W 2025 roku w polskiej lipidologii rozpoczął się nowy rozdział – rok ten przyniósł szereg zmian systemowych, które mogą w dłuższej perspektywie obniżyć ryzyko sercowo-naczyniowe w populacji. Wprowadzenie badań przesiewowych w kierunku zaburzeń lipidowych już u dzieci, rozszerzenie dostępności terapii w ramach programów lekowych oraz rozwój inicjatyw edukacyjnych i prewencyjnych to elementy, które wspólnie budują spójny model opieki nad pacjentem zagrożonym miażdżycą.
Zaburzenia lipidowe należą do najistotniejszych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, które pozostają główną przyczyną zgonów w Polsce. Do niedawna brakowało systemowych narzędzi umożliwiających ich wczesne wykrywanie, zwłaszcza u najmłodszych pacjentów. Włączenie lipidogramu do obowiązkowego bilansu sześciolatka jest pierwszym krokiem w kierunku prewencji pierwotnej miażdżycy na poziomie populacyjnym. Badanie to pozwala nie tylko na identyfikację dzieci z hipercholesterolemią rodzinną (FH), lecz także na ocenę profilu lipidowego rodziców, co w sposób pośredni umożliwia wykrycie schorzeń dziedzicznych w całych rodzinach. To rozwiązanie ma szansę zmienić paradygmat diagnostyki chorób sercowo-naczyniowych – z reaktywnego na prewencyjny.
Jak podkreśla prof. Teresa Jackowska, prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, wprowadzenie lipidogramu do bilansu sześciolatka pozwala nie tylko na ocenę zdrowia dziecka, ale również na wdrożenie działań edukacyjnych wobec rodziców, którzy często nie są świadomi własnych czynników ryzyka. Dodatkowo lekarze podstawowej opieki zdrowotnej otrzymali precyzyjne algorytmy postępowania, które umożliwiają właściwą kwalifikację dzieci do obserwacji lub skierowanie do ośrodków specjalistycznych.
Ważnym uzupełnieniem tego systemu jest program „Moje Zdrowie”, skierowany do osób dorosłych powyżej 20. roku życia, który umożliwia bezpłatną ocenę profilu lipidowego i glikemii. W połączeniu z nowymi możliwościami terapeutycznymi w ramach programu lekowego B.101, Polska uzyskała spójny, zintegrowany model opieki nad pacjentami z zaburzeniami lipidowymi – od wczesnej diagnostyki po leczenie farmakologiczne.
Poszerzenie kryteriów kwalifikacji do programu B.101 jest jednym z najbardziej oczekiwanych osiągnięć ostatnich lat. Dzięki temu większa liczba pacjentów może skorzystać z nowoczesnych terapii obniżających stężenie cholesterolu LDL, w tym inhibitorów PCSK9 i inklisiranu. To przełom, który znacząco poprawia rokowanie u osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, zwłaszcza w przypadkach oporności na leczenie statynami lub nietolerancji tej grupy leków.
Nie można pominąć roli programu KOS-Zawał, który od 2017 roku stanowi przykład skutecznie działającej opieki koordynowanej. Skrócenie czasu rozpoczęcia rehabilitacji po zawale, poprawa adherencji terapeutycznej oraz zwiększenie odsetka pacjentów osiągających docelowe stężenie cholesterolu LDL do 58% to efekty, które potwierdzają skuteczność modelu opartego na zachętach finansowych i jasno zdefiniowanych ścieżkach opieki. W ocenie prof. Piotra Jankowskiego, program KOS-Zawał jest jednym z najlepiej funkcjonujących elementów polskiego systemu ochrony zdrowia, co potwierdzają zarówno dane kliniczne, jak i opinie pacjentów.
Działania Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego wpisują się w szerokie ramy Europejskiego Programu dla Prewencji, którego celem jest wymiana doświadczeń między krajami regionu i budowa wspólnej strategii w zakresie zapobiegania chorobom sercowo-naczyniowym. Polska, jako jeden z nielicznych krajów Europy Środkowo-Wschodniej, może pochwalić się wdrożeniem kompleksowych rozwiązań systemowych, które łączą diagnostykę, terapię i edukację zdrowotną.
Certyfikacja lipidologów PTL to kolejny krok w kierunku profesjonalizacji tej dziedziny. Już niemal 800 specjalistów z różnych obszarów medycyny – w tym lekarze, farmaceuci, dietetycy i diagności – uzyskało potwierdzenie kompetencji w zakresie diagnostyki i leczenia dyslipidemii. Tak zbudowany kapitał wiedzy eksperckiej stanowi fundament dla rozwoju systemu, który może skutecznie przeciwdziałać epidemiologicznie narastającemu problemowi chorób sercowo-naczyniowych.
Jak podkreśla prof. Maciej Banach, prezes Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, Polska staje się przykładem dla innych krajów regionu, pokazując, że kompleksowa, oparta na dowodach naukowych polityka zdrowotna w zakresie lipidologii przynosi wymierne efekty. Włączenie diagnostyki lipidowej do bilansów dzieci, edukacja społeczeństwa i poszerzenie dostępu do nowoczesnych terapii to fundamenty, które mogą zmienić obraz zdrowia publicznego w nadchodzących latach.
Pytania i odpowiedzi
Czym są zaburzenia lipidowe i dlaczego są tak groźne?
Zaburzenia lipidowe to nieprawidłowości w stężeniu cholesterolu i trójglicerydów we krwi. Ich konsekwencją jest przyspieszony rozwój miażdżycy, która prowadzi do choroby wieńcowej, zawału serca lub udaru mózgu.
Dlaczego lipidogram w bilansie sześciolatka jest tak ważny?
Wykonanie lipidogramu u dzieci umożliwia wykrycie hipercholesterolemii rodzinnej – genetycznej choroby prowadzącej do przedwczesnej miażdżycy. Wczesne rozpoznanie pozwala wdrożyć profilaktykę w całych rodzinach i zapobiec powikłaniom sercowo-naczyniowym w dorosłym życiu.
Na czym polega program lekowy B.101?
Program B.101 obejmuje refundację nowoczesnych terapii dla pacjentów z ciężkimi zaburzeniami lipidowymi, w tym inhibitorów PCSK9 i inklisiranu. Poszerzenie kryteriów kwalifikacji w 2025 roku umożliwiło leczenie większej grupie chorych z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Czym jest program KOS-Zawał?
KOS-Zawał to kompleksowy model opieki nad pacjentem po zawale serca, który integruje leczenie szpitalne, rehabilitację, edukację i kontrolę lipidową. Dzięki niemu udało się skrócić czas rozpoczęcia rehabilitacji i obniżyć śmiertelność w tej grupie pacjentów.
Jak Polska wpisuje się w Europejski Program dla Prewencji?
Polska jest jednym z liderów regionu Europy Środkowo-Wschodniej we wdrażaniu kompleksowych rozwiązań profilaktycznych i terapeutycznych w zakresie zaburzeń lipidowych, co zostało zauważone i docenione na forum międzynarodowym.
KOS-BAR: Co dalej z kompleksową opieką nad chorymi na otyłość w Polsce?
Prof. Mariusz Wyleżoł: Koordynowana opieka nad pacjentem bariatrycznym w Polsce
