Podczas posiedzenia Rady Zdrowia eksperci zajęli się wpływem zmian demograficznych na organizację i finansowanie ochrony zdrowia w Polsce. Dyskusja koncentrowała się przede wszystkim na sytuacji szpitalnictwa, kondycji finansowej placówek medycznych oraz wyzwaniach związanych ze starzeniem się społeczeństwa i zmniejszającą się liczbą osób aktywnych zawodowo.
Spotkanie poprowadzili prof. Piotr Czauderna, doradca Prezydenta RP i przewodniczący Rady Zdrowia, oraz gen. prof. Grzegorz Gielerak, członek Rady. W debacie uczestniczyli również przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia oraz eksperci z zakresu ochrony zdrowia i demografii. Obecni byli m.in. dr Tomasz Maciejewski, podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia, oraz Michał Dzięgielewski, pełnomocnik prezesa NFZ.
Starzenie się społeczeństwa zmienia potrzeby systemu
Jednym z głównych tematów posiedzenia były skutki zmian demograficznych dla funkcjonowania ochrony zdrowia. Eksperci zwracali uwagę, że starzenie się społeczeństwa oraz postępująca depopulacja części regionów kraju wpływają na dostępność świadczeń medycznych, szczególnie poza dużymi miastami.
Wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski podkreślał, że sytuacja demograficzna ma bezpośredni wpływ na funkcjonowanie całego systemu ochrony zdrowia, w tym na wzrost kosztów świadczeń opieki zdrowotnej. Jak wskazano podczas posiedzenia, w ostatnich latach systematycznie rośnie udział osób starszych w populacji Polski. W 2005 roku osoby starsze stanowiły 17,2 proc. społeczeństwa, natomiast w 2024 roku wskaźnik ten wzrósł do 26,6 proc.
Na koniec 2024 roku liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 mln. Według przedstawionych prognoz do 2060 roku grupa ta może wzrosnąć do 11,9 mln osób i stanowić niemal 40 proc. całej populacji kraju.
W trakcie debaty podkreślano również, że zmniejszająca się liczba osób w wieku produkcyjnym ogranicza bazę płatników składek zdrowotnych. Jednocześnie postępująca automatyzacja rynku pracy wpływa na model finansowania systemu ochrony zdrowia, który w dużej mierze opiera się na składkach od wynagrodzeń.
Coraz większy udział budżetu państwa w finansowaniu NFZ
Podczas posiedzenia wskazano, że jednym z efektów zmian demograficznych jest spadek udziału przychodów ze składek zdrowotnych w całości przychodów Narodowego Funduszu Zdrowia. W latach 2023–2025 udział ten systematycznie malał — z 95 proc. w 2023 roku do 87 proc. w 2024 roku oraz 80 proc. w 2025 roku.
W praktyce oznacza to konieczność zwiększania udziału środków budżetu państwa w finansowaniu świadczeń zdrowotnych. Szczególne znaczenie ma dotacja podmiotowa przeznaczana na finansowanie świadczeń gwarantowanych. Jak przedstawiono podczas debaty, jej wysokość wzrosła w ostatnich latach bardzo wyraźnie.
W 2023 roku dotacja wynosiła 200 mln zł. Rok później było to już blisko 14,8 mld zł, natomiast w 2025 roku kwota wzrosła do niemal 33 mld zł. Jak podkreślano, dodatkowe środki budżetowe miały istotne znaczenie dla rozliczania świadczeń ponadlimitowych wykonanych w 2025 roku.
Znaczną część dyskusji poświęcono sytuacji finansowej placówek medycznych. Podczas posiedzenia wskazano, że prognozowany deficyt Narodowego Funduszu Zdrowia na 2026 rok wynosi około 23 mld zł. Jednocześnie zadłużenie całego sektora ochrony zdrowia ma sięgać 25 mld zł. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy szpitali powiatowych. Jak przedstawiono podczas obrad, stratę odnotowało 91 proc. takich placówek. Według uczestników debaty może to zwiększać ryzyko ograniczania działalności części szpitali, a w konsekwencji wpływać na lokalny dostęp pacjentów do świadczeń zdrowotnych.
