Cukrzyca należy dziś do najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce i na świecie. Liczba pacjentów z tą chorobą systematycznie rośnie, a prognozy wskazują, że do 2030 roku liczba chorych w Polsce może przekroczyć 4,2 mln. Rosnąca skala problemu oznacza nie tylko wzrost kosztów leczenia, lecz także zwiększone obciążenie systemu ochrony zdrowia powikłaniami choroby, które obejmują między innymi choroby sercowo-naczyniowe, nefropatię czy powikłania neurologiczne.
W odpowiedzi na te wyzwania Forum Ekspertów ds. Cukrzycy po raz trzeci opracowało dokument zatytułowany „Dekalog zmian w opiece diabetologicznej”. To zestaw rekomendacji wskazujących kluczowe kierunki działań, które mogą poprawić skuteczność opieki nad pacjentami oraz ograniczyć długoterminowe konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne choroby. Eksperci podkreślają konieczność spójnej, długofalowej strategii systemowej, obejmującej zarówno profilaktykę, jak i diagnostykę oraz nowoczesne leczenie.
Potrzeba wzmocnienia systemu opieki diabetologicznej
Jednym z najważniejszych postulatów zawartych w rekomendacjach jest rozwój i lepsze finansowanie opieki nad pacjentami z cukrzycą zarówno w ramach świadczeń szpitalnych, jak i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Zdaniem ekspertów skuteczna opieka diabetologiczna wymaga systemowych rozwiązań zapewniających pacjentom dostęp do specjalistycznej diagnostyki, konsultacji oraz nowoczesnych metod leczenia na każdym etapie choroby.
Równie istotnym elementem jest dostęp do innowacyjnych terapii zgodnych z aktualnymi zaleceniami klinicznymi. W rekomendacjach podkreślono potrzebę złagodzenia kryteriów refundacyjnych dla analogów GLP-1 oraz udostępnienia nowych klas leków, które w ostatnich latach znacząco zmieniły standard leczenia cukrzycy. Eksperci zwracają także uwagę na konieczność utrzymania dostępu do bezpłatnych leków dla szczególnie wrażliwych grup pacjentów, w tym osób powyżej 65. roku życia, dzieci i młodzieży do 18 lat oraz kobiet w ciąży.
Otyłość pod kontrolą? System, leczenie i cena zdrowia. WIDEO
Wczesna diagnostyka cukrzycy typu 1 u dzieci
W dokumencie zwrócono szczególną uwagę na rosnącą liczbę przypadków cukrzycy typu 1 w populacji pediatrycznej. W związku z tym eksperci postulują wprowadzenie badań przesiewowych w kierunku tej choroby do bilansu zdrowia sześciolatka. Wczesna identyfikacja ryzyka zachorowania może umożliwić wdrożenie działań profilaktycznych i monitorowanie stanu zdrowia dziecka jeszcze przed wystąpieniem pełnoobjawowej choroby.
Jak podkreśla prof. Małgorzata Myśliwiec, takie rozwiązanie stanowiłoby naturalne rozszerzenie funkcjonujących już w systemie badań przesiewowych „Wprowadzenie takiego rozwiązania w Polsce byłoby kolejnym krokiem w kierunku poprawy opieki nad najmłodszymi pacjentami i naturalnym uzupełnieniem działań profilaktycznych już funkcjonujących w systemie, takich jak badania przesiewowe w kierunku hipercholesterolemii.”
Eksperci wskazują, że rozwój programów wczesnej diagnostyki może przyczynić się do ograniczenia ciężkich powikłań metabolicznych oraz poprawy jakości życia dzieci i ich rodzin.
W stworzeniu nowej wersji dokumentu udział wzięli:
prof. Irina Kowalska,
prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz,
prof. Małgorzata Myśliwiec,
prof. Leszek Czupryniak,
prof. Krzysztof Strojek,
prof. Marcin Czech
oraz Monika Kaczmarek, Prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.
Równość w dostępie do diagnostyki powikłań
Kolejnym obszarem wymagającym zmian jest dostępność diagnostyki chorób współistniejących oraz powikłań cukrzycy. Specjaliści zwracają uwagę na potrzebę wzmocnienia roli podstawowej opieki zdrowotnej w monitorowaniu pacjentów z cukrzycą oraz zapewnienia równych warunków diagnostycznych na poziomie POZ i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
Jednym z proponowanych rozwiązań jest włączenie badania UACR, czyli wskaźnika albuminy do kreatyniny w moczu, do diagnostycznego budżetu powierzonego w podstawowej opiece zdrowotnej. Pozwoliłoby to ograniczyć nierówności w dostępie do tego badania oraz zwiększyć skuteczność wczesnego wykrywania powikłań nerkowych.
Eksperci wskazują także na potrzebę rozwijania modelu tzw. odwróconej piramidy świadczeń, w którym większy nacisk kładzie się na opiekę ambulatoryjną i profilaktykę, a hospitalizacja stanowi ostateczny etap leczenia.
