Współczesna medycyna nie byłaby taka sama bez wizji Cicely Saunders. Gdy świat medyczny wciąż skupiał się głównie na walce z chorobami i ratowaniu życia za wszelką cenę, Cicely Saunders – brytyjska lekarka, pielęgniarka i założycielka nowoczesnego ruchu hospicyjnego – odważyła się postawić pytanie: „Co z pacjentem, którego nie da się już wyleczyć?”.
To dzięki determinacji Cicely Saunders i przełomowym ideom powstał system opieki paliatywnej, który odmienił losy milionów ludzi na całym świecie. Saunders nie tylko stworzyła pierwsze nowoczesne hospicjum, ale też nadała nowy sens samej idei opieki medycznej – takiej, która trwa do końca życia i obejmuje całego człowieka, nie tylko jego chorobę.
Od pacjenta do idei – osobista droga Saunders
Cicely Saunders (1918–2005) była kobietą, która połączyła w sobie kompetencje medyczne, empatię pielęgniarki i wizjonerskie podejście do systemu zdrowia. Jej podejście wyrosło z osobistych doświadczeń zawodowych i bliskich relacji z pacjentami umierającymi, których cierpienie było pomijane lub źle rozumiane. Zauważyła, że wśród procedur, diagnoz i technologii, system zapomina o czymś fundamentalnym – o godności chorego człowieka i jego potrzebie ulgi w cierpieniu.
Właśnie wtedy zrodziła się w niej koncepcja całościowej opieki (total care), w której ból fizyczny nie jest oddzielony od cierpienia psychicznego, społecznego i duchowego. Saunders ukuła również pojęcie „total pain” – całkowitego cierpienia, które wymaga kompleksowego i zindywidualizowanego podejścia terapeutycznego.
St. Christopher’s Hospice – początek światowej zmiany
W 1967 roku Cicely Saunders założyła w Londynie St. Christopher’s Hospice – pierwsze nowoczesne hospicjum, które stało się symbolem podejścia do opieki u kresu życia. To nie był jedynie budynek, lecz wówczas była to nowatorska koncepcja organizacyjna i filozofia działania. W hospicjum tym:
– pacjenci otrzymywali skuteczne leczenie bólu i objawów towarzyszących chorobie,
– otaczano ich wsparciem emocjonalnym i duchowym,
– pracował interdyscyplinarny zespół: lekarze, pielęgniarki, psycholodzy, kapelani, wolontariusze,
– rozwijano badania naukowe nad opieką paliatywną i prowadzono szkolenia dla kadry medycznej.
St. Christopher’s szybko stało się międzynarodowym wzorem, a idee Saunders zaczęły kształtować nową dziedzinę medycyny – medycynę paliatywną.
Z powodu bólu przewlekłego w Polsce cierpi niemal 30 proc. dorosłych Polaków
Czym jest opieka paliatywna?
Opieka paliatywna to forma opieki medycznej i psychospolecznej, której celem jest poprawa jakości życia pacjenta cierpiącego na nieuleczalną, postępującą chorobę. W odróżnieniu od leczenia przyczynowego, które ma na celu wyleczenie lub zatrzymanie postępu choroby, opieka paliatywna koncentruje się na łagodzeniu objawów oraz zapewnianiu komfortu fizycznego, psychicznego i duchowego.
Zakres opieki paliatywnej obejmuje: kontrolę bólu oraz innych uciążliwych objawów (np. duszności, nudności, bezsenności), wsparcie emocjonalne pacjenta i jego rodziny, pomoc w komunikacji z personelem medycznym i podejmowaniu decyzji terapeutycznych, opiekuńcze towarzyszenie w procesie umierania – bez lęku, w godnych warunkach. Opieka ta może być realizowana: w hospicjach stacjonarnych, w ramach hospicjów domowych, w oddziałach szpitalnych (np. oddziały medycyny paliatywnej), w poradniach opieki paliatywnej.
Hospicjum – nie koniec, lecz troska do końca
Choć w powszechnym rozumieniu słowo „hospicjum” często kojarzy się z miejscem śmierci, jego istota polega na życiu z godnością aż do ostatnich chwil. Hospicjum to forma opieki paliatywnej skoncentrowana na terminalnym etapie życia, czyli gdy leczenie przyczynowe nie jest już możliwe, a pacjent i jego bliscy potrzebują maksymalnego wsparcia. W hospicjum: łagodzi się ból i objawy choroby, dba się o komfort pacjenta i bliskich, tworzy się atmosferę szacunku, intymności i spokoju, wspiera się rodziny w czasie żałoby. Hospicja działają w oparciu o zasadę, że każdy człowiek ma prawo do życia – nawet w jego ostatniej fazie – bez cierpienia i w otoczeniu empatii.
Dziedzictwo Cicely Saunders – systemowy wymiar opieki paliatywnej
Dzięki Cicely Saunders opieka paliatywna zyskała status uznanej dziedziny medycyny, obecnej w standardach systemów zdrowia wielu krajów. W Polsce działa kilkaset hospicjów i poradni, a medycyna paliatywna stała się samodzielną specjalizacją lekarską. Jednak wciąż potrzeba dalszych zmian systemowych, by zapewnić każdemu pacjentowi dostęp do opieki godnej i zintegrowanej z innymi elementami systemu ochrony zdrowia.
W kontekście wyzwań starzejących się społeczeństw, rosnącej liczby chorób przewlekłych i wydłużającej się średniej długości życia, opieka paliatywna przestaje być „opcją” – staje się koniecznością. To także ważny element planowania polityki zdrowotnej, alokacji zasobów, edukacji personelu medycznego i wsparcia rodzin opiekujących się osobami umierającymi.
Medycyna pełna człowieczeństwa
Cicely Saunders pokazała, że medycyna może – i powinna – łączyć technikę z empatią, wiedzę z troską, naukę z duchowością. Jej dorobek jest żywy w codziennej pracy lekarzy, pielęgniarek, wolontariuszy i terapeutów, którzy każdego dnia dbają o komfort pacjentów w najtrudniejszych momentach życia. Jej słynne zdanie: „Nie możesz nic więcej zrobić? Zawsze możesz być obecny” – pozostaje jednym z najważniejszych przesłań dla współczesnej opieki zdrowotnej.
Opieka paliatywna i hospicyjna musi walczyć o przetrwanie
Cicely Saunders, pionierka opieki paliatywnej, opieka paliatywna definicja, co to jest hospicjum, historia opieki paliatywnej, nowoczesne hospicjum, St. Christopher’s Hospice, total pain, całościowa opieka nad pacjentem, opieka u kresu życia, medycyna paliatywna, leczenie bólu w opiece paliatywnej, wsparcie chorego terminalnie, potrzeby pacjenta umierającego
