Gruźlica to zakaźna choroba wywoływana przez bakterię Mycobacterium tuberculosis (prątki gruźlicy). Choroba ta może dotyczyć różnych części ciała, najczęściej jednak atakuje płuca, co nazywane jest gruźlicą płucną. Zachorowania na gruźlicę należą do najczęściej występujących chorób zakaźnych na świecie. 24 marca obchodzimy Światowy Dzień Walki z Gruźlicą, inaczej Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Gruźlicy.
Objawy gruźlicy płucnej mogą być różne i obejmować: przewlekły kaszel mokry lub suchy, krwioplucie, ból w klatce piersiowej, wyczerpanie i utrata masy ciała, gorączkę i dreszcze, niewydolność oddechową. Gruźlica jest chorobą zakaźną i może być przenoszona przez kropelki zawieszone w powietrzu, które są wydychane przez zakażoną osobę podczas kaszlu, kichania lub rozmowy. Niekontrolowane rozprzestrzenianie się gruźlicy może prowadzić do epidemii w społecznościach, dlatego kluczowe jest wczesne wykrycie i leczenie zakażonych osób.
https://gemini.pl/aromactiv-baby-zel-od-urodzenia-20-g-0041836
Znacznie rzadziej do zakażenia gruźlicą dochodzi drogą pokarmową np. poprzez spożycie skażonego mleka zakażonej krowy lub przez kontakt bezpośredni z uszkodzoną skórą lub błonami śluzowymi. Najczęstszym źródłem zakażenia są osoby chore na gruźlicę, w fazie prątkowania. Innym źródłem zakażenia są chore na gruźlicę zwierzęta np. chore krowy, które wydalają prątki m. in. z mlekiem. Okres wylęgania choroby jest trudny do określenia. Bakterie po wniknięciu do organizmu zostają w większości wypadków wyeliminowane, jednakże część z nich może pozostać w stanie uśpienia w organizmie zakażonej osoby nie powodując objawów chorobowych. Na skutek aktywacji bakterii poprzez spadek odporności w wyniku np. niedożywienia, może dojść do ich rozprzestrzenienia się prątków gruźlicy w całym organizmie, a następnie rozwój choroby w zajętych narządach lub tkankach. Najczęstszą postacią choroby jest gruźlica płuc.
Ryzyko zachorowania zwiększają niektóre choroby, np. cukrzyca, choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy, alkoholizm, nikotynizm, zakażenie wirusem HIV lub też inne czynniki, jak nieprawidłowe odżywianie się, złe warunki społeczno-ekonomiczne.
Leczenie gruźlicy zazwyczaj obejmuje długoterminowe stosowanie antybiotyków. Leczenie to może trwać od kilku miesięcy do kilku lat, w zależności od rodzaju i ciężkości infekcji oraz reakcji organizmu na terapię.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz inne organizacje zdrowotne podejmują działania na całym świecie w celu kontroli i zwalczania gruźlicy poprzez zapewnienie skutecznej diagnostyki, leczenia i profilaktyki, w tym szczepień oraz edukacji społeczności na temat zapobiegania zakażeniom.
Gruźlica przyczyny
Gruźlica jest wywoływana przez bakterię Mycobacterium tuberculosis. Jest to choroba zakaźna, która może być przenoszona zakażonymi kropelkami wydychanymi przez chorego podczas kaszlu, kichania lub mówienia. Główne przyczyny gruźlicy to:
- Zakażenie bakteryjne: Gruźlica jest spowodowana infekcją bakterią Mycobacterium tuberculosis. Bakteria ta może atakować różne części ciała, najczęściej jednak atakuje płuca.
- Bezpośredni kontakt z zakażoną osobą: Gruźlica jest chorobą zakaźną i może być przenoszona poprzez bezpośredni kontakt z zakażoną osobą, zwłaszcza poprzez wdychanie kropel zawierających bakterie wydychane przez chorego.
- Osłabienie układu odpornościowego: Ludzie z osłabionym układem odpornościowym, na przykład z powodu HIV/AIDS, leczenia immunosupresyjnego lub innego stanu chorobowego, mogą być bardziej podatni na rozwój gruźlicy.
- Niewłaściwe warunki życia: Gruźlica często występuje w społecznościach o niskim standardzie życia, gdzie brak higieny, złe warunki mieszkaniowe i słaba opieka zdrowotna sprzyjają rozprzestrzenianiu się choroby.
