Komisja Europejska opublikowała raport wspólnej oceny klinicznej, czyli JCA, dotyczący onasemnogenu abeparwoweku w postaci do podania dooponowego (Itvisma) u pacjentów z rdzeniowym zanikiem mięśni. Dokument porządkuje dane o skuteczności i bezpieczeństwie terapii, ale sam nie przesądza o jej finansowaniu w poszczególnych państwach.
Raport dotyczy terapii przeznaczonej dla pacjentów w wieku co najmniej 2 lat z rdzeniowym zanikiem mięśni typu 5q i bialleliczną mutacją genu SMN1. Państwa członkowskie zatwierdziły wspólną ocenę 16 lipca 2026 roku, po czym Komisja Europejska zakończyła przegląd proceduralny 24 lipca. Publikacja dokumentu nastąpiła 7 września 2026 roku. Wcześniej, 30 czerwca 2026 roku, Itvisma uzyskała pozwolenie na dopuszczenie do obrotu ważne w całej Unii Europejskiej. Komisja Europejska
JCA jest wspólną, naukową oceną kliniczną, którą państwa UE mogą wykorzystać w swoich postępowaniach krajowych. Zamiast wielokrotnie analizować te same badania w każdym kraju, eksperci wspólnie oceniają korzyści kliniczne i ryzyko nowej technologii w porównaniu z dostępnymi metodami leczenia. W przypadku Itvisma ocenę przeprowadziły właściwe instytucje z Irlandii i Francji, a w pracach konsultacyjnych uczestniczyli również eksperci kliniczni oraz opiekunowie pacjentów.
Terapia genowa podawana jednorazowo dooponowo
Rdzeniowy zanik mięśni 5q jest rzadką chorobą nerwowo-mięśniową dziedziczoną autosomalnie recesywnie. Jej przyczyną są mutacje obu kopii genu SMN1, prowadzące do niedoboru białka SMN, potrzebnego do przeżycia i prawidłowego działania neuronów ruchowych. Postępująca utrata tych komórek powoduje osłabienie oraz zanik mięśni. Obraz choroby może być bardzo zróżnicowany. Na jej ciężkość częściowo wpływa liczba kopii genu SMN2, jednak nie pozwala ona w pełni przewidzieć przebiegu SMA.
Onasemnogen abeparwowek dostarcza funkcjonalną kopię genu SMN1 do neuronów ruchowych. Itvisma jest podawana tylko raz, w stałej dawce, w postaci iniekcji dooponowej – bezpośrednio do płynu otaczającego rdzeń kręgowy. Zabieg odbywa się w szpitalu i powinien być wykonywany przez lekarza mającego doświadczenie w tej procedurze oraz w leczeniu SMA.
Przed podaniem terapii rozpoczyna się leczenie kortykosteroidem, zazwyczaj prednizolonem. Jest ono następnie kontynuowane przez około dwa miesiące lub do czasu obniżenia aktywności enzymów wątrobowych do akceptowalnego poziomu, po czym dawka jest stopniowo zmniejszana.
Substancja czynna Itvisma jest znana z terapii Zolgensma, jednak oba produkty różnią się postacią, sposobem podania i zarejestrowaną populacją. Zolgensma jest podawana dożylnie, natomiast Itvisma – dooponowo. Unijne wskazanie dla Itvisma obejmuje pacjentów od 2. roku życia z SMA 5q i bialleliczną mutacją SMN1, bez określenia górnej granicy wieku. Europejska Agencja Leków
Badanie STEER: poprawa funkcji motorycznych po 52 tygodniach
Najważniejszym bezpośrednim źródłem danych było randomizowane, podwójnie zaślepione badanie III fazy STEER. Uczestniczyło w nim 126 nieleczonych wcześniej pacjentów w wieku od 2 do poniżej 18 lat. Były to osoby, które potrafiły samodzielnie siedzieć, ale nigdy nie chodziły bez pomocy. Pacjentów przydzielono do jednorazowego podania terapii dooponowej albo do pozorowanej procedury. Obserwację prowadzono przez 52 tygodnie.
