Eksperymentalny lek rozwijany z myślą o osobach z cukrzycą typu 2 oraz nadwagą lub otyłością osiągnął oba główne cele badania II fazy. Po 48 tygodniach najwyższa badana dawka enicepatydu wiązała się ze średnim zmniejszeniem masy ciała o 15,5 proc. i obniżeniem HbA1c o 2,65 punktu procentowego. To jednak na razie dane ogłoszone przez producenta, a nie podstawa do stosowania preparatu w praktyce klinicznej.
Jedno badanie, dwa główne cele
Roche przedstawiło główne wyniki badania CT-388-104, w którym oceniano skuteczność, bezpieczeństwo i tolerancję enicepatydu, oznaczanego wcześniej jako CT-388. Do randomizowanego, podwójnie zaślepionego badania kontrolowanego placebo włączono 447 dorosłych z cukrzycą typu 2 oraz nadwagą lub otyłością. Lek podawano podskórnie raz w tygodniu przez 48 tygodni, a dwa pierwszorzędowe punkty końcowe dotyczyły zmiany stężenia hemoglobiny glikowanej i masy ciała.
Wyniki wykazały zależność efektu od dawki. Największe zmiany odnotowano w grupie, w której dawkę stopniowo zwiększano do 24 mg. Średnia redukcja masy ciała wyniosła tam 15,5 proc. po 48 tygodniach. Oznacza to, że przy wyjściowej masie ciała wynoszącej 100 kg średnia zmiana odpowiadałaby 15,5 kg, choć wynik konkretnej osoby może być inny. Producent poinformował ponadto, że pod koniec obserwacji krzywa redukcji masy ciała nie osiągnęła jeszcze wyraźnego plateau. Nie przesądza to jednak, jaka byłaby dalsza skala spadku ani czy efekt utrzymałby się podczas dłuższego leczenia.
HbA1c spadło średnio o 2,65 punktu procentowego. Hemoglobina glikowana, czyli HbA1c, odzwierciedla przeciętne stężenie glukozy we krwi z poprzednich około dwóch–trzech miesięcy. W grupie otrzymującej enicepatyd w dawce 24 mg wartość tego wskaźnika zmniejszyła się średnio o 2,65 punktu procentowego, przy średnim poziomie wyjściowym wynoszącym 8,1 proc. Wśród uczestników, u których przed rozpoczęciem badania HbA1c przekraczało 8,5 proc., średni spadek sięgnął 4,13 punktu procentowego.
Po 48 tygodniach 90 proc. osób leczonych najwyższą dawką osiągnęło HbA1c na poziomie nieprzekraczającym 6,5 proc., a u 62 proc. wynik był niższy niż 5,7 proc. W komunikacie Roche ten drugi próg opisano jako normoglikemię, czyli zakres odpowiadający stężeniom glukozy niewskazującym na cukrzycę. Dane te odnoszą się jednak do wyniku uzyskanego podczas trwającego leczenia. Nie oznaczają automatycznie remisji ani wyleczenia cukrzycy typu 2, ponieważ do takiego wniosku potrzebne byłyby między innymi informacje o utrzymywaniu się prawidłowej glikemii bez leków.
Podwójne działanie na receptory GLP-1 i GIP
Enicepatyd jest podwójnym agonistą receptorów GLP-1 i GIP. Receptory te uczestniczą w regulacji odpowiedzi organizmu na przyjmowanie pokarmu, apetytu, gospodarki energetycznej i stężenia glukozy. Jednoczesne oddziaływanie na oba szlaki ma pomagać w ograniczeniu apetytu oraz poprawie kontroli glikemii.
Cząsteczkę zaprojektowano w taki sposób, aby przy silnym pobudzaniu obu receptorów w minimalnym stopniu uruchamiała rekrutację beta-arrestyny. Mechanizm ten ma ograniczać internalizację receptorów, czyli ich usuwanie z powierzchni komórki, a następnie osłabienie odpowiedzi na kolejne bodźce. Według założeń przedstawionych przez Roche może to sprzyjać przedłużonemu działaniu farmakologicznemu. Jest to jednak opis mechanizmu i zamierzonej właściwości leku, a jego znaczenie kliniczne musi zostać potwierdzone w dalszych badaniach.
Działania niepożądane najczęściej dotyczyły przewodu pokarmowego
Najczęściej obserwowane działania niepożądane miały charakter żołądkowo-jelitowy i przeważnie były łagodne lub umiarkowane. Odsetek przerwania terapii z powodu działań niepożądanych wyniósł 2 proc. w grupach otrzymujących enicepatyd oraz 0 proc. w grupie placebo. Producent ocenił profil bezpieczeństwa i tolerancji jako zgodny z tym, który jest znany dla terapii inkretynowych, i poinformował, że w badaniu nie wykryto nowych sygnałów bezpieczeństwa.
