Diagnostyka nowotworów pozostaje jednym z kluczowych wyzwań polskiego systemu ochrony zdrowia. Z opublikowanego przez Onkofundację Alivia raportu „Potrzeby i doświadczenia pacjentów onkologicznych 2026” wynika, że znaczna część pacjentów zbyt długo oczekuje na rozpoznanie choroby i rozpoczęcie leczenia. Dane oparte są na badaniu ankietowym przeprowadzonym wśród podopiecznych fundacji i pokazują realne doświadczenia osób przechodzących przez ścieżkę onkologiczną w Polsce.
Według raportu co trzeci pacjent czekał na diagnozę nowotworu ponad trzy miesiące, a niemal co piąty – dłużej niż pół roku. Opóźnienia te występują mimo istnienia rozwiązań systemowych, które w założeniu miały przyspieszać proces diagnostyczno-leczniczy. Autorzy raportu wskazują, że problem nie dotyczy pojedynczych przypadków, lecz ma charakter powtarzalny i systemowy.
Skala zachorowań i rosnące obciążenie systemu
Nowotwory są jedną z głównych przyczyn umieralności w Polsce. Szacuje się, że w trakcie życia zachoruje na nie co czwarta osoba, a co piąta umrze z ich powodu. W samym 2023 roku diagnozę nowotworu usłyszało blisko 193 tysiące pacjentów. Prognozy demograficzne i epidemiologiczne wskazują, że liczba zachorowań będzie systematycznie rosła, co dodatkowo zwiększy presję na system opieki zdrowotnej.
Onkofundacja Alivia, która od lat wspiera pacjentów onkologicznych w poruszaniu się po systemie ochrony zdrowia, oparła raport na doświadczeniach własnych podopiecznych. Celem badania było zidentyfikowanie kluczowych barier w diagnostyce i leczeniu oraz obszarów, w których możliwe są realne usprawnienia.
Czas jako czynnik krytyczny w onkologii
W leczeniu nowotworów czas ma fundamentalne znaczenie. Każde opóźnienie diagnostyczne może prowadzić do progresji choroby, ograniczenia możliwości terapeutycznych i pogorszenia rokowania. Raport „Potrzeby i doświadczenia pacjentów onkologicznych 2026” pokazuje, że w 2025 roku, mimo niewielkiej poprawy w porównaniu z rokiem poprzednim, nadal co trzeci pacjent otrzymywał diagnozę dopiero po upływie trzech miesięcy od pojawienia się objawów.
Dane wskazują, że średni czas oczekiwania na wizytę u specjalisty wynosił 4,2 miesiąca. Z kolei według informacji z portalu Alivia Onkoskaner, średni czas oczekiwania na rezonans magnetyczny pod koniec 2025 roku sięgał 2,5 miesiąca, a na tomografię komputerową – 1,5 miesiąca. Skutkiem tych opóźnień jest późne rozpoznanie choroby: jedynie co czwarty ankietowany pacjent został zdiagnozowany w stadium początkowym.
Jak podkreśla Joanna Frątczak-Kazana, Wicedyrektorka Onkofundacji Alivia: „Za późna diagnoza to nie jest jednostkowy przypadek ani pech pacjenta – to systemowy problem, który w onkologii kosztuje życie. Nasze badanie pokazuje, że pacjenci zbyt długo krążą między gabinetami i badaniami, zamiast jak najszybciej rozpocząć leczenie.”
Problemy nie kończą się na etapie diagnostyki. Choć część pacjentów rozpoczyna leczenie w ciągu jednego–dwóch miesięcy od rozpoznania, to nadal około 25% ankietowanych czeka na terapię ponad trzy miesiące. Dla wielu osób oznacza to dalsze pogorszenie stanu zdrowia oraz narastające obciążenie psychiczne.