Głównym punktem końcowym była zmiana wyniku w rozszerzonej skali funkcjonalnej Hammersmith, czyli HFMSE. Skala obejmuje 33 zadania ruchowe, a jej wynik mieści się w przedziale od 0 do 66 punktów – wyższa wartość oznacza lepszą sprawność.
Pod koniec pierwszego okresu obserwacji średnia skorygowana poprawa wyniosła 2,41 punktu w grupie Itvisma i 0,52 punktu w grupie kontrolnej. Różnica między grupami osiągnęła 1,88 punktu i była statystycznie istotna.
W ocenie kończyn górnych za pomocą skali RULM średnia poprawa wyniosła odpowiednio 2,46 i 0,97 punktu. Różnica 1,49 punktu była korzystna dla terapii genowej, ale nie spełniła progu istotności przewidzianego w planie wielokrotnego testowania. Nie wykazano także różnicy w fizycznym obciążeniu opiekunów mierzonym narzędziem ACEND. Wyniki dotyczące funkcji opuszkowych, w tym wybranych aspektów połykania i ruchomości żuchwy, miały charakter opisowy i nie wskazały istotnych różnic.
W ocenie ogólnej dokonanej przez klinicystów poprawę po 52 tygodniach odnotowano u 68,1 proc. pacjentów leczonych Itvisma i u 48,9 proc. osób z grupy kontrolnej. Interpretując tę obserwację, trzeba pamiętać, że analiza nie była wcześniej określonym głównym testem skuteczności i nie została objęta korektą na wielokrotne porównania. Raport podsumowujący JCA
Porównania z nusinersenem i risdiplamem nie rozstrzygają, która terapia jest skuteczniejsza
W JCA oceniono Itvisma także wobec nusinersenu i risdiplamu, należących do leków modyfikujących przebieg SMA. Nie przeprowadzono jednak badań bezpośrednio porównujących te terapie. Wykorzystano analizy pośrednie MAIC, w których dopasowuje się charakterystyki pacjentów z różnych badań, aby ograniczyć różnice między analizowanymi populacjami.
W grupie wcześniej nieleczonej pośrednie porównanie z nusinersenem nie wykazało statystycznie istotnych różnic ani w skali HFMSE, ani w RULM. Podobnie w porównaniu z risdiplamem nie stwierdzono istotnej statystycznie przewagi żadnej z terapii w ocenianych miarach funkcji ruchowej.
Nie wolno jednak odczytywać braku istotnej różnicy jako dowodu równoważności. Autorzy JCA zwrócili uwagę, że nieodrzucenie hipotezy o braku różnicy nie oznacza wykazania, że leczenie działa tak samo.
Wiarygodność tych porównań ograniczały różnice między badaniami i ich uczestnikami. W analizie dotyczącej nusinersenu pozostawały rozbieżności m.in. pod względem wieku wystąpienia objawów i czasu trwania choroby, a badania dzieliło około dziesięciu lat. W tym okresie mogły zmienić się opieka wspomagająca i sposób monitorowania zdarzeń niepożądanych.
W porównaniu z risdiplamem dopasowanie istotnie zmniejszyło efektywną liczebność próby, a różnice dotyczyły m.in. liczby kopii SMN2 i stosowania wspomagania wentylacji. Oceniający uznali, że wiąże się to z wysokim ryzykiem błędu systematycznego o trudnym do określenia kierunku i skali.
Jeszcze większa niepewność dotyczy pacjentów, którzy byli wcześniej leczeni nusinersenem albo risdiplamem. Dane o Itvisma pochodziły tu z jednoramiennego badania IIIb STRENGTH i zostały zestawione z grupą kontrolną innego badania. Po dopasowaniu analizę HFMSE oparto na efektywnej próbie liczącej 14 pacjentów. Nie wykazano istotnej różnicy w porównaniu z połączoną grupą leczoną nusinersenem lub risdiplamem.
