Uruchomienie drugiego robota w Aptece Szpitalnej Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego oznacza, że w pracowni przygotowującej leki cytotoksyczne farmaceutów wspierają już dwa urządzenia: starsze (działające od ponad dwóch lat) oraz nowy, mniejszy, w pełni zautomatyzowany robot. Oba służą do sporządzania dawek indywidualnych dla pacjentów oddziałów onkologicznych.
W przypadku leków cytotoksycznych kluczowe jest stałe monitorowanie procesu przygotowania. Substancje te mają wysoką toksyczność i oddziałują nie tylko na komórki nowotworowe, ale mogą wpływać także na zdrowe tkanki. Z tego powodu przygotowanie odbywa się w warunkach, które ograniczają ryzyko błędu oraz kontaktu personelu z substancjami niebezpiecznymi.
Wydajność robotów i parametry nowego urządzenia
Nowy robot został wyposażony w trzy zaawansowane kamery i trzy stanowiska do napełniania. Jest w stanie przygotować do 30 dawek leku na godzinę, podczas gdy wcześniej uruchomiony robot może przygotować do 70 dawek w tym samym czasie. W komunikatach UCK podkreślono, że obok tempa liczą się również dokładność, powtarzalność i kontrola jakości.
W opisach działania systemu pojawia się także wątek sztucznej inteligencji oraz pracy w oparciu o systemy zamknięte, co ma znaczenie dla bezpieczeństwa procesu i ochrony personelu.
Głos ekspertów z UCK
W materiałach dotyczących wdrożenia podkreślono rolę automatyzacji i zabezpieczeń ograniczających narażenie personelu oraz ryzyko skażenia. Poniżej przytoczone wypowiedzi pozostają w brzmieniu źródłowym:
– Dzięki zastosowaniu sztucznej inteligencji urządzenie precyzyjnie odmierza dawki leków i optymalizuje cały proces produkcji. Robot działa przy użyciu jednorazowych systemów zamkniętych, co zapewnia maksymalną ochronę zarówno dla personelu, jak i ochronę środowiska przed skażeniem – podkreśla mgr farm. Grzegorz Buńko, farmaceuta z Apteki Szpitalnej UCK.
– Automatyzacja procesu produkcji leków cytotoksycznych eliminuje konieczność ręcznego odmierzania dawek, co niesie za sobą istotne korzyści, takie jak: redukcja stresu związanego z ryzykiem popełnienia błędu, zmniejszenie obciążenia mięśniowo-szkieletowego, wynikające z pracy z wymuszoną pozycją ciała oraz zminimalizowanie narażenia na kontakt z substancjami niebezpiecznymi – tłumaczy dr Wioletta Kaliszan, kierownik Apteki Szpitalnej UCK.
Uruchomienie nowego robota to kolejny krok w kierunku stworzenia kompleksowego systemu automatyzującego produkcję leków cytotoksycznych w szpitalu. – Marzeniem zespołu Apteki UCK jest, aby cały proces sporządzania tych leków odbywał się z wykorzystaniem najnowocześniejszych i najbezpieczniejszych rozwiązań. Dzięki zaangażowaniu i wsparciu Zarządu Szpitala to marzenie stopniowo staje się rzeczywistością – mówi doktor Kaliszan.
– Liczba pacjentów onkologicznych rośnie i należy wprowadzać rozwiązania, które efektywnie zwiększają możliwości pomocy, a przy tym zapewniają bezpieczeństwo naszemu personelowi – dodaje Jakub Kraszewski, dyrektor naczelny UCK.
Szkolenie personelu: manualnie vs automatycznie
Wdrożenie robota zmienia także organizację pracy i przygotowanie kadr. W komunikacji UCK wskazano, że szkolenie farmaceutów do manualnego przygotowywania leków cytotoksycznych może trwać nawet 6 miesięcy, natomiast szkolenie z obsługi robota – ze względu na intuicyjny interfejs – zajmuje kilka godzin.
Warto przy tym rozróżnić dwa aspekty: urządzenie wykonuje powtarzalne czynności techniczne, a personel nadal odpowiada za nadzór nad procesem, kontrolę etapów przygotowania i zgodność z procedurami obowiązującymi dla leków niebezpiecznych.
Bezpieczeństwo pracy z lekami niebezpiecznymi a europejskie wytyczne
Leki cytotoksyczne mieszczą się w szerszej kategorii hazardous medicinal products (HMP), czyli leków o cechach niebezpiecznych dla osób mających z nimi kontakt zawodowy. Na poziomie UE publikowane są materiały wspierające pracodawców i pracowników w ocenie ryzyka oraz doborze środków ograniczających narażenie w całym „cyklu życia” leku: od przygotowania po utylizację.
Komisja Europejska informowała także o komunikacie ustanawiającym orientacyjną listę HMP, której celem jest m.in. poprawa jakości oceny ryzyka i wzmocnienie ochrony pracowników narażonych na kontakt z takimi produktami.
Apteka Szpitalna UCK – zaplecze 24/7
Apteka Szpitalna UCK funkcjonuje od 80 lat i pracuje całodobowo przez cały rok, dostarczając leki do jednostek działających w szpitalu (m.in. klinik, poradni i laboratoriów). W takim modelu organizacyjnym rozwiązania zwiększające przewidywalność i powtarzalność procesu przygotowania leków mają bezpośredni wpływ na ciągłość obsługi oddziałów.
Pytania i odpowiedzi
Czy w UCK w Gdańsku działają roboty do przygotowywania chemioterapii?
W Aptece Szpitalnej UCK działają dwa roboty wspierające sporządzanie indywidualnych dawek leków cytotoksycznych dla pacjentów onkologicznych.
Ile dawek leku przygotuje nowy robot w ciągu godziny?
Zgodnie z informacjami podawanymi przez UCK i media, nowe urządzenie może przygotować do 30 dawek leku na godzinę.
Jaka jest wydajność wcześniej uruchomionego robota w UCK?
Pierwszy robot może przygotować do 70 dawek na godzinę.
Dlaczego przygotowanie leków cytotoksycznych wymaga szczególnej kontroli?
Ponieważ wykorzystywane substancje mają wysoką toksyczność i wymagają ścisłego monitorowania procesu przygotowania, zarówno ze względu na bezpieczeństwo pacjenta, jak i ochronę personelu.
Czy robot zastępuje farmaceutę w aptece szpitalnej?
Robot automatyzuje część czynności technicznych, ale proces nadal wymaga nadzoru, kontroli jakości i pracy w ramach procedur dla leków niebezpiecznych, opisanych m.in. w europejskich wytycznych BHP.
Jakie zabezpieczenia mają znaczenie przy pracy z cytostatykami?
W materiałach UCK wskazano m.in. użycie jednorazowych systemów zamkniętych i monitorowanie procesu, co ma ograniczać ryzyko narażenia personelu oraz skażenia środowiska pracy.
Ile trwa szkolenie do manualnego przygotowywania leków cytotoksycznych, a ile do obsługi robota?
W UCK podano, że szkolenie manualne może trwać nawet 6 miesięcy, a szkolenie z obsługi robota – kilka godzin.
Czy roboty przygotowują leki także dla dzieci i noworodków?
Tak. Wskazano, że urządzenia wspierają przygotowanie dawek dla pacjentów onkologicznych, w tym również dla dzieci i noworodków.
Trochę cud, że przeżył. Aleks uratowany przez lekarzy z UCK w Gdańsku
Przełomowa terapia prenatalna ratunkiem dla dzieci z wrodzonymi malformacjami naczyniowymi
Źródło: Uniwersyteckie Centrum Kliniczne
