Informacje ujawnione jesienią 2024 roku wskazały na poważny deficyt w budżecie Narodowego Funduszu Zdrowia – szacowany na 14 mld zł. W odpowiedzi rząd uruchomił wieloetapowy mechanizm kompensacyjny, obejmujący m.in.:
- 3,5 mld zł dotacji budżetowej,
- 1 mld zł w obligacjach Skarbu Państwa,
- 3,56 mld zł ze środków Funduszu Medycznego,
- 400 mln zł z decyzji MZ,
- 1,58 mld zł na fundusz zapasowy,
- 922 mln zł w papierach wartościowych przekazanych decyzją Prezesa Rady Ministrów,
- zwiększenie dotacji na 2025 rok z planowanych 18,35 mld zł do ponad 31 mld zł.
Pomimo tych działań, luka finansowa pozostaje częściowo niepokryta – szacuje się ją na ok. 6 mld zł. Ministerstwo Zdrowia zaznacza, że kwota 14 mld zł jest oszacowaniem maksymalnym i ostateczny niedobór budżetowy może być mniejszy.
Przyczyny deficytu – uwarunkowania systemowe i strukturalne
Rosnące koszty wynagrodzeń w ochronie zdrowia
Wdrożenie ustawy o minimalnych wynagrodzeniach w ochronie zdrowia zwiększyło istotnie koszty działalności podmiotów leczniczych. Zwiększone płace, choć niezbędne dla stabilizacji kadr, nie były w pełni powiązane ze wzrostem finansowania ze strony płatnika.
Przejęcie finansowania ratownictwa medycznego
NFZ od 2024 roku finansuje w pełnym zakresie system Państwowego Ratownictwa Medycznego, co znacząco obciążyło budżet Funduszu, szczególnie w kontekście rosnących kosztów świadczeń i infrastruktury.
Rozszerzenie programów lekowych i darmowych leków
Wprowadzenie bezpłatnych leków dla seniorów 65+ oraz dzieci i młodzieży 0–18 lat spowodowało znaczący wzrost kosztów refundacyjnych.
Nadwykonania świadczeń dla pacjentów do 18. roku życia
Limity Funduszu Medycznego były niewystarczające, co skutkowało koniecznością finansowania nadwykonań przez NFZ.
- 2022: ok. 1 mld zł
- 2023: 1,5 mld zł
- 2024: 2,4 mld zł
Planowane zwiększenie limitów do 4,4 mld zł w 2025 roku ma przenieść część kosztów z powrotem na Fundusz Medyczny.
Niewystarczający wzrost przychodów ze składki zdrowotnej
W warunkach spowolnienia gospodarczego i zmian struktury zatrudnienia wzrost przychodów ze składki nie nadąża za rosnącymi kosztami świadczeń i infrastruktury.
Konsekwencje deficytu dla systemu ochrony zdrowia
Deficyt NFZ generuje szereg problemów operacyjnych i klinicznych, w tym:
– ograniczenia planowych przyjęć i zabiegów
Szpitale w wielu regionach informują o przesunięciach procedur planowych z powodu opóźnień w rozliczeniach.
– narastające zadłużenie placówek medycznych
Brak terminowych płatności pogłębia problemy finansowe szpitali, wpływając bezpośrednio na jakość świadczeń.
– ryzyko redukcji dostępności świadczeń gwarantowanych
Dotyczy to m.in. pediatrii, onkologii, ginekologii, POZ oraz AOS.
– presja kadrowa
Wysokie koszty wynagrodzeń przy ograniczonych środkach mogą prowadzić do redukcji etatów nieklinicznych i pogorszenia organizacji pracy.
– zagrożenie dla stabilności refundacji leków
W kontekście rosnących kosztów refundacyjnych istnieje ryzyko ograniczenia dostępności nowoczesnych terapii.
Prognoza na lata 2025–2026
Analizy Ministerstwa Zdrowia wskazują, że w 2026 r. deficyt może wzrosnąć do 23 mld zł, jeśli nie zostaną wprowadzone działania systemowe. Oznacza to narastanie luki o ponad 60% w ciągu dwóch lat.
Sytuacja finansowa szpitali powiatowych fatalna, a może być jeszcze gorzej [podcast]
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego NFZ ma tak duży deficyt?
Główne przyczyny to rosnące koszty wynagrodzeń, przejęcie finansowania ratownictwa medycznego, rozszerzenie programów refundacyjnych oraz nadwykonania świadczeń dla dzieci.
Czy brak środków wpłynie na dostępność leczenia?
Tak. Deficyt już prowadzi do ograniczania planowych przyjęć i zabiegów, a dalsze niedobory mogą wydłużyć kolejki i ograniczyć dostępność świadczeń.
Czy rząd uzupełni brakujące środki?
Do końca 2024 r. i w 2025 r. przekazano NFZ dodatkowe środki, lecz nadal pozostaje luka finansowa – obecnie ok. 6 mld zł.
Czy Fundusz Medyczny pomoże pokryć nadwykonania?
Tak, projekt nowelizacji zwiększa środki na świadczenia dla dzieci do 4,4 mld zł, co odciąży NFZ.
Dlaczego deficyt w 2026 roku może wynieść aż 23 mld zł?
Powodem są rosnące koszty świadczeń, presja płacowa, starzenie się społeczeństwa oraz brak adekwatnego wzrostu przychodów ze składki zdrowotnej.
Czy system ochrony zdrowia jest zagrożony?
Bez kompleksowych reform – tak. Deficyt stanowi realne ryzyko dla stabilności szpitali, refundacji leków i dostępności świadczeń.