Ponieważ około 80 proc. pacjentów w tej grupie otrzymywało nusinersen, autorzy raportu warunkowo zaakceptowali analizę jako źródło informacji dla porównania z tym lekiem. Nie uznali jej natomiast za wiarygodne porównanie Itvisma z risdiplamem u pacjentów wcześniej leczonych.
Raport wskazuje luki w dostępnych danych
Badanie STEER nie obejmowało pełnej populacji zapisanej we wskazaniu rejestracyjnym. Uczestnikami były dzieci i nastolatki zdolne do samodzielnego siedzenia, które nigdy nie chodziły samodzielnie. W bezpośrednim badaniu nie uczestniczyły zatem osoby niemogące siedzieć, chodzące samodzielnie ani dorośli.
Europejska Agencja Leków uznała, że dostępny całokształt dowodów pozwala objąć wskazaniem pacjentów od 2. roku życia, w tym dorosłych. JCA pokazuje jednak, w których częściach tej szerokiej populacji dowody porównawcze pozostają ograniczone lub nieobecne.
Nie przedstawiono wiarygodnego porównania dooponowej postaci onasemnogenu abeparwoweku z postacią dożylną. Populacje badań obu produktów w zbyt małym stopniu się pokrywały, aby przeprowadzić poprawną analizę pośrednią. Brakowało również danych pozwalających odpowiedzieć na część pytań dotyczących wyodrębnionych grup pacjentów, m.in. osób z co najmniej czterema kopiami genu SMN2.
Oceniający zgłosili też zastrzeżenie do traktowania grupy z pozorowanym zabiegiem w STEER jako pełnego odpowiednika najlepszej opieki wspomagającej. Taka opieka w SMA może obejmować m.in. fizjoterapię, terapię zajęciową, wsparcie oddechowe, żywieniowe i ortopedyczne.
W badaniu działania wspomagające otrzymywało 49,3 proc. pacjentów w grupie Itvisma i 56,9 proc. w grupie kontrolnej, lecz dostępne dane nie określały ich częstotliwości. Z tego powodu porównanie z najlepszą opieką wspomagającą pozostaje obciążone niepewnością.
Bezpieczeństwo wymaga monitorowania także po jednorazowym podaniu
W badaniu STEER co najmniej jedno zdarzenie niepożądane wystąpiło u 98,7 proc. pacjentów otrzymujących Itvisma i u 90,2 proc. uczestników grupy kontrolnej. Poważne zdarzenia niepożądane odnotowano odpowiednio u 28,0 i 33,3 proc., a ciężkie – u 10,7 i 17,6 proc. W okresie 52 tygodni w żadnej z grup nie doszło do zgonu.
Zdarzenia określone jako hepatotoksyczność wystąpiły u 9,3 proc. pacjentów w grupie terapii genowej oraz u 9,8 proc. w grupie kontrolnej. Nie odnotowano zdarzeń sercowych, natomiast objawy mogące wskazywać na toksyczność zwoju korzenia grzbietowego stwierdzono odpowiednio u 2,7 i 2,0 proc. chorych.
Według EMA do najczęstszych działań niepożądanych Itvisma należą zakażenia górnych dróg oddechowych, gorączka, wymioty i ból głowy. Może także dochodzić do zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych.
Jednorazowe podanie nie oznacza więc zakończenia opieki medycznej po wykonaniu iniekcji. Terapia wymaga przygotowania kortykosteroidowego i monitorowania, zwłaszcza czynności wątroby. Produkt został ponadto objęty dodatkowym monitorowaniem bezpieczeństwa w Unii Europejskiej.
Wspólna ocena kliniczna nie jest decyzją refundacyjną
Raport JCA ma ułatwić państwom członkowskim korzystanie z jednej wspólnej oceny dowodów klinicznych. Nie obejmuje jednak analizy kosztów, wpływu na budżet ani organizacji finansowania leczenia. Każde państwo zachowuje kompetencje do przeprowadzenia krajowej oceny i podjęcia decyzji o ewentualnej refundacji, jej zakresie oraz warunkach.
