Projekt rozporządzenia dotyczący opieki nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą realizowanej przez położną wprowadza jedną z najważniejszych zmian organizacyjnych w polskim położnictwie ostatnich lat. To odpowiedź na realne luki w dostępie do świadczeń, które pojawiły się wraz z dynamicznymi zmianami demograficznymi i stopniowym zamykaniem oddziałów położniczych w mniejszych szpitalach. Nowe rozwiązania nie są próbą zastępowania klasycznej opieki szpitalnej, lecz zaprojektowanym mechanizmem bezpieczeństwa dla kobiet, które znalazłyby się w sytuacji nagłego, nieplanowanego porodu z dala od oddziału położniczo-ginekologicznego.
Kluczowym elementem projektu są interwencyjne punkty położnicze tworzone w szpitalach, które nie prowadzą porodów, ale posiadają izbę przyjęć lub szpitalny oddział ratunkowy. Jak wyjaśnia wiceminister Tomasz Maciejewski, nie będą to miejsca planowych porodów ani alternatywa dla oddziałów położniczych. Ich rolą jest wyłącznie interwencja w sytuacjach nagłych, gdy poród rozwija się gwałtownie, a czas i odległość uniemożliwiają bezpieczny transport do pełnoprofilowej placówki. Tego typu zdarzenia są w Polsce rzadkie, jednak ich konsekwencje – w przypadku braku odpowiedniego zabezpieczenia – mogą być dramatyczne. „Nie będą się tam odbywać planowe porody fizjologiczne. To miejsca, w których będzie możliwość zapewnienia bezpieczeństwa w sytuacji nieplanowanego porodu, który może mieć gwałtowny przebieg. W Polsce zdarzają się one niezwykle rzadko” – mówił wiceminister.
Projekt rozporządzenia jasno definiuje, że celem zmian jest wyrównanie dostępu do opieki położniczej w regionach oddalonych o ponad 25 kilometrów od szpitala z oddziałem położniczo-ginekologicznym. W praktyce oznacza to realne wzmocnienie bezpieczeństwa kobiet mieszkających poza dużymi ośrodkami miejskimi. Jak podkreślał wiceminister Maciejewski, system musi nadążać za zmianami demograficznymi – liczba porodów w Polsce systematycznie spada, co prowadzi do restrukturyzacji sieci szpitali. Zamknięcie oddziału położniczego nie może jednak oznaczać pozostawienia kobiet bez zabezpieczenia na wypadek nagłego porodu. „Nowe rozwiązanie to odpowiedź na zmieniającą się demografię. W Polsce na świat przychodzi coraz mniej dzieci. W związku z tym zarządzający szpitalami coraz częściej decydują się na zamykanie oddziałów położniczych lub ich przekształcenie w oddział ginekologiczny. Chcemy zapewnić bezpieczeństwo i wyrównać dostęp do opieki położniczej” – tłumaczył wiceminister Maciejewski.
Centralną postacią nowego modelu opieki jest położna – specjalistka, której kompetencje w ostatnich latach zyskały w systemie ochrony zdrowia należne im miejsce. Wiceminister Katarzyna Kęcka zwracała uwagę, że polskie położne należą do najlepiej przygotowanych zawodowo w Europie. Już na etapie studiów licencjackich zdobywają szerokie doświadczenie praktyczne, a po ukończeniu edukacji posiadają pełne uprawnienia do samodzielnego prowadzenia porodów fizjologicznych. To właśnie ten poziom kompetencji pozwala powierzyć im kluczową rolę w ocenie stanu rodzącej i podejmowaniu decyzji o dalszym postępowaniu. „W Polsce mamy bardzo dobrze przygotowane zawodowo położne. Ich kompetencje obejmują opiekę nad kobietą na wszystkich etapach życia. W trakcie studiów pierwszego stopnia każda studentka położnictwa musi odebrać co najmniej czterdzieści porodów, co zapewnia solidne przygotowanie praktyczne. Już po ukończeniu studiów licencjackich położne posiadają uprawnienia do samodzielnego odbierania porodów naturalnych” – mówiła wiceminister Katarzyna Kęcka.
W interwencyjnym punkcie położniczym położna przeprowadzi badanie ciężarnej, oceni zaawansowanie akcji porodowej i zdecyduje, czy możliwy jest bezpieczny transport do szpitala z oddziałem położniczym. Transport ten ma odbywać się w sposób zorganizowany, z udziałem zespołu ratownictwa medycznego i przy zapewnieniu odpowiednio wyposażonej karetki. Przyjęcie porodu na miejscu będzie rozwiązaniem absolutnie wyjątkowym, stosowanym wyłącznie wtedy, gdy poród jest na tyle zaawansowany, że przewiezienie pacjentki niosłoby większe ryzyko niż pozostanie w punkcie interwencyjnym.
