Podczas posiedzenia sejmowej podkomisji stałej ds. zdrowia psychicznego przedstawicielka Ministerstwa Zdrowia przedstawiła informację na temat stanu kadr w ochronie zdrowia psychicznego. Dane pokazują systematyczny wzrost liczby specjalistów, jednak skala braków kadrowych nadal pozostaje duża, a dostęp do pomocy psychiatrycznej i psychologicznej w wielu miejscach w kraju jest niewystarczający.
Magdalena Przydatek, zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju Kadr Medycznych w Ministerstwie Zdrowia, przypomniała, jakie działania podjął resort w celu zwiększenia liczby lekarzy w systemie. Przełożyły się one między innymi na większe zainteresowanie specjalizacjami w obszarze psychiatrii. Wśród tych działań wymieniono zwiększenie limitów przyjęć na kierunek lekarski, kredyty na studia medyczne dla osób studiujących odpłatnie w języku polskim oraz wyodrębnienie 22 dziedzin priorytetowych, w tym psychiatrii dorosłych oraz psychiatrii dzieci i młodzieży.
Wyodrębnienie dziedzin priorytetowych oznacza, że lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w trybie rezydenckim otrzymują wyższe wynagrodzenie. W tych dziedzinach przyznaje się również więcej miejsc rezydenckich niż w pozostałych specjalizacjach. „Pracujemy nad kolejnymi zmianami w tym zakresie. W połowie czerwca skierowaliśmy do uzgodnień i konsultacji publicznych nowelizację ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Wprowadzamy tam wiele zmian, a jedną z kluczowych jest kierowanie lekarzy na specjalizację do województw o największych deficytach kadrowych, zgodnie z ustalonymi przez ministerstwo mapami potrzeb zdrowotnych” – wyjaśniła przedstawicielka MZ.
Do końca 2029 r. ma przybyć około 1800 psychiatrów
„Efekty działań podjętych do tej pory już widać, bo zwiększyła się liczba psychiatrów, chociaż nie tak, jak wszyscy byśmy sobie życzyli” – dodała Magdalena Przydatek.
W psychiatrii dorosłych liczba lekarzy wzrosła z 4011 w 2015 r. do 4725 w 2025 r., co oznacza wzrost o 17 proc. Obserwowany jest także wyraźny wzrost liczby lekarzy w trakcie szkolenia specjalizacyjnego z psychiatrii. W 2020 r. było ich 1135, a w 2025 r. już 1906, co oznacza wzrost o 67 proc.
Również w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży rośnie liczba specjalistów. Na koniec 2015 r. specjalizację w tej dziedzinie posiadało 374 lekarzy, a na koniec 2025 r. — 603. Oznacza to wzrost o 61 proc. Mimo to psychiatria dzieci i młodzieży nadal pozostaje jedną z najbardziej deficytowych specjalizacji. W 2020 r. w trakcie specjalizacji było 210 lekarzy, a w 2025 r. już 452.
Zgodnie z mapami potrzeb zdrowotnych do końca 2029 r. liczba psychiatrów dorosłych może zwiększyć się o około 1000 osób, a liczba psychiatrów dzieci i młodzieży — o około 800 specjalistów. Łącznie oznaczałoby to przyrost rzędu około 1800 psychiatrów. Byłby to wyraźny wzrost liczby specjalistów, choć nie rozwiąże on wszystkich problemów związanych z dostępnością do opieki psychiatrycznej, zwłaszcza w regionach o największych deficytach kadrowych.
Pielęgniarstwo psychiatryczne specjalizacją priorytetową w jednym województwie
„Wobec kolejnej grupy zawodowej, czyli pielęgniarek i pielęgniarzy, też podejmujemy liczne działania, żeby kształciło się w tym kierunku więcej osób, ale też w odpowiednich specjalizacjach. Pielęgniarek i pielęgniarzy mających specjalizację w dziedzinie psychiatrii było na koniec 2025 r. 6363, w trakcie szkolenia jest prawie 800 osób, ponad 5000 osób ukończyło kurs kwalifikacyjny w tej dziedzinie. Specjalizacja z pielęgniarstwa psychiatrycznego jest dziedziną priorytetową w jednym województwie, kształci się tam aktualnie 25 osób, a finansuje to minister zdrowia” – poinformowała zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju Kadr Medycznych.