Komunikat nie zawiera pełnego zestawu danych potrzebnych do szczegółowej oceny korzyści i ryzyka, w tym wyników dla wszystkich dawek i częstości poszczególnych działań niepożądanych. Dopiero pełna publikacja badania pozwoli dokładniej przeanalizować rezultaty, różnice między grupami oraz znaczenie kliniczne obserwowanych zdarzeń.
Enicepatyd pozostaje lekiem eksperymentalnym
Ogłoszenie pozytywnych wyników II fazy nie oznacza, że enicepatyd został dopuszczony do obrotu. Lek nadal znajduje się w fazie badań klinicznych. Trwają badania III fazy ENITH-1 i ENITH-2 dotyczące długoterminowej kontroli masy ciała. Roche zapowiada również rozpoczęcie w pierwszej połowie 2027 roku programu III fazy poświęconego kontroli glikemii oraz badań oceniających wpływ terapii na zdarzenia sercowo-naczyniowe.
Dalszy rozwój będzie musiał odpowiedzieć nie tylko na pytanie o skalę spadku masy ciała i HbA1c, lecz także o trwałość tych efektów, bezpieczeństwo długotrwałego stosowania oraz wpływ leczenia na powikłania cukrzycy i ryzyko sercowo-naczyniowe. Do czasu zakończenia badań III fazy i oceny danych przez organy regulacyjne preparat nie jest dostępny jako standardowa opcja terapeutyczna.
Co to oznacza dla pacjenta?
Wyniki badania wskazują, że enicepatyd może w przyszłości stać się kolejną opcją leczenia dla osób, u których cukrzyca typu 2 współistnieje z nadwagą lub otyłością. Na obecnym etapie nie można jednak otrzymać go w ramach zwykłego leczenia ani zastępować nim terapii zaleconej przez lekarza. Pacjenci nie powinni samodzielnie odstawiać dotychczasowych leków ani porównywać własnych wyników bezpośrednio ze średnimi z badania. Decyzje dotyczące leczenia cukrzycy i otyłości wymagają uwzględnienia stanu zdrowia, chorób współistniejących, przeciwwskazań i tolerancji stosowanych preparatów.
Prof. Lucyna Ostrowska: Nie chodzi o schudnięcie, lecz o leczenie choroby otyłościowej
Nowoczesna farmakoterapia otyłości i jej miejsce w opiece nad pacjentem
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest enicepatyd?
Enicepatyd, oznaczany także jako CT-388, jest eksperymentalnym podwójnym agonistą receptorów GLP-1 i GIP rozwijanym w leczeniu otyłości, cukrzycy typu 2 oraz potencjalnie w innych wskazaniach sercowo-naczyniowych.
Jak często podawano lek?
W badaniu II fazy enicepatyd podawano we wstrzyknięciu podskórnym raz w tygodniu przez 48 tygodni. Nie był to pojedynczy zastrzyk.
Ile masy ciała stracili uczestnicy?
Przy najwyższej dawce, zwiększanej do 24 mg, średnia redukcja masy ciała wyniosła 15,5 proc. po 48 tygodniach. Jest to średni wynik grupy, a nie rezultat gwarantowany u każdej osoby.
Jak zmieniło się HbA1c?
W grupie dawki 24 mg HbA1c obniżyło się średnio o 2,65 punktu procentowego z wyjściowej wartości 8,1 proc. U osób z HbA1c powyżej 8,5 proc. średni spadek wyniósł 4,13 punktu procentowego.
Czy prawidłowe HbA1c oznacza wyleczenie cukrzycy?
Nie. Wartość poniżej 5,7 proc. uzyskana podczas przyjmowania badanego leku oznaczała osiągnięcie normoglikemii według zastosowanego kryterium, ale sama w sobie nie dowodzi remisji ani wyleczenia choroby.
Czy enicepatyd jest już dostępny?
Nie. Preparat pozostaje lekiem eksperymentalnym i jest oceniany w dalszych badaniach klinicznych. Nie został przedstawiony jako terapia dopuszczona do rutynowego stosowania.
Źródło: Roche, Roche announces positive Phase II results for dual GLP-1/GIP receptor agonist enicepatide in people living with type 2 diabetes and overweight or obesity, komunikat z 22 września 2026 r. https://www.roche.com/media/releases/med-cor-2026-09-22