Znaczenie tej zmiany podkreślała prof. Grażyna Iwanowicz-Palus, konsultantka krajowa w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologiczno-położniczego, wskazując, że standard organizacyjny opieki okołoporodowej już dziś uznaje położną za samodzielnego profesjonalistę zdolnego do prowadzenia opieki nie tylko w ciąży, ale także w trakcie porodu i w sytuacjach nagłych. Projekt rozporządzenia jest więc nie tyle rewolucją kompetencyjną, co logicznym rozwinięciem obowiązujących standardów i realnym wykorzystaniem potencjału zawodowego położnych. „Poziom wiedzy i umiejętności położnej został wyraźnie dostrzeżony w standardzie organizacyjnym opieki okołoporodowej. Jest wskazywana jako profesjonalistka przygotowana do samodzielnego sprawowania opieki nie tylko podczas ciąży. Położne są również przygotowane do samodzielnego prowadzenia porodu i sprawowania opieki w sytuacjach nagłych” – mówiła prof. Grażyna Iwanowicz-Palus.
Istotnym elementem projektu jest także precyzyjne rozgraniczenie przestrzeni. Interwencyjne punkty położnicze nie będą funkcjonowały na SOR-ach ani w izbach przyjęć. Mają to być odrębne, specjalnie przygotowane pomieszczenia, wyposażone w sprzęt niezbędny do oceny stanu rodzącej i – w wyjątkowych sytuacjach – do bezpiecznego odebrania porodu. To rozwiązanie eliminuje chaos organizacyjny i ryzyko, że kobieta rodząca trafi do przypadkowej przestrzeni, nieprzystosowanej do opieki okołoporodowej.
Prof. Ewa Wender-Ożegowska, krajowa konsultant w dziedzinie położnictwa i ginekologii podkreślała, że cały system został zaprojektowany w taki sposób, aby porody nadal odbywały się przede wszystkim w szpitalach z oddziałami położniczymi. Interwencyjne punkty mają pełnić funkcję zabezpieczenia, a nie alternatywy. Ich istnienie nie zmienia podstawowej filozofii opieki okołoporodowej, lecz ją wzmacnia – szczególnie tam, gdzie odległość i czas dojazdu mogą mieć kluczowe znaczenie. „Przy szpitalach mają powstać miejsca, gdzie w razie sytuacji gdy pacjentka nie byłaby w stanie dojechać do placówki z oddziałem ginekologiczno-położniczym, będzie objęta opieką. Z założenia w interwencyjnych punktach położniczych porody nie powinny się odbywać, ponieważ system ma zabezpieczyć nasze pacjentki w szpitalach z oddziałami położniczymi. W interwencyjnym punkcie położniczym położna zbada pacjentkę i oceni, czy poród jest na takim etapie, że może ona być bezpiecznie przetransportowana do najbliższego szpitala z oddziałem położniczym lub – w wyjątkowych przypadkach – odbierze poród na miejscu” – mówiła prof. Ewa Wender-Ożegowska.
W szerszej perspektywie projekt rozporządzenia wpisuje się w myślenie systemowe o bezpieczeństwie matek i noworodków. Jak podsumował prof. Mirosław Wielgoś, krajowy konsultant w dziedzinie perinatologii, nie da się zapewnić wysokiej jakości opieki w miejscach, gdzie porody odbywają się sporadycznie i bez zaplecza organizacyjnego. Nowe rozwiązanie zostało przygotowane w oparciu o mapy potrzeb zdrowotnych i ma wzmacniać spójność systemu, a nie go fragmentaryzować.
W praktyce oznacza to jasny sygnał dla kobiet w ciąży: poród nie będzie zdarzeniem przypadkowym, odbywającym się w nieprzygotowanej przestrzeni. Nawet w sytuacji nagłej system ma zapewnić opiekę, kompetentny personel i bezpieczne decyzje kliniczne. To zmiana, która nie tylko porządkuje organizację świadczeń, ale także przywraca poczucie bezpieczeństwa tam, gdzie dotychczas dominowała niepewność.
Kolejki do lekarzy – resort zdrowia zapowiada zmiany
Najczęściej zadawane pytania
Czy interwencyjne punkty położnicze zastąpią oddziały położnicze?
Nie. Ich rolą nie jest prowadzenie planowych porodów, lecz zabezpieczenie kobiet w nagłych sytuacjach, gdy transport do oddziału położniczego jest utrudniony lub niemożliwy.
Czy porody będą odbywać się na SOR-ach?
Nie. Interwencyjne punkty położnicze to osobne, wydzielone i odpowiednio wyposażone pomieszczenia, niezależne od SOR-u i izby przyjęć.
Kto będzie decydował o przyjęciu porodu lub transporcie pacjentki?
Decyzję podejmie położna po ocenie stanu klinicznego kobiety i zaawansowania akcji porodowej, zgodnie z jasno określonymi kompetencjami.
Czy położne są przygotowane do samodzielnego odbierania porodów?
Tak. Położne w Polsce posiadają uprawnienia do samodzielnego prowadzenia porodów fizjologicznych i są przygotowane do działania w sytuacjach nagłych.
Dlaczego wprowadzono to rozwiązanie właśnie teraz?
Zmiany są odpowiedzią na spadek liczby porodów, zamykanie oddziałów położniczych i konieczność zapewnienia bezpieczeństwa kobietom mieszkającym daleko od dużych szpitali.
Prof. Wielgoś: operacje płodu w łonie matki coraz częściej wykonuje się metodą małoinwazyjną
