatelitarną lub zaburzeniami mechanizmów naprawy uszkodzeń DNA typu niedopasowania, określanymi jako MSI-H/dMMR.
To grupa chorych, u których cechy molekularne nowotworu mają bezpośrednie znaczenie dla wyboru leczenia systemowego. W tym modelu decyzja terapeutyczna nie opiera się wyłącznie na miejscu, w którym rozwinął się nowotwór, lecz także na jego biologii.
„W leczeniu raka jelita grubego coraz większe znaczenie ma nie tylko lokalizacja nowotworu, ale też jego profil molekularny. U pacjentów z MSI-H lub dMMR immunoterapia może być leczeniem szczególnie istotnym, ponieważ wykorzystuje specyficzną podatność biologiczną guza. To dobry przykład tego, jak diagnostyka molekularna przekłada się na realną decyzję terapeutyczną” — mówi prof. Lucjan Wyrwicz, kierujący Kliniką Onkologii i Radioterapii.
Wprowadzenie tej opcji refundacyjnej wzmacnia znaczenie wczesnego wykonania odpowiednich badań. Ich wynik może zadecydować o sposobie prowadzenia leczenia już od pierwszej linii terapii zaawansowanej choroby.
Nowe wskazania immunoterapii w raku wątroby i raku endometrium
W przypadku raka wątrobowokomórkowego refundacją objęto połączenie durwalumabu z tremelimumabem. Terapia jest przeznaczona dla dorosłych pacjentów wymagających leczenia systemowego. W tym nowotworze szczególne wyzwanie stanowi częste rozpoznawanie choroby na etapie, w którym leczenie operacyjne albo miejscowe nie jest możliwe lub nie daje wystarczającej kontroli nad nowotworem.
„Często rozpoznajemy chorobę w stadium choroby zaawansowanej. Skojarzona immunoterapia z wykorzystaniem durwalumabu z tremelimumabem daje lekarzom kolejne narzędzie, które może wspierać terapię u pacjentów z tym trudnym do leczenia nowotworem, w grupie chorych u których występują przeciwwskazania do powszechnie dziś stosowanego połączenia z udziałem terapii antyangiogennej” — wskazuje prof. Wyrwicz.
Nowa lista refundacyjna uwzględnia także dostarlimab w pierwszej linii leczenia pierwotnie zaawansowanego albo nawrotowego raka endometrium z pMMR/MSS. W przypadku tego rozpoznania ocena statusu MMR/MSI ma istotne znaczenie przy planowaniu leczenia systemowego. Refundacja poszerza dostęp do immunoterapii u pacjentek, u których terapia jest potrzebna od początku postępowania w zaawansowanej chorobie.
Rak gruczołu krokowego: więcej możliwości przy doborze leczenia
Dla pacjentów z przerzutowym rakiem gruczołu krokowego wrażliwym na kastrację refundacją objęto darolutamid w skojarzeniu z terapią deprywacji androgenów. To postępowanie wykorzystuje leczenie hamujące wpływ androgenów na rozwój nowotworu oraz inhibitor szlaku receptora androgenowego.
Wprowadzenie do programu lekowego kolejnej terapii z tej grupy zwiększa możliwość indywidualnego doboru leczenia. Znaczenie mogą mieć m.in. choroby współistniejące pacjenta, stosowane przez niego leki oraz ocena bezpieczeństwa konkretnego schematu terapeutycznego.
„Ta forma leczenia była już dostępna dla chorych z przerzutowym rakiem gruczołu krokowego, ale dodanie do programu lekowego kolejnego leku z tej grupy pozwoli na większą indywidualizację leczenia oraz wybór leku najlepiej dopasowanego dla danego pacjenta z uwzględnieniem jego chorób współistniejących oraz przyjmowanych leków” — podkreśla prof. Jakub Kucharz, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Układu Moczowego.
Podwójna immunoterapia w raku jelita grubego – czy ma szansę na I linię leczenia? WIDEO
Szpiczak plazmocytowy: nowa terapia od drugiej linii
W hematoonkologii lipcowe zmiany obejmują belantamab mafodotin w leczeniu opornego lub nawrotowego szpiczaka plazmocytowego od drugiej linii terapii. W chorobie przewlekłej, w której z czasem może dojść do nawrotu albo utraty odpowiedzi na wcześniejsze leczenie, dostęp do kolejnych skutecznych opcji ma istotne znaczenie dla planowania dalszego postępowania.