Eksperci zwracali również uwagę na problem niezapłaconych świadczeń ponadlimitowych. Ich wartość przekracza obecnie 4,5 mld zł. To obciążenie wpływa na płynność finansową wielu placówek, w tym jednostek klinicznych i onkologicznych. W praktyce część szpitali ogranicza przyjęcia planowe oraz liczbę wykonywanych procedur.
Coraz większa część przychodów NFZ musi pochodzić ze środków budżetu państwa – w tym przede wszystkim dotacja podmiotowa na finansowanie świadczeń gwarantowanych, która znacząco wzrosła od 2024 r. i w ostatnich latach wyniosła:
– w 2023 r.: 200 mln zł;
– w 2024 r.: blisko 14,8 mld zł;
– w 2025 r.: blisko 33 mld zł.
Spadek udziału przychodów ze składek na ubezpieczenie zdrowotne w przychodach ogółem NFZ. W latach 2023-2025 było to:
– 95% w 2023 r.,
– 87% w 2024 r.
– oraz 80% w 2025 r.
Zobacz: Nowy model opieki porodowej. Interwencyjne punkty położnicze mają poprawić bezpieczeństwo kobiet
Demografia a opieka okołoporodowa
Jednym z obszarów szczególnie silnie odczuwających skutki zmian demograficznych pozostaje opieka okołoporodowa. W trakcie posiedzenia wskazano, że liczba porodów w Polsce wyraźnie spada. W 2020 roku odnotowano około 345 tys. porodów, natomiast w 2025 roku było ich już 231 tys. Zmniejszająca się liczba porodów wpłynęła również na funkcjonowanie oddziałów położniczych. Liczba porodówek spadła z 370 w 2020 roku do 306 w 2025 roku.
W związku z zamykaniem części oddziałów położniczo-ginekologicznych Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania mające zapewnić kobietom dostęp do opieki okołoporodowej. Jak podkreślono, rozwiązania mają obejmować zarówno poradnie i oddziały ginekologiczno-położnicze, jak i nowe świadczenia dla kobiet mieszkających w powiatach bez dostępu do porodówki.
Od 31 stycznia 2026 roku obowiązuje rozporządzenie dotyczące świadczenia „Opieka nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą realizowana przez położną”. Rozwiązanie ma wspierać opiekę nad pacjentkami na terenach pozbawionych oddziałów położniczo-ginekologicznych.
Podczas posiedzenia przypomniano również, że świadczenia związane z przyjęciem porodu oraz opieką nad noworodkiem pozostają świadczeniami nielimitowanymi. Resort zdrowia poinformował ponadto o pracach nad powołaniem zespołu, którego zadaniem będzie przygotowanie propozycji rozwiązań systemowych dotyczących funkcjonowania Domów Narodzin oraz porodów domowych.
W trakcie posiedzenia omawiano także zmiany dotyczące finansowania diagnostyki obrazowej oraz badań endoskopowych. Wprowadzenie stawek degresywnych za świadczenia wykonywane ponad wartość kontraktu może wpływać na ograniczenie liczby badań realizowanych przez placówki medyczne. Według uczestników debaty może to prowadzić do wydłużenia czasu oczekiwania na diagnostykę. Eksperci wskazywali, że organizacja świadczeń zdrowotnych wymaga dostosowania do zmieniających się potrzeb zdrowotnych społeczeństwa oraz sytuacji demograficznej kraju.
Nowi członkowie Rady Zdrowia
Podczas posiedzenia przewodniczący Rady Zdrowia prof. Piotr Czauderna wręczył powołania dwóm nowym członkom gremium — Wojciechowi Łuczajowi oraz Wojciechowi Zawalskiemu.
Obecnie w pracach Rady Zdrowia uczestniczy 26 ekspertów reprezentujących różne dziedziny związane z ochroną zdrowia oraz polityką zdrowotną.
Centralna e-rejestracja coraz szerzej dostępna. Pacjenci wskazują na łatwiejszy dostęp do wizyt
Zmiany w onkologii i refundacji leków. Minister zdrowia o nowych rozwiązaniach dla pacjentów