- Brak odpowiedniego leczenia: Nieleczona gruźlica może prowadzić do rozprzestrzeniania się infekcji i wystąpienia powikłań, dlatego kluczowe jest wczesne wykrycie i leczenie zakażonych osób.
Zapobieganie gruźlicy obejmuje szczepienie (w krajach, gdzie szczepionka BCG jest powszechnie stosowana), wczesne wykrywanie i leczenie zakażeń, izolację zakażonych osób oraz promowanie higieny i zdrowego stylu życia.
Gruźlica objawy
W przypadku zachorowania na gruźlicę brak jest charakterystycznych objawów. Mogą one mieć charakter ogólny (np. gorączka, osłabienie organizmu, brak apetytu, utrata masy ciała) lub miejscowy, w zależności od atakowanego narządu.
Objawy gruźlicy mogą być różne w zależności od typu i zaawansowania choroby. Gruźlica może dotyczyć różnych części ciała, najczęściej jednak atakuje płuca, co nazywane jest gruźlicą płucną. Oto najczęstsze objawy gruźlicy płucnej:
- Długotrwale utrzymujący się przewlekły kaszel: Kaszel trwający dłużej niż trzy tygodnie jest częstym objawem gruźlicy płucnej. Może być suchy lub mokry, a czasami towarzyszą mu krwioplucie.
- Wyczerpanie i utrata masy ciała: Osoby z gruźlicą płucną mogą doświadczać wyczerpania, utraty apetytu i nagłej utraty masy ciała, nawet przy zachowaniu normalnego lub zwiększonego spożycia pokarmu.
- Gorączka i dreszcze: W zaawansowanych przypadkach gruźlicy płucnej mogą wystąpić gorączka i dreszcze, które są objawami reakcji immunologicznej organizmu na obecność bakterii gruźlicy.
- Ból w klatce piersiowej: Ból w klatce piersiowej może być wynikiem zapalenia opłucnej lub powiększenia węzłów chłonnych w okolicy klatki piersiowej.
- Duszność: Osoby z gruźlicą płucną mogą doświadczać duszności i trudności w oddychaniu, zwłaszcza podczas wysiłku.
- Inne objawy: Mogą wystąpić także inne objawy, takie jak zmęczenie, osłabienie, nocne poty, utrata apetytu i bóle stawów.
Niecharakterystycznymi objawami gruźlicy pozapłucnej mogą natomiast być obrzmienia, bolesność ruchowa, powiększenie obwodowych węzłów chłonnych, upośledzenie funkcjonowania zaatakowanych narządów.
Warto zauważyć, że objawy te mogą być różne u różnych osób, a niektórzy zakażeni mogą nie wykazywać żadnych objawów (tzw. gruźlica bezobjawowa). W przypadku podejrzenia gruźlicy lub wystąpienia powyższych objawów, ważne jest jak najszybsze skonsultowanie się z lekarzem w celu diagnostyki i rozpoczęcia odpowiedniego leczenia.
Gruźlica leczenie
Leczenie gruźlicy zazwyczaj obejmuje długoterminową terapię antybiotykami, zwanymi lekami przeciwgruźliczymi. Standardowy schemat leczenia gruźlicy zależy od rodzaju i ciężkości choroby oraz czułości bakterii na stosowane leki. Typowe leczenie trwa od 6 do 9 miesięcy, ale może być dłuższe w przypadku bardziej zaawansowanych przypadków lub w przypadku wystąpienia lekooporności.
Standardowy schemat leczenia gruźlicy obejmuje zazwyczaj kombinację kilku leków przeciwgruźliczych, które mogą obejmować:
- Izoniazyd (INH): Jest to najczęściej stosowany lek przeciwgruźliczy, który zabija bakterie gruźlicy poprzez hamowanie produkcji ich kluczowych składników.
- Rifampicyna (RIF): Rifampicyna jest kolejnym ważnym lekiem przeciwgruźliczym, który działa na bakterie gruźlicy, zakłócając ich zdolność do replikacji.
- Pirydoksyna (witamina B6): Pirydoksyna jest często stosowana w połączeniu z izoniazydem, aby zapobiec wystąpieniu neuropatii, która może być jednym z jego działań niepożądanych.
- Etambutol: Etambutol jest często stosowany w skojarzeniu z innymi lekami przeciwgruźliczymi. Działa na bakterie gruźlicy, blokując ich zdolność do produkcji białek.
