Personalizacja to nie tylko lek. W hematologii pojęcie personalizacji leczenia zmieniło swoje znaczenie. Jeszcze kilka lat temu kojarzyło się głównie z doborem terapii do konkretnego rozpoznania. Dziś oznacza znacznie więcej: pełną ścieżkę diagnostyczno-terapeutyczną, która zaczyna się od dokładnego rozpoznania biologii choroby, a kończy na monitorowaniu odpowiedzi i dostosowywaniu leczenia do sytuacji pacjenta.
Prof. Ewa Lech-Marańda, konsultant krajowa w dziedzinie hematologii, podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Onkologii, dyrektor Instytut Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie mówiła, że personalizacja jest procesem, a nie pojedynczą decyzją terapeutyczną. „Trzeba powiedzieć na początku, że personalizacja leczenia w hematologii już dawno przestała oznaczać wyłącznie dobór leku do rozpoznania nowotworu hematologicznego. Dziś to już jest cały proces, całe zarządzania procesem od diagnostyki molekularnej immunofenotypowej poprzez właściwą kwalifikację do terapii celowanych i monitorowanie odpowiedzi i w końcu eskalację czy deeskalację leczenia i optymalizację leczenia wspomagającego”.
Programy lekowe: dostęp do innowacji i bariery organizacyjne
W polskiej hematologii wiele nowoczesnych terapii finansowanych jest w ramach programów lekowych. To mechanizm, który pozwala refundować kosztowne terapie, ale jednocześnie narzuca konkretne kryteria włączenia, monitorowania i zakończenia leczenia. Prof. Lech-Marańda zwracała uwagę, że programy lekowe pełnią podwójną rolę. Z jednej strony umożliwiają pacjentom dostęp do innowacyjnych terapii, z drugiej mogą tworzyć bariery organizacyjne.
„Programy lekowe w polskim systemie ochrony zdrowia pełnią podwójną rolę. Z jednej strony są bardzo dobrym mechanizmem, który umożliwia powszechne finansowanie innowacyjnych, czyli bardzo kosztochłonnych terapii, porządkując jednocześnie praktykę kliniczną, bo mamy w programie lekowym kryteria włączenia, wyłączenia, wymagane badania, schemat monitorowania”.
Ekspertka wskazywała jednak, że ograniczona liczba ośrodków, limity realizacji programów, różny dostęp do diagnostyki kwalifikacyjnej i różne modele organizacji leczenia mogą powodować opóźnienia oraz nierówności.
Krajowa Sieć Hematologiczna jako rama organizacyjna
Planowana Krajowa Sieć Hematologiczna ma odpowiadać na te problemy nie przez proste skopiowanie modelu onkologicznego, ale przez stworzenie struktury dostosowanej do specyfiki hematologii. Chodzi o referencyjność ośrodków, współpracę między placówkami, standardy diagnostyczno-lecznicze i ścieżki pacjentów.
„Projekt zakłada również wprowadzenie jednolitych standardów postępowania diagnostyczno-leczniczego w oparciu o ścieżki pacjentów, tak, żeby pacjent z nowotworem hematologicznym mógł być tak samo leczony i mógł mieć dostęp do takiego samego rodzaju diagnostyki i leczenia w każdym regionie Polski” – mówiła prof. Lech-Marańda.
Ważnym elementem ma być także współpraca z lekarzami POZ, zwłaszcza w obszarze diagnostyki wstępnej, opieki przewlekłej oraz prowadzenia pacjenta po zakończeniu intensywnych etapów terapii.
Leczenie bliżej domu, procedury wysokospecjalistyczne w ośrodkach referencyjnych
Krajowa Sieć Hematologiczna ma w praktyce rozdzielić różne poziomy opieki. Procedury wysokospecjalistyczne powinny być prowadzone w ośrodkach o najwyższych kompetencjach, natomiast stabilne etapy terapii – tam, gdzie to możliwe – bliżej miejsca zamieszkania pacjenta. „Krajowa sieć hematologiczna ma niejako wytyczyć takie ramy strukturalne dla kompleksowych zmian w organizacji opieki hematologicznej w Polsce, tak aby pacjent niezależnie od miejsca zamieszkania miał dostęp do porównywalnego standardu diagnostyki i leczenia” – podkreślała prof. Lech-Marańda.
Ekspertka zaznaczała, że aby sieć rzeczywiście poprawiła dostęp do programów lekowych, konieczne są trzy elementy: dostęp do nowoczesnej diagnostyki, wzmocnienie ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz monitorowanie nierówności w dostępie do leczenia.
Zobacz: Krajowa Sieć Onkologiczna ma poprawić jakość leczenia pacjentów z nowotworami
Czym ma być Krajowa Sieć Hematologiczna?
To planowany model organizacji opieki hematologicznej, oparty na referencyjności ośrodków, koordynacji, standardach diagnostyczno-leczniczych i współpracy między placówkami.
Dlaczego diagnostyka jest tak ważna w hematologii?
Ponieważ kwalifikacja do wielu nowoczesnych terapii wymaga badań immunofenotypowych, genetycznych lub molekularnych.
Czy Krajowa Sieć Hematologiczna poprawi dostęp do programów lekowych?
Takie jest założenie, ale eksperci wskazują, że będzie to możliwe tylko wtedy, gdy równolegle poprawi się dostęp do diagnostyki i wzmocni leczenie ambulatoryjne.
Co oznacza leczenie bliżej domu?
To prowadzenie stabilnych etapów terapii w ośrodkach bliższych miejscu zamieszkania pacjenta, przy zachowaniu możliwości przekazania chorego do ośrodka wysokospecjalistycznego, gdy wymaga tego sytuacja kliniczna.
Parlamentarny Zespół ds. Onkologii:
Źródło: Zapis posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Onkologii: „Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej 2025” oraz „Indywidualizacja terapii – podstawą optymalizacji leczenia pacjentów hematologicznych”.