Podatek cukrowy jako potencjalne źródło finansowania zmian
W rekomendacjach zwrócono również uwagę na możliwości finansowania nowych rozwiązań systemowych. Jednym z potencjalnych źródeł środków jest obowiązujący od 2021 roku podatek cukrowy, który generuje znaczące wpływy do budżetu publicznego.
Jak wskazuje prof. Irina Kowalska, obecne przepisy nie określają jednak precyzyjnie, jaka część tych środków trafia bezpośrednio na działania związane z profilaktyką i leczeniem chorób dietozależnych, w tym cukrzycy. W opinii ekspertów konieczne jest bardziej przejrzyste i celowe wykorzystanie tych funduszy.
Z kolei prof. Leszek Czupryniak proponuje powołanie specjalnej Rady ds. wydatkowania środków z podatku cukrowego, w której skład weszliby eksperci kliniczni, lekarze, pielęgniarki oraz przedstawiciele organizacji pacjenckich. Takie rozwiązanie mogłoby zapewnić większą transparentność i racjonalność w zarządzaniu funduszami przeznaczonymi na walkę z chorobami dietozależnymi.
Wspólna odpowiedzialność za przyszłość diabetologii
Eksperci podkreślają, że skuteczna odpowiedź na rosnące wyzwania związane z cukrzycą wymaga współpracy środowiska medycznego, decydentów oraz organizacji pacjenckich. Kompleksowe działania profilaktyczne, edukacyjne i terapeutyczne mogą nie tylko poprawić jakość życia chorych, lecz także ograniczyć koszty powikłań i długoterminowego leczenia.
Jak podsumowuje Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków: „Cukrzyca jest jedną z najszybciej narastających chorób cywilizacyjnych w Polsce, a prognozy wskazują, że do 2030 roku liczba chorych może przekroczyć 4,2 mln. Dlatego zabiegamy o to, by jak najwięcej pacjentów z cukrzycą mogło ustabilizować chorobę i aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym i zawodowym. Wierzymy, że wspólne działania pozwolą nadać tej problematyce należytą wagę i przyczynią się do wprowadzenia potrzebnych zmian.”
Dokument „Dekalog zmian w opiece diabetologicznej” stanowi kolejny głos środowiska eksperckiego w debacie o przyszłości diabetologii w Polsce i wskazuje konkretne kierunki działań, które mogą przyczynić się do poprawy jakości opieki nad pacjentami.
DEKALOG ZMIAN W OPIECE DIABETOLOGICZNEJ
1. Rozwój i lepsze finansowanie opieki nad pacjentem z cukrzycą na poziomie świadczeń szpitalnych w diabetologii i AOS w celu wspierania skuteczności leczenia cukrzycy i ograniczania powikłań i hospitalizacji. Akceptacja złożonych Kart Świadczenia Opieki Zdrowotnej dotyczących porad edukacyjnych, psychologicznej, dietetycznej, badanie dna oka za pomocą Fundus Camery, oceny ABI-wskaźnika kostka/ramię, wykonywanie badań – przeciwciała anty-GAD65 w diagnostyce cukrzycy typu 1 u dzieci oraz dorosłych.
2. Dostęp pacjentów do nowoczesnego leczenia cukrzycy zgodny z zale- ceniami PTD – w tym złagodzenie wskazań refundacyjnych dla analogów GLP-1 oraz udostępnienie nowych innowacyjnych klas leków.
3. Utrzymanie list leków bezpłatnych w celu zapewnienia dostępu do leczenia pacjentom senioralnym 65+ z cukrzycą, dzieciom do 18. roku życia i kobie- tom w ciąży.
4. Refundacja osobistych pomp insulinowych dla osób po 26. roku życia.
5. Refundacja systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGM) we wszyst- kich wskazaniach w celu lepszego wyrównania cukrzycy.
6. Włączenie do koszyka świadczeń gwarantowanych leczenia zespołu stopy cukrzycowej w oparciu o model szamotulski.
7. Równy dostęp do badań diagnostycznych dla pacjentów z cukrzycą i wczesne wykrywanie powikłań/chorób współistniejących w POZ w celu wdrażania wczesnych interwencji. Wyrównanie dostępu do badania UACR (wskaźnik albumina/kreatynina w moczu) dla placówek POZ niebędących w opiece koordynowanej.
8. Włączenie badań przesiewowych w kierunku cukrzycy typu 1 do bilansu 6-latka.
9. Potrzeba wzmocnienia edukacji pacjentów z cukrzycą na każdym etapie opieki zdrowotnej.
10. Poprawa zarządzania środkami z opłaty cukrowej poprzez odpowiednie znaczenie i wydatkowanie wpływów na działania prewencyjne, diag- nostyczne i terapeutyczne. Postulat powołania Rady ds. wydatkowania podatku cukrowego przy Ministerstwie Zdrowia.
Choroba otyłościowa– przewlekła, kontrolowalna i wymagająca odwagi systemu
Leki GLP-1 mogą zmniejszać ryzyko uzależnień. Zaskakujące wyniki dużego badania