W przypadku gruźlicy opornej na leki lub w przypadku wystąpienia powikłań, może być konieczne stosowanie alternatywnych schematów leczenia, które mogą obejmować bardziej zaawansowane leki przeciwgruźlicze.
Podczas leczenia ważne jest regularne stosowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza oraz regularne monitorowanie postępów leczenia za pomocą badań obrazowych i laboratoryjnych. Jest to istotne w celu zapewnienia skutecznego leczenia i zapobieżenia rozprzestrzenianiu się gruźlicy oraz wystąpieniu powikłań. Warto również pamiętać, że leczenie gruźlicy jest procesem długotrwałym i wymaga cierpliwości oraz zaangażowania ze strony pacjenta.
Potwierdzono w Polsce 1566 przypadków gruźlicy
Gruźlica najnowsze terapie
W Polsce dostępne są dwie szczepionki przeciw gruźlicy: szczepionka BCG 10 produkowana w Polsce i BCG szczepionka SSI produkowana w Danii. Obie szczepionki w swoim składzie posiadają żywe osłabione prątki bydlęce i podawane są podskórnie. Aktualnie według Narodowego Programu Szczepień Ochronnych szczepienie przeciwko gruźlicy obejmuje jedną dawkę podawaną noworodkowi, przed wypisaniem go ze szpitala. Szczepienie to chroni przed ciężkimi postaciami choroby, szczególnie przed zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Szczepienia przeciwko gruźlicy są najczęściej podawanymi na świecie i dzięki temu zaszczepionych zostało już ponad 3 miliardy osób.
Zwalczanie gruźlicy opiera się głównie na wykrywaniu osób, które mogą stanowić źródło zakażenia dla innych osób i wdrożeniu leczenia z zastosowaniem długotrwałej kuracji z użyciem antybiotyków i chemioterapeutyków. Natomiast działania mające na celu eliminację zachorowań u zwierząt podejmuje się zgodnie z opracowywanymi przez sektor weterynarii programami zwalczania tej choroby.
Najnowsze terapie gruźlicy obejmują rozwój nowych leków przeciwgruźliczych oraz innowacyjnych podejść do leczenia, zwłaszcza w przypadku gruźlicy opornej na leczenie. Do najczęściej stosowanych terapii można zaliczyć nowe leki przeciwgruźlicze. W ostatnich latach wprowadzono do użytku nowe leki przeciwgruźlicze, które są bardziej skuteczne i mogą być mniej toksyczne niż tradycyjne leki. Przykłady nowych leków przeciwgruźliczych obejmują bedaquilinę i delamanid, które są stosowane w leczeniu gruźlicy opornej na leki.
Leczenie gruźlicy polegać może również na leczeniu krótkoterminowych. Badania nad nowymi schematami leczenia gruźlicy skupiają się również na opracowywaniu krótkoterminowych terapii, które mogą skrócić czas trwania leczenia i zwiększyć skuteczność.
Nowe podejścia do leczenia gruźlicy obejmują stosowanie leczenia skojarzonego, w którym stosuje się kilka leków przeciwgruźliczych jednocześnie, aby zapobiec wystąpieniu lekooporności. Badania nad leczeniem gruźlicy obejmują również badania nad terapią immunomodulacyjną, która ma na celu wzmocnienie reakcji układu odpornościowego na bakterie gruźlicy. W przypadku gruźlicy opornej na leki lub przypadków niepowodzenia leczenia stosuje się również leczenie uzupełniające, które może obejmować chirurgiczne usunięcie uszkodzonych obszarów płuc lub stosowanie alternatywnych metod terapeutycznych.
Należy jednak pamiętać, że choć nowe terapie gruźlicy mogą być obiecujące, nadal istnieje wiele wyzwań związanych z leczeniem tej choroby, w tym trudności w diagnozowaniu, leczeniu przypadków opornych na leki oraz zapewnieniu dostępu do leczenia dla wszystkich potrzebujących.
Gruźlica wielolekooporna (MDR)
Specyficzną odmianą choroby jest gruźlica wielolekooporna (MDR), w której stwierdza się oporność drobnoustrojów na co najmniej dwa najważniejsze leki stosowane w leczeniu skojarzonym, czyli izoniazyd i rifampicynę. Ponadto występuje też tzw. gruźlica XDR, która dodatkowo nie daje się leczyć co najmniej dwoma z pozostałych leków przeciwgruźliczych. Dlatego tak ważne jest skrupulatne przyjmowanie wszystkich zleconych przez lekarza leków we wskazanym przez niego okresie czasu. W przeciwnym wypadku tj. niesystematycznego lub zbyt krótkiego przyjmowania leków, leczenie nie jest skuteczne i prątki uodparniają się na nie.