„Szpiczak plazmocytowy jest chorobą przewlekłą, w której u wielu pacjentów dochodzi do nawrotu choroby lub oporności czyli utraty odpowiedzi na wcześniejsze leczenie. Dlatego szczególne znaczenie mają kolejne skuteczne linie terapii. Objęcie refundacją belantamabu oznacza poszerzenie możliwości leczenia u chorych, którzy wymagają dalszego postępowania po wcześniejszych terapiach” — mówi dr Agnieszka Druzd-Sitek z Kliniki Nowotworów Układu Chłonnego.
Specjalistka dodaje: „W leczeniu szpiczaka kluczowy jest dostęp do nowoczesnych terapii już od wczesnych linii leczenia, co wiąże się z większą skutecznością, czyli możliwością uzyskania dłuższej remisji choroby”.
Rzadki nowotwór, dodatkowa opcja terapeutyczna
Na liście refundacyjnej znalazł się również toripalimab dla pacjentów z rakiem nosowej części gardła w przypadku nawrotu po leczeniu radykalnym albo obecności przerzutów odległych. Lek został wskazany jako technologia lekowa o wysokim poziomie innowacyjności.
Rak nosowej części gardła należy do nowotworów rzadkich i klinicznie wymagających. W takich wskazaniach liczba standardowych opcji leczenia jest ograniczona, dlatego rozszerzenie refundacji o nową terapię może mieć znaczenie dla pacjentów wymagających leczenia w chorobie nawrotowej lub przerzutowej.
„Rak nosowej części gardła należy do nowotworów rzadkich, ale klinicznie bardzo wymagających” — wyjaśnia dr Bartosz Spławski, koordynator w Klinice Nowotworów Głowy i Szyi.
Refundacja coraz silniej powiązana z diagnostyką
Lipcowa lista refundacyjna pokazuje, że w coraz większej liczbie wskazań decyzja o zastosowaniu leczenia nie może być oparta wyłącznie na nazwie rozpoznania. W raku płuca znaczenie mogą mieć ekspresja PD-L1 oraz obecność wariantu KRAS G12C. W raku jelita grubego istotne pozostają status MSI-H/dMMR, a w raku endometrium — status MMR/MSI.
W praktyce dla ośrodków prowadzących leczenie oznacza to konieczność właściwego zaplanowania diagnostyki i sprawnego przekazywania wyników do zespołów kwalifikujących pacjentów do programów lekowych. Dla lekarzy prowadzących ważna jest znajomość kryteriów poszczególnych wskazań oraz możliwość włączenia pacjenta do terapii na odpowiednim etapie choroby.
Nowe decyzje refundacyjne poszerzają możliwości leczenia, ale nie zastępują indywidualnej oceny klinicznej. O kwalifikacji do terapii nadal decyduje spełnienie warunków programu lekowego, a także stan chorego, wyniki badań oraz dotychczasowy przebieg leczenia.
Co to oznacza dla pacjenta?
Pacjent nie składa samodzielnego wniosku o refundację. Kwalifikacja do terapii odbywa się w ośrodku prowadzącym leczenie, a lekarz ocenia, czy chory spełnia kryteria programu lekowego. Warto zapytać zespół prowadzący o wyniki wykonanych badań patomorfologicznych i molekularnych, możliwość zastosowania nowych terapii oraz etap leczenia, na którym dana opcja może być rozważana.
Czy wszystkie nowe terapie są dostępne dla każdego pacjenta z danym nowotworem?
Nie. Każde wskazanie refundacyjne obejmuje określoną grupę chorych. Kryteria mogą dotyczyć m.in. rodzaju nowotworu, jego zaawansowania, wyników badań molekularnych i wcześniejszego leczenia.
Czy wynik badania molekularnego może zdecydować o dostępie do terapii?
Tak. Dotyczy to m.in. pacjentów z rakiem płuca z wariantem KRAS G12C, zaawansowanym rakiem jelita grubego MSI-H/dMMR oraz chorych, u których oceniany jest status MMR/MSI.
Czy refundacja dotyczy tylko leczenia przerzutowego?
Nie. Część nowych wskazań odnosi się do leczenia okołooperacyjnego raka płuca i terapii konsolidującej po chemioradioterapii.
Czy pacjent może rozpocząć nowe leczenie od razu po 1 lipca?
Może to nastąpić po spełnieniu kryteriów programu lekowego i kwalifikacji przez ośrodek prowadzący leczenie.
Czy nowa lista refundacyjna zmienia wszystkie programy lekowe w onkologii?
Nie. Rozszerza ona konkretne wskazania terapeutyczne dla wybranych nowotworów i grup pacjentów.
Dr Maciej Kawecki: w raku jelita grubego podwójna immunoterapia skuteczniejsza od pojedynczej WIDEO
Prof. Andrzej Kawecki: Immunoterapia także przed i po operacji WIDEO