Jedna z pacjentek, Ewa – podopieczna Onkofundacji Alivia – opisuje swoje doświadczenia następująco: „Niepokojące objawy pojawiły się u mnie we wrześniu 2023 roku. Kartę DiLO otrzymałam dopiero w styczniu, a przecież wyniki badań już w październiku wskazywały na chorobę nowotworową. To były miesiące bólu, niepewności i poczucia osamotnienia w systemie, który miał mnie chronić, a zamiast tego zostawiał samej sobie.”
Koordynacja opieki onkologicznej i komunikacja z pacjentem
Raport zwraca również uwagę na kwestie organizacyjne. Co trzeci ankietowany negatywnie ocenił proces diagnostyczny, a 20 proc. pacjentów – jakość leczenia. Jednym z kluczowych problemów jest niewystarczające wykorzystanie roli koordynatora opieki onkologicznej. Mimo że odsetek pacjentów objętych taką opieką wzrósł w porównaniu z rokiem 2024, nadal 38 proc. badanych nie miało kontaktu z koordynatorem.
Pacjenci, którzy otrzymali takie wsparcie, oceniali je bardzo wysoko, wskazując na pomoc w umawianiu badań, wyjaśnianiu kolejnych etapów leczenia oraz bieżącym kontakcie informacyjnym. Joanna Frątczak-Kazana podkreśla: „Koordynator opieki onkologicznej to dziś największy niewykorzystany potencjał systemu i jednocześnie najszybsza zmiana, która może realnie poprawić sytuację pacjentów.”
Monitoring ścieżki pacjenta i rola eDiLO
Autorzy raportu wskazują także na brak kompleksowego monitorowania ścieżki pacjenta onkologicznego. Elektroniczna karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (eDiLO) wciąż nie funkcjonuje w pełnym zakresie, a część pacjentów z podejrzeniem nowotworu pozostaje poza szybką ścieżką diagnostyczną. W efekcie ich czas oczekiwania na kolejne etapy leczenia nie jest w pełni widoczny w systemie.
Jak zaznacza Joanna Frątczak-Kazana: „Bez monitoringu nie ma zarządzania jakością. Jeśli nie widzimy w danych, gdzie pacjent traci czas, to system udaje, że problem nie istnieje.”
Rekomendacje wynikające z raportu
Wnioski z raportu „Potrzeby i doświadczenia pacjentów onkologicznych 2026” były przedmiotem dyskusji podczas konferencji prasowej zorganizowanej 2 lutego 2026 roku. Wskazano trzy kluczowe kierunki zmian:
- zapewnienie koordynatora opieki onkologicznej jako standardu dla każdego pacjenta,
- pełny monitoring procesu diagnostyczno-leczniczego, w tym wdrożenie eDiLO,
- powiązanie finansowania świadczeń onkologicznych z jakością opieki.
Dlaczego czas diagnostyki onkologicznej jest tak ważny?
W onkologii każdy miesiąc opóźnienia może oznaczać progresję choroby i gorsze rokowania, dlatego szybkie rozpoznanie ma kluczowe znaczenie.
Jak długo pacjenci w Polsce czekają na diagnozę nowotworu?
Z raportu Onkofundacji Alivia wynika, że co trzeci pacjent czeka ponad trzy miesiące, a około 20 proc. – dłużej niż pół roku.
Jaką rolę pełni koordynator opieki onkologicznej?
Koordynator wspiera pacjenta organizacyjnie i informacyjnie, pomagając w umawianiu badań i poruszaniu się po systemie ochrony zdrowia.
Czym jest karta DiLO i eDiLO?
Karta DiLO to narzędzie umożliwiające szybką ścieżkę diagnostyczno-leczniczą w onkologii, a eDiLO jest jej elektroniczną wersją, która ma umożliwić lepszy monitoring procesu leczenia.
Jakie zmiany rekomenduje raport Alivia?
Raport wskazuje na potrzebę powszechnego dostępu do koordynatorów opieki, pełnego monitorowania ścieżki pacjenta oraz powiązania finansowania świadczeń z ich jakością.
Miesiące do diagnozy. Nowe dane pokazują skalę zatorów w diagnostyce onkologicznej w Polsce