Na koniec 2025 r. specjalizację w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego posiadało 6363 pielęgniarek i pielęgniarzy. Prawie 800 osób było w trakcie szkolenia specjalizacyjnego, a ponad 5000 ukończyło kurs kwalifikacyjny w tej dziedzinie. Mimo wzrostu liczby osób zdobywających kwalifikacje problemem nadal pozostaje zapewnienie odpowiedniej obsady pielęgniarskiej na oddziałach psychiatrycznych i w innych formach opieki nad osobami w kryzysie psychicznym.
Kluczową rolę w opiece psychiatrycznej odgrywają także specjaliści z zakresu psychologii klinicznej, psychoterapii uzależnień oraz psychoterapii dzieci i młodzieży. Aby uzyskać specjalizację w tych dziedzinach, trzeba odbyć szkolenie specjalizacyjne, które kończy się egzaminem państwowym.
Specjalizację z psychologii klinicznej posiada prawie 1400 osób, a dodatkowo niemal 500 jest w trakcie szkolenia. Specjalizację z psychoterapii uzależnień posiadają 262 osoby, a ponad 400 kolejnych odbywa szkolenie. Specjalizację w dziedzinie psychoterapii dzieci i młodzieży ma blisko 600 osób, natomiast 207 kolejnych specjalistów jest w trakcie szkolenia.
W 2023 r. została wprowadzona specjalizacja z psychoterapii. „Mamy przygotowany wstępny program szkolenia z tej dziedziny, ale prace nad nim zostały wstrzymane, dlatego że w ministerstwie pracujemy nad opracowaniem propozycji rozwiązań dotyczących kompleksowej regulacji zawodu psychoterapeuty. Przewidujemy kompleksowe uregulowanie kształcenia w tym kierunku, dlatego doszliśmy do wniosku, że nie jest celowe tworzenie programu specjalizacji, który prawdopodobnie i tak wycofamy, i dlatego jeszcze nad nim pracujemy” – wyjaśniła Magdalena Przydatek.
Terapeuci zajęciowi i instruktorzy terapii uzależnień zostali ujęci w ustawie o niektórych zawodach medycznych, obowiązującej od marca 2024 r. W systemie funkcjonuje między innymi około 14 tys. terapeutów zajęciowych, przy czym nie wszyscy pracują w psychiatrii, oraz 419 instruktorów terapii uzależnień. Określono zakres ich kwalifikacji, zasady dotyczące tego, kto może wykonywać te zawody, a także wykaz czynności zawodowych dopuszczonych dla osób wykonujących te profesje. Wykaz ten określono w rozporządzeniu ministra zdrowia.
Osoby wykonujące te zawody podlegają wpisowi do Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego. Rejestr ma służyć potwierdzaniu uprawnień osób wykonujących zawody medyczne i zwiększeniu bezpieczeństwa pacjentów korzystających z ich pomocy.
Asystent zdrowienia pomaga, bazując na własnym doświadczeniu
W systemie są także terapeuci środowiskowi, którzy wspierają osoby z trudnościami psychicznymi, emocjonalnymi i społecznymi w ich codziennym środowisku. Ich rola jest szczególnie ważna w opiece środowiskowej, która ma pomagać pacjentom funkcjonować poza szpitalem i utrzymywać kontakt z lokalnym systemem wsparcia.
Terapeutą środowiskowym może zostać osoba, która ukończy szkolenie z zakresu takiej terapii, zgodnie z programem zatwierdzonym przez ministra zdrowia. Specjaliści ci mogą wspierać osoby doświadczające kryzysów psychicznych w codziennym funkcjonowaniu, w kontaktach z rodziną, instytucjami, pracą czy systemem ochrony zdrowia.