Publikacja raportu oznacza zatem zakończenie ważnego etapu oceny klinicznej Itvisma na poziomie europejskim, ale nie jest równoznaczna z automatycznym dostępem do terapii w Polsce. Dla krajowego płatnika i instytucji HTA dokument stanowi wspólną bazę dowodową.
Jednocześnie precyzyjnie opisane ograniczenia pokazują, że szczególnej ostrożności wymaga przenoszenie wyników badania dzieci i młodzieży zdolnych do siedzenia na całą populację objętą rejestracją oraz wyciąganie wniosków o relatywnej skuteczności wobec innych terapii modyfikujących przebieg SMA.
Najdroższe terapie finansowane przez NFZ. Jaką część wydatków zajmuje leczenie chorób rzadkich?
Co to oznacza dla pacjenta?
Itvisma jest zarejestrowaną w Unii Europejskiej, jednorazową terapią genową podawaną dooponowo pacjentom od 2. roku życia z SMA 5q i bialleliczną mutacją genu SMN1. Badanie rejestracyjne wykazało poprawę funkcji motorycznych mierzoną skalą HFMSE w porównaniu z pozorowanym zabiegiem.
Nie oznacza to jednak, że lek jest już finansowany w Polsce ani że wykazano jego przewagę nad nusinersenem lub risdiplamem. Możliwość zastosowania terapii będzie zależała od jej dostępności w kraju, zasad finansowania, oceny klinicznej konkretnego pacjenta oraz decyzji doświadczonego zespołu prowadzącego leczenie SMA.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest Itvisma?
Itvisma to terapia genowa zawierająca onasemnogen abeparwowek. Dostarcza funkcjonalną kopię genu SMN1 do neuronów ruchowych, aby umożliwić wytwarzanie białka SMN, którego niedobór leży u podłoża rdzeniowego zaniku mięśni 5q.
Dla kogo zarejestrowano terapię?
W Unii Europejskiej wskazanie obejmuje pacjentów w wieku co najmniej 2 lat z SMA 5q i bialleliczną mutacją genu SMN1. O kwalifikacji konkretnej osoby decyduje lekarz mający doświadczenie w leczeniu SMA.
Jak podawana jest Itvisma?
Lek podaje się jednorazowo dooponowo, czyli do płynu otaczającego rdzeń kręgowy. Procedura odbywa się w szpitalu. Przed leczeniem oraz przez około dwa miesiące po nim pacjent otrzymuje kortykosteroid, a czas terapii zależy również od wyników badań wątroby.
Czy Itvisma jest tym samym co Zolgensma?
Oba produkty zawierają onasemnogen abeparwowek, ale różnią się postacią, drogą podania i zarejestrowaną populacją. Zolgensma jest podawana dożylnie, natomiast Itvisma – dooponowo.
Czy raport JCA wykazał przewagę Itvisma nad nusinersenem lub risdiplamem?
Nie. Pośrednie porównania nie wykazały statystycznie istotnych różnic, ale były obciążone znaczną niepewnością. Brak istotnej różnicy nie jest dowodem, że terapie są równoważne.
Czy publikacja JCA oznacza refundację Itvisma w Polsce?
Nie. JCA jest wspólną oceną kliniczną dla państw Unii Europejskiej. Decyzje dotyczące ceny, refundacji, finansowania i kryteriów dostępu nadal są podejmowane na poziomie krajowym.
Źródło: Komisja Europejska, „Joint Clinical Assessment Report of Onasemnogene abeparvovec”, wersja 1.0, 2026. Komisja Europejska, „Commission publishes joint clinical assessment report on an advanced therapy medicine for spinal muscular atrophy”, 2 września 2026 roku. European Medicines Agency, Itvisma – EPAR, charakterystyka produktu i informacje o dopuszczeniu do obrotu.
Od innowacji do refundacji. Które nowoczesne leki są już dostępne dla polskich pacjentów?