Postępowanie z chorym
Ministerstwo Zdrowia zaleca konkretne kroki postępowania z osobą chorą na gruźlice. Alarmem powinny być objawy: kaszel nieustępujący > 3 tygodni (który nie ma innej ustalonej przyczyny), ± gorączka, nocne poty, chudnięcie, osłabienie i łatwe męczenie się, brak apetytu, krwioplucie, bóle klatki piersiowej, duszność. Osoby z objawami lub czynnikami ryzyka gruźlicy powinny być poddane badaniom ukierunkowanym na wykrywanie gruźlicy.
Lekarz może zlecić badanie wykrywające gruźlicę: RTG klatki piersiowej. Jeśli zmiany wskazują na możliwość gruźlicy należy wysłać chorego do poradni chorób płuc, gdzie niezwłocznie powinna zostać podjęta dalsza diagnostyka. Chorego z nasilonymi objawami, rozległymi zmianami w płucach, obecnością jam, można skierować bezpośrednio do oddziału chorób płuc leczącego gruźlicę. W przypadku ciężkiego stanu klinicznego chorego, stanu immunosupresji niezwłoczne skierowanie do szpitala na leczenie
Kobiety w ciąży i dzieci do lat 16 powinny mieć jako pierwszy wykonany test z krwi oparty na pomiarze wydzielanego interferonu gamma (IGRA), by ewentualnie
nie wykonywać RTG płuc.
Oprócz badania radiologicznego klatki piersiowej, które sprawdza zmiany w płucach, wykonuje się również badania plwociny. Badanie plwociny sprawdza czy w plwocinie, którą wykrztusza chory obecne są prątki. Jeżeli chory nie wykrztusza plwocin, mogą być zlecone inne badania.
Po potwierdzeniu testem molekularnym, że prątki wykryte w bakterioskopii należą do Mycobacterium tuberculosis complex, nie czekając na dalsze wyniki badań należy skierować chorego na leczenie przeciwprątkowe w warunkach szpitalnych. Test molekularny umożliwia szybkie wykrycie obecności prątków gruźlicy w plwocinie chorego (24 godz.) badanie bakterioskopowe posiew i lekowrażliwość prątków.
Jeśli chory ma objawy lub zmiany w RTG, ale nie odkrztusza plwociny należy w warunkach szpitalnych wykonać bronchoskopię z pobraniem popłuczyn oskrzelowych, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, biopsję transbronchialną.
Zalecenia dla osób leczących gruźlicę: Jeżeli test molekularny nie wykazał oporności prątków na ryfampicynę ± izoniazyd zaleca się standardowe leczenie 4-lekowe, 6-miesięczne. Jeżeli wykazano oporność na ryfampicynę należy włączyć leczenie jak MDR-TB (w niektórych sytuacjach klinicznych możliwe oczekiwanie na wyniki fenotypowego badania lekowrażliwości).
Leczenie gruźlicy MDR-TB I XDR-TB: Według WHO leki stosowane w schematach leczenia MDR-TB i XDR-TB dzieli się na podstawie bezpieczeństwa i skuteczności na 3 grupy:
1) grupa A – leki, które należy wybrać w pierwszej kolejności: lewofloksacyna albo moksyfloksacyna, bedakilina i linezolid
2) grupa B – leki dodawane jako kolejne: klofazymina, cykloseryna albo teryzydon
3) grupa C – leki, które stosuje się w razie potrzeby jako uzupełnienie schematu leczniczego: etambutol, delamanid, PZA, imipenem z cylastyną, meropenem,
amikacyna lub SM, etionamid/protionamid, PAS.
Optymalny zestaw to bedakilina podawana przez 6 mies. z możliwością dłuższego stosowania w indywidualnych przypadkach, z lewofloksacyną lub moksyfloksacyną, linezolidem, klofazyminą lub cykloseryną podawanymi przez cały czas leczenia (20 mies.).
Źródło: Światowa Organizacja Zdrowia WHO, gov.pl
Gruźlica wielolekoporna: istotne fakty i zapowiedź nowego podejścia
Krztusiec i gruźlica – choroby, o których nie można zapomnieć