„Mamy jeszcze tzw. asystentów zdrowienia. Jest to nowa rola, która została wprowadzona pilotażowo w centrach zdrowia psychicznego i to nie jest zawód, tylko funkcja wspomagająca. Asystent zdrowienia to osoba, która ma za zadanie wspierać osoby doświadczające kryzysów psychicznych w procesie zdrowienia. W swojej pracy posługuje się wiedzą i własnymi doświadczeniami z zakresu zdrowia psychicznego. Dzieli się z pacjentem osobistymi doświadczeniami kryzysu psychicznego” – przypomniała przedstawicielka resortu zdrowia.
Asystent zdrowienia nie jest obecnie odrębnym zawodem medycznym regulowanym ustawowo, ale pełni funkcję wspierającą rozwijaną między innymi w centrach zdrowia psychicznego. Osoby zainteresowane tą rolą mogą uzyskać certyfikat asystenta zdrowienia po spełnieniu wymogów określonych w obwieszczeniu ministra zdrowia.
Magdalena Przydatek dodała, że obecnie jest 29 certyfikowanych asystentów zdrowienia. Ich rola opiera się na wykorzystaniu własnego doświadczenia kryzysu psychicznego i procesu powrotu do zdrowia, które może być ważnym wsparciem dla pacjentów znajdujących się w podobnej sytuacji.
„Liczba specjalistów od zdrowia psychicznego wzrasta, chociaż jeszcze nie jest taka, jak byśmy sobie życzyli. Wiemy o tym, ale też mamy pewne uwarunkowania, które nie pozwalają na przykład kształcić więcej psychiatrów dzieci i młodzieży, bo nie ma tyle jednostek akredytowanych do tego” – podsumowała Magdalena Przydatek.
Wzrost liczby specjalistów nie oznacza jednak automatycznie równego dostępu do pomocy w całym kraju. Szczególnie dotkliwe pozostają różnice między województwami oraz problemy z dostępnością psychiatrów dzieci i młodzieży, psychologów klinicznych i pielęgniarek psychiatrycznych poza największymi miastami. Dla pacjentów kluczowa jest nie tylko liczba osób posiadających odpowiednie kwalifikacje, ale także to, czy pracują one w publicznym systemie ochrony zdrowia i czy można skorzystać z ich pomocy bez wielomiesięcznego oczekiwania.
Zobacz: Reforma Centrów Zdrowia Psychicznego: raport końcowy wskazuje kierunki zmian w systemie
Za mało pielęgniarek na oddziałach psychiatrycznych
Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych wskazuje, że istniejące normy zatrudnienia pielęgniarek na oddziałach psychiatrycznych nie gwarantują bezpieczeństwa ani pacjentom, ani personelowi. Związek podkreśla, że uregulowanie tej kwestii od kilku lat jest odkładane.
Ministerstwo Zdrowia wskazuje przepisy regulujące kwestie obsad pielęgniarskich w różnych obszarach opieki psychiatrycznej. Informuje przy tym, że obecnie normy zatrudnienia są poddawane weryfikacji.
Zwiększenie liczby pielęgniarek na oddziałach psychiatrycznych może poprawiać bezpieczeństwo pracy zespołów medycznych oraz pacjentów. Odpowiednia obsada pielęgniarska ma znaczenie nie tylko dla organizacji opieki, lecz także dla ograniczania ryzyka sytuacji kryzysowych, w których może być konieczne zastosowanie przymusu bezpośredniego wobec pacjenta. W praktyce liczba pielęgniarek i pielęgniarzy wpływa również na możliwość zapewnienia chorym stałego kontaktu, obserwacji, wsparcia emocjonalnego oraz szybkiej reakcji na pogorszenie stanu zdrowia.
WIDEO:
Rozpatrzenie informacji na temat stanu kadr medycznych i niemedycznych w zakresie ochrony zdrowia psychicznego. Przedstawiają: zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju Kadr Medycznych w Ministerstwie Zdrowia Magdalena Przydatek oraz główny specjalista w Departamencie Dialogu i Partnerstwa Społecznego w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Anna Stasiak.
Stan psychiczny Polaków: najważniejsze wyzwania i potrzeby w zakresie zdrowia psychicznego
Jak Polacy postrzegają psychologów? Stereotypy wciąż utrudniają sięganie po pomoc
Zobacz: Nowy poradnik o żywieniu pacjenta: jak dieta może wspierać terapię
