W marcu 2026 roku Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji opublikowała stanowisko dotyczące wykorzystania funduskamery oraz algorytmów sztucznej inteligencji w przesiewowej diagnostyce retinopatii cukrzycowej. Decyzja ta ma istotne znaczenie zarówno dla lekarzy, jak i pacjentów z cukrzycą, ponieważ dotyczy dostępności nowoczesnych metod diagnostycznych finansowanych ze środków publicznych. Pomimo rosnącego zainteresowania technologiami cyfrowymi i automatyzacją medycyny, Prezes Agencji nie zarekomendował włączenia tego rozwiązania do katalogu świadczeń gwarantowanych.
Rekomendacja Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji z marca 2026 roku wskazuje, że badanie dna oka przy użyciu funduskamery, także wspierane przez sztuczną inteligencję, nie powinno zostać włączone do świadczeń gwarantowanych. Decyzja wynika z braku przewagi nad standardową diagnostyką, niejednoznacznych dowodów klinicznych, wysokich kosztów oraz ograniczeń prawnych dotyczących wykorzystania AI w medycynie. Technologia ta może wspierać lekarza, ale nie zastępuje klasycznego badania okulistycznego.
Cukrzyca i jej powikłania – dlaczego badanie dna oka jest tak ważne?
Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, która prowadzi do licznych powikłań narządowych. Jednym z najpoważniejszych jest retinopatia cukrzycowa – uszkodzenie naczyń siatkówki oka, które może skutkować trwałym pogorszeniem widzenia, a nawet ślepotą. Regularne badania okulistyczne są kluczowe dla wczesnego wykrycia zmian. Standardem pozostaje badanie dna oka wykonywane przez lekarza przy użyciu oftalmoskopu. W praktyce oznacza to bezpośrednią ocenę struktur oka przez specjalistę.
Czym jest funduskamera i gdzie znajduje zastosowanie? Funduskamera to urządzenie umożliwiające wykonanie cyfrowych zdjęć dna oka. Jej zaletą jest szybkość badania oraz możliwość archiwizacji obrazów i ich zdalnej analizy. W teorii pozwala to na rozwój telemedycyny oraz wykorzystanie algorytmów sztucznej inteligencji do oceny zmian chorobowych. W praktyce jednak, jak podkreślono w rekomendacji, technologia ta nie zastępuje klasycznego badania okulistycznego, lecz może je jedynie wspierać.
Z kolei algorytmy AI wykazują wysoką skuteczność w analizie obrazów dna oka. W badaniach osiągały czułość nawet do 100 procent i swoistość przekraczającą 90 procent. Oznacza to, że potrafią trafnie identyfikować zmiany chorobowe. Mimo to istnieją istotne ograniczenia. Przede wszystkim brakuje jednolitych standardów ich stosowania oraz regulacji prawnych umożliwiających podejmowanie decyzji medycznych wyłącznie na podstawie analizy algorytmicznej. Zgodnie z obowiązującym prawem, sztuczna inteligencja może jedynie wspierać lekarza, a nie zastępować jego ocenę.
Cukrzyca i jej powikłania – dlaczego badanie dna oka jest tak ważne?
Dlaczego świadczenie nie zostało wprowadzone do koszyka gwarantowanego?
Decyzja Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wynika z kilku kluczowych przesłanek. Po pierwsze, obecny system opieki zdrowotnej już zapewnia dostęp do diagnostyki retinopatii cukrzycowej w ramach porad specjalistycznych. Oznacza to, że nie zidentyfikowano istotnej „luki zdrowotnej”, która uzasadniałaby tworzenie nowego świadczenia.
Po drugie, nie wykazano przewagi funduskamery nad standardową oftalmoskopią. Wyniki badań były niejednoznaczne, a w niektórych przypadkach wskazywały na ryzyko wyników fałszywie ujemnych.
Po trzecie, analiza ekonomiczna nie potwierdziła opłacalności tej technologii. Szacowany koszt wdrożenia świadczenia wynosi około 100 mln zł rocznie, przy braku jednoznacznych dowodów na lepsze efekty zdrowotne.
Istotnym elementem decyzji był brak regulacji umożliwiających finansowanie świadczeń, w których kluczową rolę odgrywa sztuczna inteligencja. Wprowadzenie takich rozwiązań wymagałoby nie tylko zmian legislacyjnych, ale także stworzenia standardów bezpieczeństwa, walidacji algorytmów oraz odpowiedzialności za decyzje kliniczne. Dodatkowo, proponowane wykorzystanie danych pacjentów do budowy krajowego systemu AI wiązałoby się z koniecznością prowadzenia badań klinicznych i uzyskiwania zgód bioetycznych, co znacząco komplikuje wdrożenie.
Jak wygląda sytuacja w innych krajach? Analiza międzynarodowa pokazuje duże zróżnicowanie podejść. W niektórych państwach funduskamera jest elementem programów przesiewowych, w innych funkcjonuje jako dodatkowe narzędzie w opiece diabetologicznej. W części krajów nadal trwa ocena tej technologii. Oznacza to, że globalnie nie wypracowano jeszcze jednolitego standardu jej stosowania.
Dla pacjentów z cukrzycą decyzja – Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wskazująca na to, że badanie dna oka przy użyciu funduskamery, także wspierane przez sztuczną inteligencję, nie powinno zostać włączone do świadczeń gwarantowanych – nie zmienia podstawowych zasad opieki. Nadal kluczowe pozostają regularne wizyty u okulisty i wykonywanie badań dna oka metodami uznanymi za referencyjne. Nowoczesne technologie, takie jak funduskamera czy AI, mogą być wykorzystywane pomocniczo, ale nie zastąpią bezpośredniego kontaktu z lekarzem.
Najczęściej zadawane pytania
Czy funduskamera jest lepsza od tradycyjnego badania oka?
Nie ma jednoznacznych dowodów, że przewyższa klasyczne badanie oftalmoskopowe. Może być narzędziem pomocniczym.
Czy sztuczna inteligencja może zastąpić lekarza?
Nie. Obecnie AI może jedynie wspierać decyzje medyczne, ale nie może działać samodzielnie w diagnostyce.
Dlaczego badanie nie jest finansowane przez NFZ?
Ponieważ nie wykazano jego wyższej skuteczności ani opłacalności w porównaniu ze standardową diagnostyką.
Czy pacjenci mają dostęp do badań wzroku w cukrzycy?
Tak. Badanie dna oka jest już dostępne w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
Czy funduskamera może być stosowana prywatnie?
Tak, technologia ta jest dostępna komercyjnie i może być wykorzystywana jako uzupełnienie diagnostyki.
Źródło: Rekomendacja nr 40/2026 z dnia 27 marca 2026 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie oceny zasadności zakwalifikowania badania dna oka przy użyciu funduskamery, z oceną przesiewową retinopatii cukrzycowej dokonywaną przez diabetologa lub okulistę lub przy pomocy oprogramowania sztucznej inteligencji jako świadczenia gwarantowanego z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej
